Món quà thiết thực: đường ranh giữa tiếp tục học và bỏ học
Những món quà tặng học sinh khó khăn là các hỗ trợ cụ thể như xe đạp, sách vở, học bổng và dụng cụ học tập được trao ngay trước thềm năm học mới, nhằm giảm gánh nặng chi phí đi lại, học phí và sinh hoạt cho gia đình, qua đó giúp các em có thêm điều kiện tiếp tục đến trường thay vì bỏ học giữa chừng vì hoàn cảnh kinh tế. Chính ở thời điểm chuyển giao năm học, nguy cơ bỏ học tăng lên với các em phải tự xoay xở tiền sách, đồng phục, đường đến lớp. Khi một chiếc xe đạp thay quãng đường bộ mỏi chân, hay vài bộ sách vở thay khoản tiền cha mẹ chưa biết lấy đâu ra, khoảng cách giữa “có học tiếp được không” và “thôi nghỉ học” thu hẹp lại. Thông điệp ở đây rất rõ: muốn hạn chế bỏ học và nguyên nhân từ nghèo khó, phải biến lòng tốt thành những hỗ trợ cụ thể gắn với nhu cầu từng em.
Từ Bắc Ninh đến vùng biên Đà Nẵng: khi cộng đồng bước cùng học sinh
Nhìn vào các chương trình hỗ trợ học sinh hiện nay, có thể thấy một mạng lưới cộng đồng đang âm thầm nâng đỡ những đôi chân nhỏ trên hành trình đến lớp. Tại Bắc Ninh, chương trình “Nâng bước chân em tới trường” được Hội Liên hiệp Phụ nữ triển khai sôi nổi ở nhiều xã, phường, vận động hơn 1.300 suất tiền mặt, gần 1.500 bộ sách vở, gần 500 bộ quần áo và 173 xe đạp với tổng trị giá gần 3 tỷ đồng, cùng thêm nhiều suất quà và học bổng trị giá gần 1 tỷ đồng. Đây không phải những con số lạnh lùng, mà là hàng trăm câu chuyện học sinh bớt phải cuốc bộ, bớt phải dùng lại sách cũ rách nát. Ở vùng biên Đà Nẵng, Đồn Biên phòng Anông và Ga Ry tặng xe đạp, nhu yếu phẩm, cùng chương trình hỗ trợ hằng tháng cho hàng chục em trong mô hình “Nâng bước em đến trường” và “Con nuôi đồn Biên phòng”. Những chiếc xe đạp mới đã trở thành hành trang ý nghĩa, tiếp sức học sinh vùng biên đến trường. Đây là mẫu hình hỗ trợ giáo dục vùng biên vừa mang tính nhân văn, vừa có tính hệ thống: không chỉ tặng quà một lần, mà còn gắn với việc thăm hỏi, nắm bắt việc học của từng em.
Những khoản chi vô hình đẩy học sinh đến sát mép bỏ học
Không ít người nghĩ rằng học phí mới là rào cản chính khiến các em bỏ học, nhưng thực tế những khoản chi “nhỏ” cũng có thể trở thành lý do. Tại nhiều trường, giáo viên được yêu cầu nắm chắc hoàn cảnh, đặc biệt những trường hợp có nguy cơ bỏ học vì khó khăn. Nguy cơ ấy đến từ tiền sách, tập, đồng phục, bảo hiểm, chi phí đi lại, thậm chí là tiền ăn ở với những học sinh phải xa nhà. Ở Trường THCS Đông Yên, xã An Biên, có tới 98 học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo hoặc có hoàn cảnh khó khăn. Với em Nguyễn Minh Nhựt lớp 9A3, mất mẹ, phải đi làm thêm và ở nhờ nhà bạn, một chiếc xe đạp, một bộ sách hay một suất học bổng là sự khác biệt giữa còn cơ hội đến trường hay không. Cùng khu vực này, các trường vận động nguồn lực để trao học bổng, xe đạp, bảo hiểm y tế cho học sinh khó khăn. Những khoản hỗ trợ đầu năm học tuy giá trị khác nhau nhưng đều nhắm đến nhu cầu rất cụ thể: có phương tiện đến trường, có sách vở, giảm chi phí học tập hoặc thêm điều kiện trang trải cuộc sống. Nếu chúng ta bỏ qua những khoản chi “nhỏ” ấy, thì vô tình chính chúng sẽ trở thành nguyên nhân lớn của bỏ học.
Món quà nhỏ, niềm tin lớn: tác động tâm lý của sự đồng hành
Khía cạnh dễ bị bỏ quên trong các chương trình hỗ trợ học sinh là tác động tâm lý tích cực mà món quà mang lại. Một chiếc xe đạp giúp hành trình đến lớp thuận lợi hơn; một bộ sách vở giúp giảm chi phí; một suất học bổng có thể trở thành động lực để các em tiếp tục theo đuổi việc học. Em Bùi Tiến Lộc, học sinh lớp 5D ở Tân Yên, khi nhận xe đạp mới, đã nói: “Con sẽ cố gắng học tập tốt để không phụ sự quan tâm của mọi người”. Câu nói ấy cho thấy rõ điều mà số tiền hỗ trợ khó diễn tả: cảm giác được quan tâm khiến các em tự đặt mục tiêu học tốt hơn. Ở vùng biên Đà Nẵng, sự đồng hành thường xuyên của cán bộ, chiến sĩ giúp các em cảm nhận rõ hơn sự quan tâm của cộng đồng, có thêm động lực để tiếp tục đến trường. Đằng sau mỗi món quà là thông điệp rằng không em nhỏ nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình tìm kiếm tri thức. Với những gia đình phải chắt chiu từng khoản chi, hỗ trợ đúng lúc không chỉ giảm áp lực đầu năm học mà còn giữ ngọn lửa niềm tin rằng con đường học tập của con mình vẫn có thể tiếp tục.
Từ phong trào tới chính sách: không để bất kỳ em nào bị bỏ lại
Điều đáng nói là các chương trình hỗ trợ học sinh không còn là những hoạt động rời rạc, mà đã trở thành một phần của nỗ lực xây dựng xã hội học tập. Nhiều địa phương rà soát, xét tặng học bổng cho học sinh hộ nghèo, cận nghèo, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, thu hút doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân cùng chăm lo trẻ em. Trong một đợt hỗ trợ, 14 chiếc xe đạp và 4.000 quyển tập được trao cho học sinh tại 6 điểm trường ở Thổ Châu, Rạch Giá, Vĩnh Hòa Hưng, An Biên, Vĩnh Hòa và Kiên Lương, với sự tham gia của các nhà hảo tâm đóng góp hàng ngàn quyển tập và nhiều xe đạp. Chăm lo cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn trước thềm năm học mới vì thế không chỉ là hoạt động an sinh xã hội mà còn góp phần vun đắp truyền thống hiếu học và lan tỏa tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng. Vấn đề đặt ra cho chính quyền và trường học là phải xem những chương trình hỗ trợ học sinh như một cấu phần thường trực của chính sách giáo dục, chứ không chỉ là “phong trào” theo mùa khai giảng. Bởi nếu một chiếc xe đạp có thể giữ một em ở lại trường, thì một chính sách bền vững có thể giữ cả một thế hệ không bị bỏ lại phía sau.
