Từ 70% tiến độ đến lời tuyên bố “chơi lớn” của Hòa Phát
Nhà máy ray thép Hòa Phát Dung Quất là dự án sản xuất ray và thép đặc biệt quy mô lớn, được thiết kế để cung cấp ray cho đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và công nghiệp nặng, nhằm thay thế hàng nhập khẩu và từng bước tham gia chuỗi cung ứng đường sắt khu vực với sản phẩm ray dài đến 100m. Quan điểm cần nói thẳng: khi tiến độ đã chạm gần 70%, đây không còn là một “ý tưởng tham vọng” mà là một cược chiến lược rõ ràng của tỷ phú Trần Đình Long vào phân khúc thép đặc biệt đường sắt. Tính đến tháng 9/2026, nhà máy tại Khu liên hợp Dung Quất đã hoàn thành gần 70% khối lượng công việc, với công suất thiết kế 700.000 tấn/năm và tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng. Dự án được khởi công từ cuối năm 2025, đi trước phần còn lại của thị trường thép ray trong nước một bước đáng kể.
Công nghệ Đức sản xuất và “vũ khí” ray 100m: Lợi thế thật hay chiêu trò truyền thông?
Điểm then chốt khiến nhà máy ray thép Hòa Phát khác với một xưởng cán thép thông thường nằm ở lựa chọn công nghệ và chuẩn sản phẩm. Dự án sử dụng dây chuyền và thiết bị của Tập đoàn SMS Group (Đức), với hệ thống giá cán bốn trục linh hoạt – một cấu hình vốn chỉ xuất hiện tại các cơ sở luyện kim công nghệ cao. Với nguồn quặng sắt đầu vào ít tạp chất, nhà máy được thiết kế để sản xuất thanh ray có chiều dài lên đến 100m, kiểm soát hình học bằng laser và kiểm tra khuyết tật bằng siêu âm. Đây không phải chi tiết trang trí trong brochure: ray càng dài, càng ít mối hàn, càng an toàn và tiết kiệm chi phí bảo trì cho đường sắt tốc độ cao. Các sản phẩm ray dự kiến đáp ứng các tiêu chuẩn như EN 3674, JIS E1101, GB/T 2585, TB/T 2344 – nghĩa là Hòa Phát đặt mục tiêu chơi trên sân toàn cầu, không chỉ nội địa.
“Mỏ vàng” 4 triệu tấn thép ray và cuộc đua của các ông lớn
Không có tham vọng nào vô cớ: phía sau nhà máy ray thép Hòa Phát là một thị trường đang mở, được đánh giá là phân khúc “tỷ đô” mới của ngành thép. Theo định hướng phát triển hạ tầng giai đoạn 2026 – 2030, mạng lưới đường sắt được đẩy mạnh đầu tư, kéo theo nhu cầu lớn về thép ray và thép đặc biệt. Bộ Xây dựng ước tính riêng các dự án đường sắt tốc độ cao có thể tiêu thụ 28,7 triệu mét thép ray, tương đương khoảng 4 triệu tấn. Câu nói này có thể trích dẫn: “Trước nhu cầu tiềm năng khoảng 4 triệu tấn, cuộc đua sản xuất thép ray tại Việt Nam đang ghi nhận sự tham gia của những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính và năng lực sản xuất lớn, trong đó đáng chú ý là Hòa Phát (HPG)”. Trong bối cảnh thép xây dựng truyền thống dư cung, biên lợi nhuận bị bào mòn bởi cạnh tranh và bảo hộ thương mại, dịch chuyển sang thép đặc biệt đường sắt là bước xoay trục hợp lý – dù nhịp tiêu thụ sẽ phụ thuộc mạnh vào giải ngân đầu tư công.
Tiến độ 2026 – 2027: Hòa Phát đang tự đặt mình vào tâm chuỗi cung ứng đường sắt
Từ tháng 10/2026, nhà máy ray thép Hòa Phát Dung Quất sẽ bước vào giai đoạn tiếp nhận, lắp đặt, điều chỉnh và chạy thử thiết bị, dưới sự giám sát của chuyên gia SMS Group. Hòa Phát đồng thời phối hợp với SMS và Trường Vật liệu – Đại học Bách khoa để đào tạo kỹ sư, chuyển giao công nghệ, chủ động nguồn nhân lực cho vận hành. Dự kiến quý 1/2027, các sản phẩm ray đường sắt cao tốc đầu tiên sẽ ra lò, kịp thời phục vụ các dự án đường sắt trọng điểm quốc gia. Về chiến lược, điểm đáng chú ý không chỉ là bán được bao nhiêu tấn ray, mà là khả năng tự chủ chuỗi cung ứng đường sắt: từ quặng sắt ít tạp chất, luyện gang thép tại Dung Quất, cảng nước sâu xuất – nhập, đến thành phẩm ray và thép đặc biệt. Nếu tiến độ giữ vững, Hòa Phát sẽ là doanh nghiệp nội đầu tiên có sản phẩm thép đặc biệt đường sắt đủ chuẩn cho các tuyến cao tốc trong nước – và đây là lợi thế đàm phán không nhỏ khi bàn tới xuất khẩu trong khu vực.
Cơ hội khu vực và những rủi ro Hòa Phát không thể xem nhẹ
Dù chưa thể khẳng định bao lâu nữa ray thép Hòa Phát sẽ theo chân các dự án đường sắt cao tốc ở Thái Lan, Indonesia hay Malaysia, hướng đi vươn ra khu vực là rất rõ: công nghệ Đức sản xuất, ray 100m, tiêu chuẩn quốc tế và vị trí Dung Quất gắn với cảng biển nước sâu là bộ khung đủ để tham gia chuỗi cung ứng đường sắt Đông Nam Á trong trung hạn. Nhưng bức tranh không chỉ có màu hồng. Thép ray gắn với đầu tư công nên tiêu thụ không đều, phụ thuộc phê duyệt dự án, giải ngân và đấu thầu; biên lợi nhuận lại khó “bùng nổ” vì giá bán được quyết định qua định mức, đàm phán chứ không hoàn toàn theo cung – cầu tự do. Nói cách khác, nhà máy hơn 10.000 tỷ đồng này là một canh bạc dài hơi: hoặc biến Việt Nam thành mắt xích mới của chuỗi cung ứng đường sắt khu vực, hoặc trở thành tài sản nặng vốn nếu tiến độ hạ tầng chậm lại. Lựa chọn đã rõ, câu trả lời sẽ nằm ở những thanh ray 100m đầu tiên vào năm 2027.
