Từ mô hình chữa bệnh sang chăm sóc chủ động: lựa chọn không thể trì hoãn
Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi theo mô hình toàn diện là cách tiếp cận chủ động kết hợp phòng ngừa bệnh mạn tính, phát hiện sớm, quản lý bệnh dài hạn và hỗ trợ thay đổi lối sống, nhằm duy trì chất lượng sống tối đa chứ không chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã nặng. Đây là bước chuyển tư duy quan trọng: từ “chờ bệnh đến mới chữa” sang “giữ sức khỏe từ sớm”. Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, số người cao tuổi và người mắc nhiều bệnh mạn tính tăng, nếu hệ thống vẫn vận hành trên nền tảng điều trị thụ động thì quá tải là điều chắc chắn. Chăm sóc người cao tuổi không còn là việc riêng của từng gia đình, mà đã được xác định là ưu tiên quốc gia với các chương trình chuyên biệt đến năm 2030, yêu cầu ít nhất 90% người cao tuổi được quản lý các bệnh không lây nhiễm. Đó là cam kết chính sách, nhưng đồng thời là áp lực phải đổi mới thực sự.
Già hóa dân số và gánh nặng bệnh mạn tính: vì sao phải đặt phòng ngừa lên trước?
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, kéo theo sự thay đổi cơ cấu bệnh tật: bệnh không lây nhiễm, đặc biệt tim mạch, hô hấp, tiểu đường và ung thư, trở thành gánh nặng chủ đạo. Khi tuổi tác tăng, hệ miễn dịch suy giảm, người cao tuổi sống chung với nhiều bệnh mạn tính dễ mắc thêm bệnh truyền nhiễm và biến chứng nặng hơn. Nếu chỉ đợi đến khi biến chứng xuất hiện mới điều trị, chi phí xã hội và nỗi đau của từng gia đình đều tăng lên. Chính phủ đã nhìn thấy điều đó khi ban hành Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 và mở rộng chính sách an sinh – y tế, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ chăm sóc y tế thụ động sang chăm sóc sức khỏe chủ động và phòng bệnh từ sớm. Đây không phải khẩu hiệu, mà là định hướng chiến lược buộc ngành y tế phải tổ chức lại dịch vụ theo hướng phòng ngừa bệnh mạn tính ngay tại cộng đồng.
Mô hình chăm sóc sức khỏe toàn diện: từ vaccine đến dinh dưỡng khoa học
Mô hình chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người trưởng thành và người cao tuổi đang hình thành trên ba lớp: dự phòng, phát hiện sớm và quản lý bệnh dài hạn, kết hợp tiếp cận các liệu pháp điều trị đổi mới. Ở tuyến bệnh viện, hợp tác giữa Bệnh viện Thống Nhất và GSK Việt Nam hướng tới tích hợp chủng ngừa vào quản lý bệnh mạn tính, giúp giảm nguy cơ mắc những bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vaccine và hạn chế biến chứng trên nền bệnh sẵn có. Quan điểm ở đây rõ ràng: vaccine không chỉ dành cho trẻ em, mà phải trở thành trụ cột trong phòng ngừa bệnh mạn tính ở người cao tuổi. Song song với y học can thiệp, các bác sĩ dinh dưỡng nhấn mạnh vai trò của dinh dưỡng khoa học như một liệu pháp nền để duy trì sức khỏe toàn diện: chế độ ăn giàu rau xanh, cá, ngũ cốc nguyên cám, hạn chế muối và đường giúp giảm viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa. Tại các tọa đàm chuyên môn, mô hình bốn trụ cột – liệu pháp dinh dưỡng, hoạt động thể chất, điều chỉnh hành vi và can thiệp y tế – đang được xem là khung thực hành cho chăm sóc người cao tuổi.
Quản lý bệnh dài hạn: từ phòng khám đến từng bữa ăn trong gia đình
Cốt lõi của mô hình mới là quản lý bệnh dài hạn, liên tục thay vì các đợt điều trị rời rạc. Điều này không thể chỉ do bệnh viện đảm nhận. Tại cộng đồng, người cao tuổi được khuyến nghị duy trì vận động nhẹ nhàng 20–30 phút mỗi ngày, khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh thầm lặng, và bù đắp dinh dưỡng đều đặn thay vì chờ đến khi xuất hiện thiếu hụt. Các nghiên cứu can thiệp dinh dưỡng cho thấy bổ sung sản phẩm chuyên biệt theo nhu cầu có thể cải thiện cân nặng, khối protein, chỉ số sinh hóa và sức cơ, đồng thời giúp người bệnh tiểu đường kiểm soát đường huyết ổn định hơn. Nhưng nếu cộng đồng vẫn giữ tư duy “thuốc là chính, ăn uống chỉ là phụ”, mọi nỗ lực quản lý bệnh dài hạn sẽ bị cắt khúc. Chăm sóc người cao tuổi vì thế cần thay đổi từ trong mỗi gia đình: bữa ăn, giờ ngủ, thói quen vận động, tiêm chủng và tuân thủ điều trị phải được coi là một chương trình thống nhất, chứ không phải những việc rời rạc tùy hứng.
Hợp tác quốc tế và chính sách quốc gia: nền tảng cho chiến lược phòng ngừa
Đổi mới mô hình chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực từng cơ sở y tế. Bản ghi nhớ hợp tác giữa Bệnh viện Thống Nhất và GSK Việt Nam là ví dụ cho xu hướng liên kết giữa bệnh viện đầu ngành và tổ chức quốc tế nhằm tăng cường chăm sóc sức khỏe toàn diện người cao tuổi và người có bệnh mạn tính. Hợp tác này tập trung vào hai hướng: mở rộng chăm sóc dự phòng (chủng ngừa, quản lý yếu tố nguy cơ) và tăng khả năng tiếp cận các liệu pháp điều trị tiên tiến cho những lĩnh vực có nhu cầu cao như ung thư, hô hấp và miễn dịch. Đồng thời, GSK đồng hành trong đào tạo y khoa liên tục, chia sẻ kiến thức và cập nhật thực hành, giúp đội ngũ y tế nâng năng lực chuyên môn để chăm sóc nhóm bệnh nhân đa bệnh lý phức tạp. Trên bình diện chính sách, các quyết định của Chính phủ về Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 và mở rộng an sinh – y tế đã đặt sân chơi: định hướng phòng ngừa bệnh mạn tính, quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng và coi chăm sóc sức khỏe toàn diện là chuẩn mực bắt buộc, không còn là lựa chọn.
