Màn trình diễn ấn tượng không đồng nghĩa với chuyến bay hữu dụng
Ô tô bay là phương tiện được thiết kế để vừa di chuyển trên đường bộ vừa cất cánh, bay và hạ cánh như máy bay, nhưng việc kết hợp an toàn hai chức năng vẫn là thách thức kỹ thuật lớn. Giấc mơ này đã tồn tại từ thuở đầu của ngành hàng không và công nghiệp ô tô, song màn biểu diễn của Tesla chưa chứng minh rằng nó sắp thành phương tiện đại chúng. Trong buổi phát trực tiếp hồi đầu tháng 10/2026, Roadster lộn nhào rồi hạ cánh thành công, khiến tranh luận về khả năng công nghệ Mỹ và Trung Quốc nóng lên. Khác với nhiều eVTOL dùng cánh quạt, mẫu xe trình diễn sử dụng luồng khí nén để bật qua các ô tô và lao lên từ đường dốc cao tương đương tòa nhà sáu đến bảy tầng. Nhưng chiếc Roadster không bay được quãng đường đáng kể.
Wang Tan, đồng sáng lập Aridge, công ty liên kết với Xpeng, nhận xét cấu hình kiểu động cơ phản lực của Roadster cần bình chứa khí áp suất cao, làm hạn chế số chỗ ngồi và phạm vi ứng dụng. Theo ông, áp suất khí cạn nhanh nên thời gian bay chỉ kéo dài vài giây. Đây là khác biệt then chốt giữa hiệu ứng trình diễn và năng lực vận chuyển: vài giây đủ tạo tiêu đề, nhưng không đưa hành khách đến đích. Roadster có thể là màn phô diễn kỹ thuật đáng nhớ; gọi nó là bước ngoặt của giao thông hàng không thì còn quá sớm.
Xe bay Xpeng tiến xa hơn, nhưng vẫn chưa phải giải pháp phổ cập
So sánh của Xpeng có một con số nổi bật: Wang cho biết xe bay của hãng có thể ở trên không khoảng 20 phút, lâu hơn nhiều so với vài giây của Roadster. Aridge, trước đây mang tên AeroHT, dùng nhiều cánh quạt để phương tiện có thể bay lơ lửng; pin mật độ năng lượng cao hỗ trợ thời gian bay dài hơn. Đây là thiết kế gần với một phương tiện bay hơn là siêu xe phóng lên bằng khí nén, vì vậy phù hợp hơn để đánh giá khả năng di chuyển thực tế. Wang kỳ vọng thời gian bay còn tăng khi mật độ năng lượng của pin được cải thiện và vật liệu nhẹ hơn được đưa vào sử dụng.
Tuy nhiên, 20 phút chưa xóa được các câu hỏi về nơi cất hạ cánh, an toàn, quy định và chi phí vận hành. Dù Xpeng cho biết đã nhận hơn 7.000 đơn đặt hàng kể từ đợt mở bán trước vào tháng 12/2024, lượng quan tâm không đồng nghĩa với quyền bay hợp pháp ở mọi thị trường. Theo thông tin được công bố, khách hàng hiện chưa thể vận hành phương tiện hợp pháp vì việc bán ra nước ngoài còn cần chứng nhận của Trung Quốc. Xe bay Xpeng vì thế tiến xa hơn một màn biểu diễn, nhưng khoảng cách tới phương tiện phổ biến vẫn đáng kể.
eVTOL thực tế hơn ô tô bay hai chức năng
Nếu kỳ vọng một chiếc xe chạy an toàn trên phố và cao tốc rồi bay đường dài, câu trả lời hiện vẫn là chưa. Hướng phát triển gần thực tế hơn là máy bay eVTOL: phương tiện bay cá nhân chạy điện, có thể cất và hạ cánh thẳng đứng, nhưng không nhất thiết chạy được trên đường; một số mẫu thậm chí không có bánh xe. Đánh đổi đó có vẻ hợp lý. Thay vì gánh đồng thời yêu cầu của ô tô và máy bay, eVTOL tập trung vào việc đưa người từ điểm A đến điểm B, chẳng hạn vượt qua đoạn đường thường mất 90 phút trong khoảng 20 phút trên không.
Dẫu vậy, eVTOL chưa phải phương tiện thay thế ô tô cho mọi hành trình. Phần lớn mẫu hiện nay chỉ bay tối đa khoảng 161 km mỗi chuyến, trọng lượng nhẹ và sức chở hạn chế. Một số nhà sản xuất dự kiến người lái cần ít thời gian đào tạo hơn so với lái máy bay nhỏ hay trực thăng, thậm chí chỉ vài ngày, nhưng huấn luyện ngắn không thay thế được chứng nhận, hạ tầng và quy trình an toàn. Tại Việt Nam, eVTOL vẫn ở giai đoạn đề xuất và chuẩn bị thí điểm, chưa được cấp phép thương mại rộng rãi.
Từ giấc mơ đến phương tiện: còn thiếu cả hệ sinh thái
Ô tô bay đúng nghĩa vẫn đối mặt với bài toán khó: một phương tiện phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn đường bộ lẫn hàng không, trong khi thiết kế cho một môi trường có thể làm phương tiện kém phù hợp ở môi trường kia. Những dự án như Alef cho thấy nỗ lực kết hợp bánh xe và cánh quạt, nhưng mẫu đầu tiên được mô tả chỉ chở một người và thiếu một số trang bị an toàn tiêu chuẩn như túi khí. Màn trình diễn vì thế không thể thay cho kiểm định, chứng minh độ tin cậy và khả năng vận hành thường xuyên. Ngay cả với eVTOL, vốn có hướng thiết kế tập trung hơn, ngành vẫn đang trong giai đoạn phát triển chứ chưa bước vào phổ cập.
Các kế hoạch tiếp theo cũng cần được nhìn bằng sự thận trọng. Mẫu EH216-S của EHang đang được đề xuất thử nghiệm có kiểm soát tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, song đó chưa phải giấy phép khai thác thương mại đại trà. Còn Alef chưa thể bán phiên bản có khả năng bay hoặc chỉ chạy trên mặt đất trước năm 2028. Những cột mốc này cho thấy công nghệ đang dịch chuyển khỏi phim viễn tưởng, nhưng lịch trình phát triển không bảo đảm ngày phổ biến đã cận kề. Kết luận hợp lý là Tesla Roadster bay khơi lại trí tưởng tượng, còn eVTOL mới là hướng đi thực dụng hơn; cả hai vẫn cần vượt qua kiểm chứng an toàn, quy định và hạ tầng trước khi người bình thường có thể sử dụng.
