Khám sức khỏe toàn dân: không chỉ là con số, mà là cách tổ chức
Khám sức khỏe toàn dân là chiến dịch y tế cộng đồng huy động cả hệ thống chính trị và mạng lưới y tế để tổ chức khám, sàng lọc bệnh miễn phí cho đa số người dân, đồng thời lập hồ sơ sức khỏe điện tử làm nền tảng chăm sóc sức khỏe liên tục, dự phòng bệnh tật và quản lý rủi ro cho từng cá nhân và cộng đồng. Trong bức tranh đó, những phường, xã có tỷ lệ khám sức khỏe cao không phải vì may mắn, mà vì cách tổ chức thông minh và quyết liệt. Đây là lúc cần nhìn thẳng vào mô hình thực thi hơn là chỉ trầm trồ trước các con số. Bởi nếu coi khám sức khỏe toàn dân như một phong trào ngắn hạn, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội tái thiết hệ thống y tế cơ sở và dữ liệu sức khỏe cộng đồng.
TPHCM: chiến dịch 150 ngày và những địa bàn về đích sớm
TPHCM đang triển khai một chiến dịch khám sức khỏe toàn dân 150 ngày với quy mô chưa từng có, huy động toàn bộ bệnh viện công, tư, bệnh viện bộ ngành và hệ thống y tế cơ sở để khám cho gần 14 triệu dân. Tuy nhiên, điểm đáng nói không nằm ở khẩu hiệu mà ở kết quả chênh lệch giữa các địa phương. Tính đến ngày 14/9, hơn 4,44 triệu người đã được khám sức khỏe, đạt 34,8% dân số; gần 4,2 triệu người có hồ sơ sức khỏe điện tử. Đồng thời, 112/168 phường, xã, đặc khu đạt từ 30% trở lên – tức gần 2/3 toàn thành phố. Những cái tên dẫn đầu như Thạnh An (98,2%), Phước Thắng (95,8%), An Nhơn Tây, Vĩnh Lộc, Long Phước, An Thới Đông cho thấy: khi chiến dịch y tế cộng đồng đi vào tổ dân phố, khu dân cư một cách có kỷ luật, tỷ lệ khám sức khỏe có thể tăng rất nhanh.
Bài học cốt lõi: hệ thống chính trị phải làm chủ cuộc chơi
Giám đốc Sở Y tế TPHCM đã nói thẳng: “Địa phương nào quyết liệt vào cuộc, huy động cả hệ thống chính trị thì nơi đó có tỷ lệ khám sức khỏe toàn dân cao và về đích sớm”. Đây không phải lời nhắc xã giao, mà là chìa khóa thành công. Những phường, xã dẫn đầu đều có điểm chung: cấp ủy, chính quyền coi khám sức khỏe toàn dân là nhiệm vụ chính trị, không phải “việc của ngành y tế”. Họ phối hợp chặt với trạm y tế, tổ chức khám tập trung, phân công cán bộ xuống từng khu phố, nắm danh sách, nhắc từng hộ đi khám. Ngược lại, hiện vẫn còn những nơi dưới 20% dân số tham gia khám. Đó thường là những địa bàn mà chính quyền chưa coi đây là ưu tiên, thiếu kế hoạch huy động và không gắn trách nhiệm người đứng đầu với tỷ lệ khám sức khỏe. Nếu không sửa, chương trình y tế cộng đồng sẽ bị biến thành các điểm sáng lẻ tẻ, thay vì thành chính sách diện rộng.
Từ “khám cho nhiều người” đến “dữ liệu sức khỏe dùng được”
Một sai lầm dễ mắc phải với các chương trình y tế cộng đồng là chỉ chạy đua số lượt, bỏ quên chất lượng và dữ liệu. TPHCM chủ động tránh lối mòn này: ngành y tế đã ban hành bộ tiêu chí đánh giá chất lượng khám sức khỏe, yêu cầu cơ sở tự đánh giá trước khi bị kiểm tra lại, cơ sở không đạt sẽ bị ngưng. Cùng lúc, Sở Y tế phối hợp Trung tâm chuyển đổi số đưa chức năng tự khai báo thông tin khám sức khỏe, khám sàng lọc lên Ứng dụng Công dân số. Người dân đã khám trong năm nhưng chưa được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử có thể tự khai báo để được rà soát và ghi nhận. Việc khóa nhập liệu từ phiếu giấy sau ngày 20/9 và chuyển hẳn sang khai báo trực tuyến cho thấy một lựa chọn rõ ràng: không đánh đổi tính đầy đủ và dễ sử dụng của dữ liệu cho sự tiện tay của bộ máy hành chính.
Bước tiếp theo: nhắm đúng nhóm, giữ nhịp lâu dài
Chiến dịch khám sức khỏe toàn dân sẽ không bền nếu chỉ tập trung vào các đợt ra quân rầm rộ. TPHCM đã xác định ba nhóm ưu tiên trong thời gian tới: người dân ở 18 phường, xã có tỷ lệ thấp; học sinh, sinh viên ngay từ đầu năm học; và cán bộ, công chức, viên chức, người lao động. Ngành y tế cũng đề nghị chỉ đạo các khu chế xuất, khu công nghiệp, doanh nghiệp đẩy nhanh khám sức khỏe cho người lao động, đồng thời tiếp tục tăng tốc ở những địa bàn dưới 30%, đảm bảo kết quả được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử. Về dài hạn, năm nhiệm vụ trọng tâm như kiểm soát dịch bệnh, sắp xếp lại mạng lưới y tế, nâng cao năng lực 168 trạm y tế, chuyển đổi số và phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi cho thấy: nếu kiên trì, khám sức khỏe toàn dân có thể trở thành “trục xương sống” của hệ thống y tế cơ sở mới, thay vì một chiến dịch đi qua rồi thôi.
