Từ chuyển đổi số địa phương trên giấy đến nhu cầu kết quả thực chất
Chuyển đổi số địa phương là quá trình một tỉnh xây dựng hạ tầng, nền tảng và dữ liệu quản trị số rồi biến chúng thành thay đổi cụ thể trong cách chính quyền vận hành, cung cấp dịch vụ công và tương tác hằng ngày với doanh nghiệp, người dân, chứ không dừng ở những đề án, sơ đồ kiến trúc đẹp trên giấy. Ngày 2/10, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức hội nghị chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia và Ngày Công dân số Việt Nam, đồng thời ra mắt Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC), Ứng dụng công dân số NinhBinh-S và phát động Tháng cao điểm triển khai “Bộ học liệu đa phương tiện”, lan tỏa phong trào “Bình dân học vụ số”. Đây không chỉ là màn giới thiệu công nghệ, mà là tuyên bố chính trị: tỉnh muốn đo chuyển đổi số bằng hiệu quả quản trị và chất lượng dịch vụ công, không bằng số lượng dự án hay báo cáo.
IOC thông minh: Từ mạch dữ liệu đến “bộ não” quản trị mới
Điểm khác biệt của trung tâm IOC thông minh ở Ninh Bình nằm ở chỗ nó được thiết kế như “bộ não” của mô hình chính quyền 2 cấp, chứ không chỉ là phòng màn hình để tham quan. Hệ thống thông tin báo cáo của tỉnh đã cập nhật hơn 1.000 chỉ tiêu, trong đó 92 chỉ số phục vụ trực tiếp cho chỉ đạo, điều hành trên môi trường điện tử. IOC kết nối dữ liệu tài chính – ngân sách, đất đai, giáo dục và hệ thống báo cáo của tỉnh, rồi tổng hợp, phân tích và trực quan hóa để lãnh đạo không còn phải “lần mò” trong hàng đống báo cáo rời rạc. Trong giai đoạn thử nghiệm, IOC tập trung vào 7 nhóm kịch bản điều hành từ kinh tế – xã hội, giám sát dịch vụ công đến y tế, giáo dục, đất đai. Nếu vận hành nghiêm túc, đây sẽ là công cụ buộc bộ máy phải ra quyết định dựa trên dữ liệu quản trị số, hạn chế mạnh mẽ kiểu điều hành bằng cảm tính.
Ứng dụng công dân số NinhBinh-S: Kênh tương tác hai chiều hay cổng dịch vụ mới?
Nếu IOC là nơi dữ liệu hội tụ để phục vụ quyết định của chính quyền, NinhBinh-S được định vị là kênh tương tác trực tiếp giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp. Ứng dụng công dân số này cho phép người dân trên điện thoại tiếp cận các tiện ích như phản ánh, kiến nghị; dịch vụ công; giao thông; truyền thông – tin tức; y tế; giáo dục; du lịch, văn hóa và các tiện ích cá nhân. Đáng chú ý hơn, chức năng phản ánh hiện trường biến chiếc smartphone thành “con mắt” của chính quyền: người dân ghi hình, quay video, gửi nội dung về các vấn đề hạ tầng, môi trường, dân sinh; cơ quan chức năng phải tiếp nhận và xử lý. Tính đến sáng 2/10, tại 13 xã, phường thử nghiệm đã có trên 32.100 người dân và cán bộ cài đặt, đăng ký sử dụng; đến hết ngày 5/10, con số tài khoản cài đặt đạt 36.342. Những số liệu này cho thấy nếu tiện ích đủ rõ ràng, người dân không ngại trở thành công dân số – nhưng chỉ khi phản ánh được xử lý minh bạch, NinhBinh-S mới vượt lên khỏi mức một cổng dịch vụ công “trên di động”.
“Bình dân học vụ số”: Không có kỹ năng số, dữ liệu sẽ mãi nằm trong máy chủ
Ninh Bình tỏ ra tỉnh táo khi hiểu rằng không phải cứ dựng trung tâm IOC thông minh và ứng dụng công dân số là chuyển đổi số địa phương tự khắc thành công. Dữ liệu quản trị số chỉ sống khi có con người biết đọc, hiểu và dùng nó cho công việc hằng ngày. Bởi vậy, cùng lúc với ra mắt IOC và NinhBinh-S, tỉnh phát động Tháng cao điểm triển khai “Bộ học liệu đa phương tiện”, lan tỏa phong trào “Bình dân học vụ số”, dự kiến triển khai tập trung trong tháng 10 và duy trì đến ngày 30/11/2026. Mạng lưới trên 98% Tổ Công nghệ số cộng đồng và hơn 1.000 điểm hỗ trợ chuyển đổi số trở thành “giáo viên” để đưa kỹ năng số đến gần người dân. Tỉnh đặt phương châm rõ ràng: “Học thật, kiểm tra thật – ứng dụng thật – hiệu quả thật”. Đây là tư duy đáng hoan nghênh: không chạy đua số lượt học mà đo bằng việc cán bộ, người dân có dùng được NinhBinh-S, có khai thác được dữ liệu để chỉnh sửa quy trình, rút ngắn thủ tục hay không.
Bước tiếp theo: Đưa dữ liệu vào mọi quyết định, tránh sa vào phong trào
Chuyển đổi số địa phương của Ninh Bình không xuất phát từ con số 0. Năm 2025, chỉ số DTI của tỉnh đạt 0,7223 điểm, xếp thứ 12/34 tỉnh, thành phố; hạ tầng số phủ đến 100% xã, phường với cáp quang, hơn 1.000 trạm 5G, trên 95% người dân dùng điện thoại thông minh và hơn 80% dân số trưởng thành có danh tính số. Tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt 94%; tỷ lệ khai thác, tái sử dụng dữ liệu đạt 96,9%. Những nền tảng này giúp bước chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu có cơ sở, nhưng thách thức sắp tới là tránh biến IOC và NinhBinh-S thành phong trào ngắn hạn. Theo kế hoạch, Tháng cao điểm sẽ được tổng kết trước ngày 30/11/2026, gắn với đánh giá việc đã làm được, chưa làm được và biểu dương tập thể, cá nhân tiêu biểu. Điều người dân kỳ vọng không phải là thêm vài bảng xếp hạng, mà là thấy dữ liệu số dùng để rút ngắn thủ tục, nâng chất lượng dịch vụ công và phản ánh hiện trường của họ được xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn. Nếu Ninh Bình giữ đúng hướng “hành động đột phá, lan tỏa kết quả” thay vì tăng thêm khẩu hiệu, tỉnh có cơ hội trở thành một hình mẫu thực chất của chuyển đổi số địa phương dựa trên dữ liệu quản trị số gắn với đời sống.
