Wifi miễn phí công cộng: bước đi mang tính tuyên bố của đô thị thông minh
Kế hoạch phủ sóng wifi miễn phí công cộng tại TP.HCM là chiến lược biến kết nối Internet tốc độ cao thành hạ tầng cơ bản như điện, nước, nhằm bảo đảm mọi người dân và doanh nghiệp có thể truy cập dịch vụ số, thông tin và tiện ích đô thị ở bất kỳ không gian chung nào trong thành phố mà không bị rào cản về chi phí hay công nghệ. Mục tiêu này được UBND TP.HCM đưa vào Đề án phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa ban hành, trong đó phát triển hạ tầng số được xác định là một trong những nền tảng cốt lõi để nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả quản trị và chất lượng sống của người dân. Thành phố không che giấu tham vọng trở thành nhóm 50 đô thị thông minh hàng đầu thế giới vào năm 2030, tiến tới đô thị thông minh tiên tiến của châu Á – Thái Bình Dương vào năm 2045. Đây không chỉ là kế hoạch phủ sóng TP.HCM bằng wifi, mà là lời tuyên bố về vị thế số mà thành phố muốn đạt tới.
Mục tiêu 2030: wifi miễn phí, hạ tầng mạng 5G và thí điểm 6G
Trọng tâm của đề án là ba lớp hạ tầng kết nối: wifi miễn phí công cộng, hạ tầng mạng 5G và thí điểm 6G. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% khu vực công cộng như nhà ga, bến xe, bệnh viện, trường học… đều có wifi miễn phí tốc độ cao. Đây là ngưỡng mà ít đô thị trong khu vực dám đặt ra, vì kéo theo bài toán đầu tư lớn, vận hành phức tạp và yêu cầu bảo mật chặt chẽ. Song song, 5G được định hướng phủ tới 95% dân số, tạo lớp kết nối di động dung lượng cao giúp IoT, dịch vụ số và nội dung số vận hành trơn tru trên toàn địa bàn. Tham vọng hơn, sóng 6G sẽ được thí điểm tại các khu vực trọng điểm, mở đường cho những ứng dụng siêu kết nối trong công nghiệp, giao thông và quản trị đô thị tương lai. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu 100% khu vực công cộng có wifi miễn phí tốc độ cao; phủ sóng 5G đạt 95% dân số và thí điểm sóng 6G tại các khu vực trọng điểm."
Hạ tầng số: từ cloud, dữ liệu đến Digital Twin
Điểm đáng chú ý là TP.HCM không nhìn wifi miễn phí công cộng như một tiện ích rời rạc, mà gắn chặt với một kiến trúc hạ tầng số tổng thể. Đề án nêu rõ thành phố sẽ phát triển đồng bộ hạ tầng viễn thông, Internet băng rộng và Internet vạn vật (IoT) trên toàn địa bàn, bảo đảm yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu và phục vụ quản trị đô thị thông minh. Mục tiêu là 70% hệ thống thông tin vận hành trên nền điện toán đám mây, 80% cơ sở dữ liệu được số hóa và liên thông với Trung ương, 85% dữ liệu các sở, ngành tích hợp lên nền tảng chia sẻ dữ liệu của thành phố. Cùng với đó, một Trung tâm dữ liệu vận hành đô thị thông minh sẽ được xây dựng và kết nối Trung tâm dữ liệu quốc gia, đồng thời triển khai nền tảng bản sao số (Digital Twin) để mô phỏng không gian mặt đất, không gian ngầm và trên không với dữ liệu cảm biến IoT thời gian thực. Nếu triển khai đúng, wifi và 5G/6G sẽ không chỉ là đường truyền, mà là “hệ thần kinh” của toàn bộ hệ thống quản lý đô thị.
Tác động lên người dân và doanh nghiệp: kết nối rẻ hơn, yêu cầu năng lực số cao hơn
Về mặt tích cực, wifi miễn phí công cộng cùng phủ sóng 5G rộng khắp sẽ giảm đáng kể chi phí kết nối cho người dân và doanh nghiệp, nhất là nhóm thu nhập thấp thường phải cân nhắc khi mua dung lượng dữ liệu di động. Khi toàn bộ dịch vụ công đủ điều kiện đều được cung cấp trực tuyến toàn trình, 100% hồ sơ và kết quả thủ tục hành chính được số hóa, 85% hồ sơ xử lý trực tuyến và tỷ lệ hài lòng dự kiến lên tới 99%, người dân sẽ có động lực rõ ràng để sử dụng hạ tầng số thay vì xếp hàng tại cơ quan nhà nước. Kế hoạch cũng hướng tới 70% người trưởng thành có chữ ký số hoặc chữ ký điện tử, 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử, 100% cơ sở giáo dục triển khai hệ thống hỗ trợ giáo dục thông minh dựa trên AI, cùng mục tiêu kinh tế số đóng góp 30 – 40% GRDP của thành phố. Theo đề án, phát triển hạ tầng số phải đi kèm mục tiêu thu hẹp khoảng cách số, nâng cao năng lực số của người dân và lực lượng lao động, từng bước hình thành cộng đồng công dân số tham gia quản lý và phát triển đô thị. Điều này cho thấy thành phố ý thức rằng wifi miễn phí chỉ có ý nghĩa nếu người dân có kỹ năng sử dụng các dịch vụ số đi kèm.
Thách thức hạ tầng và hợp tác nhà mạng: bước gấp cần giải trước 2030
Đằng sau viễn cảnh phủ sóng TP.HCM bằng wifi miễn phí công cộng và mạng 5G/6G là một loạt thách thức về hạ tầng, mô hình vận hành và hợp tác giữa các nhà cung cấp dịch vụ. Đề án yêu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng viễn thông, Internet băng rộng và IoT trên toàn thành phố, đồng thời bảo đảm khả năng kết nối, tích hợp, liên thông với các hệ thống hiện có và các nền tảng quốc gia. Thành phố ưu tiên tiêu chuẩn mở, thiết kế mô-đun, dễ mở rộng, nâng cấp và tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp hay hệ sinh thái khép kín. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp viễn thông, công nghệ phải chấp nhận chia sẻ hạ tầng, dữ liệu và làm việc trên nền kiến trúc chung, thay vì mỗi bên xây “vương quốc nhỏ” riêng. Về an ninh mạng, trung tâm dữ liệu đô thị thông minh được yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân cho toàn bộ hệ thống. Nếu không có cơ chế rõ ràng về trách nhiệm bảo mật, xử lý sự cố và quản lý truy cập, wifi miễn phí có thể trở thành điểm yếu an ninh. Góc nhìn phê bình ở đây là: tham vọng rất lớn, nhưng thành phố sẽ phải chứng minh khả năng điều phối lợi ích giữa nhà nước – doanh nghiệp – người dùng, nếu muốn biến các chỉ tiêu tới 2030 thành kết quả hữu hình, chứ không dừng ở văn bản.
