Xây thêm trường THPT công lập: Chiến lược chứ không chỉ là thêm phòng học
Chủ trương Hưng Yên nghiên cứu xây dựng thêm 6 trường THPT công lập là một chiến lược mở rộng mạng lưới giáo dục nhằm tăng khả năng tiếp nhận học sinh, thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục, giảm áp lực cho các trường hiện hữu và tạo nền tảng để đạt mục tiêu 95% học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục học THPT công lập vào năm 2030.
Điểm khởi đầu đáng chú ý là cuộc họp chiều 8/9 do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Văn Nghiêm chủ trì, nghe Sở GD&ĐT báo cáo về việc thành lập và xây dựng mới các trường THPT công lập trên địa bàn tỉnh. Đây không phải là một đề xuất rời rạc, mà được đặt trong tổng thể quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục và định hướng phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh, với cách tiếp cận dựa trên số liệu dân số, số học sinh lớp 9, khoảng cách đi lại và năng lực tiếp nhận hiện có.
Quotable: “Hưng Yên đặt mục tiêu đến năm 2030, khoảng 95% học sinh tốt nghiệp THCS được tiếp tục học THPT công lập”.
Vì sao phải xây 6 trường mới: Bài toán chỗ học và khoảng cách
Đề xuất nghiên cứu thành lập trường THPT công lập tại 6 địa bàn gồm xã Nguyễn Văn Linh, xã Việt Tiến, xã Lương Bằng, phường Trà Lý, xã Lê Quý Đôn và xã Tiền Hải không phải ngẫu nhiên. Đây là những khu vực có quy mô dân số và số học sinh lớp 9 cao, được dự báo tiếp tục tăng, trong khi khả năng đáp ứng của các trường THPT hiện có còn hạn chế. Nói thẳng, nếu không xây dựng trường học mới, mục tiêu 95% học sinh vào trường THPT công lập chỉ là khẩu hiệu đẹp trên giấy.
Cách tiếp cận của Sở GD&ĐT là đi từ thực tế: khảo sát dân số, dự báo quy mô học sinh, đánh giá quãng đường học sinh phải di chuyển, phân tích quỹ đất và cơ sở vật chất hiện hữu. Điều này cho thấy tỉnh đang xử lý bài toán “chỗ học” một cách có tính toán, tránh tình trạng lớp học quá tải ở khu trung tâm trong khi vùng ven lại thiếu trường. Nếu muốn giảm chênh lệch vùng miền trong tiếp cận trường THPT công lập, thì việc đưa trường đến gần học sinh hơn là lựa chọn bắt buộc.
Hạ tầng trước, lộ trình sau: Cách đi thận trọng nhưng cần quyết liệt hơn
Một điểm đáng chú ý trong chủ trương này là cách làm: “xin chủ trương trước, sau đó xây dựng đề án thành lập trường và đầu tư cơ sở vật chất”. Nói cách khác, tỉnh muốn có một khung pháp lý và định hướng rõ ràng trước khi rót nguồn lực cho từng dự án cụ thể. Về nguyên tắc, đây là hướng đi thận trọng, tránh đầu tư dàn trải, manh mún như lãnh đạo tỉnh đã nhấn mạnh.
Tuy vậy, thận trọng không nên đồng nghĩa với chậm trễ. Khi số học sinh lớp 9 tăng nhanh và các trường THPT công lập hiện hành đã gần chạm “trần” quy mô, thì mọi chậm trễ trong xây dựng trường học mới đều được trả giá bằng những lứa học sinh buộc phải rẽ sang giáo dục thường xuyên hoặc trường ngoài công lập, dù mong muốn ban đầu là học trường công. Nếu tỉnh thực sự nghiêm túc với mục tiêu tỉ lệ 95% học sinh được vào học THPT, các báo cáo rà soát và phương án phát triển mạng lưới cần được hoàn thiện với tốc độ tương xứng với áp lực thực tế.
Giảm lệ thuộc trường ngoài công lập và câu chuyện công bằng giáo dục
Khi bàn đến xây thêm trường THPT công lập, nhiều người dễ nghĩ đơn thuần là tăng thêm lựa chọn cho phụ huynh. Thực tế, bài toán lớn hơn là cân bằng giữa hệ thống công lập và ngoài công lập, bảo đảm cơ hội học tiếp cho đa số học sinh sau THCS. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu đánh giá đầy đủ mạng lưới trường công lập, ngoài công lập, giáo dục thường xuyên, số học sinh tốt nghiệp THCS có nhu cầu học THPT và khả năng đáp ứng của từng loại hình. Đây là cách nhìn toàn cục, coi trường THPT công lập là “xương sống” của hệ thống, còn các mô hình khác là bổ trợ.
Nếu năng lực của trường THPT công lập không tăng tương ứng với nhu cầu, hệ quả gần như chắc chắn: phụ huynh bị đẩy dần sang các cơ sở ngoài công lập, dù khả năng tài chính và nhu cầu của họ có thể không phù hợp. Khi đó, giáo dục trở thành một bộ lọc mạnh hơn theo điều kiện kinh tế, thay vì năng lực và nguyện vọng học tập. Mở thêm trường THPT công lập, vì vậy, không chỉ là câu chuyện hạ tầng mà còn là cam kết chính trị về công bằng cơ hội học tập cho phần lớn học sinh.
Quotable: “Mạng lưới trường THPT được phát triển phải đồng bộ, hiện đại, hiệu quả, phù hợp điều kiện thực tế, tránh dàn trải, manh mún”.
Kết luận: 6 trường mới là bước khởi đầu, không phải đích đến
Nhìn từ tổng thể, việc Hưng Yên nghiên cứu xây dựng thêm 6 trường THPT công lập là một bước đi đúng hướng và kịp thời để tiến gần mục tiêu 95% học sinh tiếp tục học THPT công lập vào năm 2030. Nhưng 6 trường chỉ là con số mở đầu. Điều quan trọng hơn là cách tỉnh hiện thực hóa: chọn đúng vị trí, đầu tư đủ chiều sâu, bảo đảm đội ngũ giáo viên và quản trị trường học tương xứng với kỳ vọng về chất lượng.
Nếu coi trường THPT công lập là “xương sống” của hệ thống giáo dục sau THCS, thì xây dựng trường học chỉ là một nửa công việc; nửa còn lại là bảo đảm mỗi suất học công lập thực sự đáng giá, đủ sức giữ chân học sinh và phụ huynh trong hệ thống. Hưng Yên đã gửi tín hiệu rõ ràng qua chủ trương mới. Phần còn lại thuộc về tốc độ triển khai và sự nghiêm túc trong việc biến mục tiêu thành trường lớp cụ thể cho từng thế hệ học sinh.
