Khoảng cách với Indonesia chỉ vừa đủ tạo dấu mốc
GDP bình quân đầu người là giá trị tổng sản phẩm trong nước tính trên mỗi người dân, thường dùng để so sánh quy mô kinh tế bình quân và khái quát mức sống giữa các quốc gia, nhưng không thể hiện trực tiếp thu nhập của từng cá nhân. Dự báo của IMF cho thấy chỉ số danh nghĩa của Việt Nam sẽ tăng 8,9%, đạt 5.259 USD, cao hơn mức 5.153 USD của Indonesia. Đây là một bước ngoặt đáng chú ý, song lợi thế chỉ hơn nhau 106 USD nên không nên xem thứ hạng mới như một chiến thắng bền vững. Với con số dự báo này, Việt Nam đứng thứ năm trong ASEAN, sau Singapore, Brunei, Malaysia và Thái Lan.
Cần phân biệt GDP bình quân đầu người với thu nhập bình quân đầu người: chỉ số thứ nhất không cho biết mỗi người thực nhận bao nhiêu. Vì vậy, thứ hạng có thể có ý nghĩa với cách nhìn về vị thế kinh tế quốc gia, nhưng không tự động báo hiệu tiền lương hay sức mua của hộ gia đình tăng tương ứng. Với người dân, phép thử thực tế vẫn là việc làm, thu nhập và khả năng chi trả; con số bình quân chỉ là một phần của bức tranh.
Đà tăng trưởng đang ủng hộ Việt Nam, nhưng chưa bảo đảm vị trí
Dự báo xuất hiện trong bối cảnh GDP Việt Nam tăng 9,95% trong quý III so với cùng kỳ, cao hơn mức 8,81% đã điều chỉnh của quý II và là mức tăng theo quý cao nhất kể từ sau đại dịch. Xuất khẩu cùng đầu tư hạ tầng là hai động lực nổi bật. Xa hơn, sản xuất hàng xuất khẩu, vốn đầu tư nước ngoài vào điện tử và các ngành có giá trị gia tăng cao đang giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Đây là nền tảng đáng khích lệ, nhưng khoảng cách với Indonesia quá hẹp để có thể chủ quan. GDP bình quân đầu người tính bằng USD còn chịu tác động của lạm phát và tỷ giá; biến động có thể làm đổi thứ hạng ngay cả khi hoạt động kinh tế trong nước vẫn tăng. Muốn giữ lợi thế, Việt Nam cần chuyển tăng trưởng thành năng suất cao hơn, nâng kỹ năng lao động và năng lực công nghệ. Tăng tốc là cần thiết, nhưng chất lượng tăng trưởng mới quyết định liệu bước vượt lên có đứng vững.
Indonesia vẫn áp đảo về quy mô; Thái Lan là bài toán dài hạn
Việc Việt Nam có thể vượt Indonesia về GDP bình quân đầu người không đồng nghĩa hai nền kinh tế đã ngang nhau. Indonesia vẫn là nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, với GDP dự kiến 1.480 tỷ USD, so với 542 tỷ USD của Việt Nam. Dân số Indonesia vượt 280 triệu người, trong khi Việt Nam có khoảng 100 triệu; quy mô tổng thể và chỉ số tính trên mỗi người trả lời hai câu hỏi khác nhau. Bởi vậy, nói GDP Indonesia thấp hơn sẽ gây hiểu lầm: dự báo thấp hơn ở bình quân đầu người, không phải tổng quy mô.
Mốc tiếp theo là Thái Lan, nhưng đây không phải cuộc đua có thể kết thúc chỉ bằng một năm tăng trưởng cao. Việt Nam đặt mục tiêu đưa GDP bình quân đầu người lên khoảng 8.500 USD vào năm 2030, tương đương mức hiện nay của Thái Lan. Một chuyên gia kinh tế nhận định rằng nếu Thái Lan tăng khoảng 2–3% và Việt Nam đạt 8%, hai nước có thể bắt kịp nhau vào khoảng giữa thập niên 2030; đó là kịch bản có điều kiện, không phải cam kết chắc chắn. Kết luận hợp lý nhất lúc này: vượt Indonesia là dấu mốc đáng kể, còn thu hẹp khoảng cách với Thái Lan đòi hỏi tăng trưởng bền bỉ, năng suất cao và ít phụ thuộc vào lợi thế tỷ giá.
