Chăm sóc sức khỏe phòng ngừa: từ khái niệm đến nhu cầu cấp thiết
Chăm sóc sức khỏe phòng ngừa cho người cao tuổi là việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc sớm bệnh tật, tư vấn lối sống, kết nối điều trị và bảo đảm an sinh y tế để người già không phải đợi đến lúc bệnh nặng mới tìm đến bệnh viện, mà được theo dõi liên tục ngay tại nơi sinh sống, với chi phí phù hợp và dịch vụ miễn phí cộng đồng dành cho nhóm yếu thế nhất. Nói cách khác, đây là cách chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang giữ sức khỏe. Khi tuổi thọ kéo dài, mô hình này không còn là lựa chọn, mà trở thành trách nhiệm của hệ thống chính sách. Việc chủ động đưa hoạt động khám, sàng lọc đến gần người dân càng cần thiết khi quy mô dân số già ngày một lớn. Nếu tiếp tục chậm trễ, chúng ta sẽ phải trả giá bằng những đợt quá tải bệnh viện và những năm cuối đời kém chất lượng của người cao tuổi.
Từ nhà văn hóa thôn Nà Làng đến bệnh viện Lão khoa: chính sách đang mở rộng chiều sâu
Một buổi sáng cuối tháng 7, ông Linh Tiến Hằng ở thôn Nà Làng, xã Ba Chẽ, không phải đi xa mà có thể khám sức khỏe ngay tại nhà văn hóa thôn. Ông được kiểm tra các chỉ số, khám sàng lọc và nghe bác sĩ tư vấn, để "biết tình trạng sức khỏe, chủ động giữ gìn và điều trị sớm nếu có vấn đề". Những buổi khám như vậy là một phần của chương trình khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí đang triển khai trên toàn thành phố, với hơn 1,43 triệu người được khám, trong đó có 235.154 người từ 60 tuổi trở lên. Điểm đáng nói không chỉ là quy mô, mà là cách chính sách chăm sóc sức khỏe người cao tuổi gắn với an sinh xã hội: nâng mức trợ cấp hưu trí xã hội và cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho người hưởng trợ cấp, tạo thêm điểm tựa để họ tiếp cận dịch vụ y tế khi cần. Song song đó, đầu tư vào Bệnh viện Lão khoa – Phục hồi với thiết bị hiện đại đã khiến nhu cầu khám, điều trị tăng mạnh: 11.838 lượt khám trong 9 tháng, tăng 62,1%, công suất giường đạt 131,9%. Đây là tín hiệu vừa mừng vừa cảnh báo: mừng vì người cao tuổi đã tìm đến dịch vụ, và cảnh báo rằng nếu khâu phòng ngừa không tiếp tục mở rộng, điều trị chuyên sâu sẽ còn quá tải.
Mô hình điểm chăm sóc miễn phí ở Cần Giờ: phá vỡ rào cản khoảng cách và chi phí
Tại xã Cần Giờ, câu chuyện chăm sóc sức khỏe người cao tuổi mang màu sắc rất cụ thể: không phải chờ đến khi bệnh nặng mới đi xa đến bệnh viện, một điểm chăm sóc sức khỏe miễn phí được đặt ngay tại Phòng thuốc Nam phước thiện Hưng Cần Tự, hướng đến người cao tuổi khó khăn, neo đơn, hạn chế đi lại. Từ ngày 1 đến ngày 7 hằng tháng, người cao tuổi đến đây khám, tư vấn sức khỏe và nhận thuốc Nam miễn phí. Không chỉ là phòng khám, đó là mô hình kết nối chính quyền, ngành y tế, Mặt trận và cơ sở tôn giáo, kết hợp thế mạnh y học cổ truyền với chuyên môn y tế cơ sở để khám, sàng lọc, phân loại bệnh và chuyển tuyến khi cần điều trị chuyên sâu. Đặc biệt, mô hình ưu tiên người cao tuổi thuộc diện chính sách, hộ nghèo, cận nghèo, người neo đơn và những trường hợp hạn chế đi lại. Với người dân Cần Giờ, khoảng cách không quá xa nhưng lại là trở ngại khi tuổi cao, sức yếu hoặc phải thường xuyên điều trị bệnh mạn tính; một điểm dịch vụ miễn phí cộng đồng gần nhà đã biến quyền được chăm sóc sức khỏe phòng ngừa thành trải nghiệm có thật, chứ không phải khẩu hiệu.
Khi chăm sóc dựa trên cộng đồng: chất lượng sống của người cao tuổi tăng lên như thế nào?
Điều người cao tuổi cảm nhận rõ nhất ở Cần Giờ không phải là những khái niệm lớn, mà là sự gần gũi và thuận tiện: lương y ân cần, tư vấn kỹ lưỡng, châm cứu nhẹ nhàng, thuốc Nam được hướng dẫn cụ thể. Mô hình duy trì lịch khám định kỳ trong tuần đầu mỗi tháng, tránh tình trạng "ra mắt rồi để đó" và hướng đến chăm sóc lâu dài. Khi có điều kiện, đơn vị còn dự kiến tổ chức khám lưu động cho những người không thể trực tiếp đến điểm chăm sóc sức khỏe. Với những người già yếu, neo đơn hay khó khăn trong đi lại, một điểm chăm sóc gần nhà là cách thiết thực để chính sách an sinh đến gần từng gia đình. Ở cấp thành phố, việc hơn 83% người cao tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế, trên 126.000 người hưởng trợ cấp hằng tháng và được cấp thẻ BHYT miễn phí chính là tầng bảo vệ thứ hai cho chất lượng sống. Khi chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân được coi là nhiệm vụ gắn với an sinh xã hội, mỗi buổi khám, mỗi tấm thẻ bảo hiểm, mỗi chuyến xe khám lưu động đều trở thành phần của một mạng lưới bảo vệ tuổi già khỏi cô đơn và bệnh tật.
Từ chương trình đến hệ thống: cần bước chuyển chính sách nào ở chặng tiếp theo?
Nhờ sự kết nối giữa khám tại cộng đồng, hồ sơ sức khỏe điện tử và bệnh viện chuyên sâu, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đang hình thành một chuỗi liên tục: được khám, sàng lọc ngay tại nơi sinh sống, theo dõi thường xuyên, khi phát hiện bệnh sẽ điều trị ở tuyến phù hợp và tiếp cận kỹ thuật chuyên sâu khi cần. Nhưng để phòng ngừa bệnh tật thực sự trở thành trụ cột, các mô hình hiện có cần được nhân rộng thay vì chỉ là những điểm sáng đơn lẻ. Việc duy trì khám sức khỏe định kỳ tại cộng đồng, ưu tiên người yếu thế và kết hợp y học cổ truyền với Tây y ở Cần Giờ cho thấy: khi chính sách "đi bộ" xuống từng khu dân cư, hiệu quả an sinh tăng rõ rệt. Chặng tiếp theo đòi hỏi ba chuyển dịch: coi ngân sách cho phòng ngừa là đầu tư chứ không phải chi phí, mở rộng dịch vụ miễn phí cộng đồng đến các vùng khó khăn, và gắn đánh giá chất lượng sống người cao tuổi với hiệu quả các chính sách an sinh, bảo hiểm y tế, chứ không chỉ với số lượt khám. Nếu làm được, tuổi già ở Việt Nam sẽ gắn với hình ảnh người cao tuổi chủ động đi khám sớm, được chăm sóc tại chính cộng đồng của mình, thay vì lặng lẽ chịu bệnh tật trong những căn nhà xa bệnh viện.
