Tín hiệu chuẩn bị, chưa phải lịch hẹn chính thức
Thượng đỉnh ba bên là cuộc gặp dự kiến giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga nhằm trao đổi trực tiếp về các vấn đề quốc tế, nhưng hiện vẫn ở giai đoạn thảo luận và chưa được xác nhận chính thức. Đây là điểm cần giữ vững trước những dự báo lớn về một bước ngoặt địa chính trị. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho biết Bắc Kinh đang liên lạc với các bên liên quan về khả năng tổ chức cuộc gặp giữa Chủ tịch Tập Cận Bình, Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Vladimir Putin. Trong khi đó, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói công tác chuẩn bị đang được tiến hành. Hai tín hiệu này cho thấy ý tưởng đã được xem xét nghiêm túc, nhưng chưa đồng nghĩa các nhà lãnh đạo đã chốt gặp hay thống nhất nội dung.
Cuộc gặp có thể diễn ra bên lề hội nghị APEC tại Thâm Quyến, nơi các hoạt động dự kiến tổ chức trong hai ngày 18 và 19/11. Tuy nhiên, các bên chưa đạt thỏa thuận chính thức về thời gian, hình thức hay chương trình nghị sự; cũng chưa có xác nhận cuối cùng rằng cuộc gặp sẽ diễn ra. Vì vậy, gọi đây là một thượng đỉnh đã được định đoạt sẽ đi xa hơn những gì thông tin hiện có cho phép.
Vì sao một cuộc gặp như vậy được kỳ vọng?
Sức hút của kịch bản Trump Tập Putin đến từ vị thế của ba nước trong các vấn đề an ninh và chính trị quốc tế, cũng như bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc đang đan xen nhiều hồ sơ. Đại sứ lưu động Bộ Ngoại giao Nga Marat Berdyev nhận định ngày 4/11 rằng một cuộc gặp ở cấp độ này có thể phát tín hiệu tích cực và thúc đẩy đối thoại giữa các cường quốc. Phía Nga kỳ vọng những tham vấn trước đó sẽ giúp xác định nguyên tắc và nội dung trao đổi, còn Trung Quốc, với tư cách nước chủ nhà, được cho là có vai trò đặc biệt trong quá trình chuẩn bị.
Thời điểm cũng đáng chú ý. Washington và Bắc Kinh đang duy trì thỏa thuận tạm đình chiến thương mại dự kiến hết hiệu lực vào tháng 1/2027, trong khi bất đồng về thương mại và chuỗi cung ứng vẫn còn. Bởi vậy, một cuộc tiếp xúc trực tiếp có thể mở thêm kênh trao đổi giữa ba bên, nhưng không nên mặc định rằng những khác biệt này sẽ được giải quyết chỉ nhờ một cuộc gặp. Giá trị trước mắt có thể nằm ở việc duy trì đối thoại quốc tế khi các bất đồng vẫn hiện hữu.
Đối thoại có thể mở cửa, nhưng không tự tạo ra trật tự mới
Có lý do để nhìn cuộc gặp tiềm năng này như một cơ hội ngoại giao hiếm hoi: cùng một bàn trao đổi có thể giúp lãnh đạo ba nước nêu trực tiếp ưu tiên và bất đồng. Một số kỳ vọng còn gắn cuộc gặp với khả năng tạo lối thoát ngoại giao cho xung đột Ukraine hoặc đặt nền móng cho trật tự thế giới mới. Nhưng đó là những viễn cảnh, không phải kết quả đã được công bố. Hiện chưa có chương trình nghị sự, cam kết chung hay thỏa thuận cụ thể nào được xác nhận.
Ngay cả khi cuộc gặp được tổ chức, ý nghĩa chiến lược của định dạng ba bên sẽ phụ thuộc vào việc các bên có thể thống nhất điều gì và liệu trao đổi có được tiếp nối hay không. APEC cung cấp một dịp thuận tiện để các lãnh đạo có mặt tại cùng một địa điểm; điều đó không bảo đảm họ sẽ tìm được tiếng nói chung. Cuộc gặp song phương giữa Putin và Tập Cận Bình được dự kiến trong chuyến công tác của nhà lãnh đạo Nga tới Thâm Quyến, nhưng khả năng mở rộng thành đối thoại ba bên vẫn chưa rõ.
Chờ xác nhận, thay vì đi trước kết quả
Bước tiếp theo là theo dõi lịch trình APEC và những thông báo chính thức về sự tham gia, hình thức gặp gỡ cũng như chương trình nghị sự. Trung Quốc xác nhận đang trao đổi với các bên; Điện Kremlin nói công tác chuẩn bị đang diễn ra; còn giới chức Nga nêu kỳ vọng cuộc gặp có thể thúc đẩy đối thoại. Những điểm ấy tạo cơ sở để tiếp tục theo dõi, chứ chưa đủ để kết luận một thỏa thuận lớn sắp hình thành.
Kết luận thận trọng nhưng không bi quan là phù hợp: thượng đỉnh ba bên, nếu diễn ra, có thể mở một kênh trao đổi cấp cao có giá trị trong thời điểm địa chính trị phức tạp. Song khả năng đối thoại và một bước ngoặt trật tự thế giới là hai ngưỡng rất khác nhau. Cho đến khi thời gian, nội dung và kết quả được công bố, kỳ vọng nên được xem là triển vọng cần kiểm chứng, không phải thành tựu đã đạt.
