Học phí đang định hình lại lựa chọn đại học
Học phí đại học là khoản chi gia đình cần dự trù cho quá trình học tập sau phổ thông, và mức thu khác nhau theo trường, ngành, chương trình lẫn số tín chỉ. Khi chi phí tăng hoặc khó dự đoán, thí sinh có thể phải đổi thứ tự nguyện vọng, thậm chí cân nhắc lại nơi học dù vẫn muốn theo đuổi ngành yêu thích. Năm học 2026–2027, chênh lệch học phí giữa các trường và chương trình tiếp tục rõ rệt; một số ngành cũng ghi nhận mức tăng đáng kể so với năm trước. Điều đó khiến bài toán chọn trường đại học không thể chỉ dựa vào điểm chuẩn, danh tiếng hay sở thích. Quyết định phù hợp cần tính cả tổng chi phí và khả năng theo học đến cùng, thay vì chỉ nhìn vào mức thu của học kỳ đầu.
Trường hợp của Minh, học sinh lớp 12 ở Hà Tĩnh, cho thấy tác động rất cụ thể: sau khi tính chi phí cả khóa, em xem xét lại danh sách trường công nghệ thông tin và cân nhắc ưu tiên những lựa chọn có học phí thấp hơn ở Huế, Đà Nẵng. Em vẫn muốn theo ngành mình yêu thích, nhưng điều chỉnh thứ tự nguyện vọng để phù hợp hơn với hoàn cảnh gia đình. Đây không phải dấu hiệu thí sinh thiếu quyết tâm; đó là cách đưa mong muốn cá nhân vào một kế hoạch có thể thực hiện.
Cùng ngành nhưng học phí có thể cách biệt lớn
Mức thu giữa các lựa chọn không chỉ khác nhau vì trường công hay tư, mà còn tùy chương trình đào tạo. Với ngành công nghệ thông tin, học phí được ghi nhận trong khoảng từ 18 triệu đến gần 90 triệu đồng mỗi năm; chương trình kinh tế tiêu chuẩn ở các trường công thường ở mức 20–35 triệu đồng mỗi năm, trong khi chương trình chất lượng cao có thể cao hơn đáng kể. Một số ngành liên quan đến sức khỏe cũng tăng mạnh, có trường hợp mức thu tăng gấp đôi so với năm học trước. Những khoảng cách này đủ lớn để làm thay đổi thứ tự nguyện vọng đại học, nên so sánh tên ngành thôi là chưa đủ: cần xem đúng hệ đào tạo, chương trình và lộ trình tăng học phí.
Ngay trong một trường, mức thu giữa các nhóm ngành và hình thức đào tạo cũng có thể khác nhau. Chẳng hạn, học phí tham khảo hệ chính quy tại Đại học Sư phạm TP.HCM năm học 2026–2027 được nêu trong khoảng 17,9–25 triệu đồng mỗi năm; các ngành ngoài sư phạm tính theo tín chỉ, còn sinh viên sư phạm đủ điều kiện có thể thuộc diện hỗ trợ theo chính sách hiện hành. Vì vậy, gia đình nên kiểm tra thông tin đúng khóa tuyển sinh, không lấy học phí của một ngành hoặc một chương trình làm đại diện cho toàn trường.
Đặt nguyện vọng trong giới hạn tài chính thực tế
Cách thận trọng không phải là tự động bỏ ngành yêu thích, mà là lập ngân sách cho toàn khóa và đối chiếu với nguồn lực gia đình. Cần tìm mức học phí hiện tại, lộ trình điều chỉnh từng năm, các khoản hỗ trợ và điều kiện để được nhận học bổng hoặc vay vốn. Ở Đại học Sư phạm TP.HCM, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo, hay gặp khó khăn tài chính đột xuất có thể được nhà trường xác nhận hồ sơ để vay ưu đãi tại Ngân hàng Chính sách xã hội địa phương. Đây là thông tin đáng kiểm tra, nhưng gia đình vẫn cần tìm hiểu điều kiện cụ thể và không nên mặc định mọi thí sinh đều được hưởng hỗ trợ.
Phụ huynh và học sinh cũng nên trao đổi sớm, trước khi chốt danh sách. Thục Lâm, học sinh ở Đồng Nai đang tìm hiểu các ngành kinh tế, nhận ra chọn trường không chỉ là quyết định cá nhân khi cha mẹ thường hỏi cả học phí lẫn khả năng chi trả; em không muốn từ bỏ ngành yêu thích nhưng cũng không muốn gia đình chịu áp lực tài chính kéo dài. Cách tiếp cận đó giúp biến cuộc trò chuyện về tiền bạc thành một phần bình thường của định hướng học tập, thay vì để chi phí bất ngờ trở thành khủng hoảng sau khi nhập học.
Minh bạch học phí cần đi cùng kế hoạch của gia đình
Ngày 26/10/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 7526/BGDĐT-KHTC, yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát việc xác định, thu học phí và công khai mức thu cùng lộ trình điều chỉnh hằng năm. Bộ cũng yêu cầu thu học phí theo tháng, tối đa 10 tháng trong một năm; chỉ được thu theo học kỳ hoặc cả năm khi sinh viên tự nguyện đồng ý. Những quy định này giúp người học có thêm căn cứ kiểm tra thông tin và cách thức thu, nhưng không thay thế việc tự tính khả năng chi trả. Gia đình nên đọc thông báo chính thức của trường, hỏi rõ cách tính và thời hạn nộp; tại HCMUE, hạn nộp được thông báo đầu mỗi học kỳ và sinh viên cần hoàn thành đúng hạn để tránh ảnh hưởng đến đăng ký tín chỉ hoặc danh sách thi.
Kết luận: học phí tăng không nên là lý do duy nhất để từ bỏ một ngành phù hợp, nhưng cũng không thể xem nhẹ khi chọn trường đại học. Hãy so sánh đúng chương trình, tính chi phí theo toàn khóa, tìm hiểu hỗ trợ và sắp xếp nguyện vọng theo cả năng lực lẫn khả năng tài chính. Một lựa chọn tốt không chỉ là nơi thí sinh muốn vào, mà còn là nơi gia đình có thể đồng hành để người học hoàn thành chương trình.
