Từ số hóa sang dữ liệu có thể sử dụng
Chuyển đổi số giáo dục là quá trình đưa dữ liệu, nền tảng và công cụ công nghệ vào quản lý, dạy học và cung cấp dịch vụ, trong đó thông tin phải chính xác, liên thông và dùng được trong thực tế. Vì vậy, số lượng hồ sơ được đưa lên mạng không thể là thước đo duy nhất: dữ liệu sai, trùng hoặc chưa xác thực chỉ chuyển gánh nặng giấy tờ thành gánh nặng số. Ngày 6/11/2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc để đánh giá kết quả chuyển đổi số ngành giáo dục và xác định giải pháp trọng tâm tiếp theo. Ông nhấn mạnh làm sạch, kết nối dữ liệu là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, quyết định giá trị của cơ sở dữ liệu ngành giáo dục. Thông điệp này đặt đúng thứ tự ưu tiên: trước khi mở rộng thêm công cụ, ngành cần bảo đảm thông tin nền đủ tin cậy để các trường, cơ quan quản lý và người dân cùng sử dụng.
Tiến độ số hóa đã tạo nền tảng đáng kể, nhưng khoảng cách giữa có dữ liệu và dùng được dữ liệu vẫn lớn. Trong 66,6 triệu văn bằng đã số hóa, 44 triệu văn bằng chưa gắn mã căn cước công dân; trong 12 triệu văn bằng đã gắn mã và đồng bộ lên VNeID, người dân mới xác thực khoảng 1,2 triệu. Đây không phải vấn đề kỹ thuật phụ: thiếu định danh và xác thực khiến việc tra cứu, đối chiếu hay giải quyết thủ tục khó đạt độ tin cậy cần thiết. Hội nghị cũng chỉ ra tốc độ số hóa nhanh hơn khả năng xác thực, khai thác; chiến dịch rà soát dữ liệu trong thời gian ngắn có lúc làm hạ tầng số tập trung của Bộ quá tải cục bộ.
Kết nối phải giảm việc cho người học
Giá trị của kết nối dữ liệu chỉ được chứng minh khi người học bớt phải nộp giấy tờ, còn nhà trường và cơ quan hành chính có thể kiểm tra thông tin an toàn, đúng thẩm quyền. Cơ sở dữ liệu học bạ số đã kết nối với dữ liệu dân cư từ ngày 17/10/2026 và được chia sẻ trên VNeID; 11,4 triệu học bạ đã có trên ứng dụng. Đây là bước tiến thiết thực, nhưng ngành phải biến khả năng chia sẻ thành quy trình mặc định thay vì để mỗi nơi tiếp tục yêu cầu hồ sơ giấy. Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu rà soát thủ tục, không đòi người học nộp thêm học bạ giấy khi học bạ số hợp lệ. Nếu quy định này không được thực thi đồng đều, kết nối chỉ tồn tại trên hệ thống mà chưa giảm thời gian, chi phí đi lại hay công sức cho gia đình.
Cơ sở dữ liệu giáo dục cũng cần có chuẩn tạo lập thống nhất từ đầu. Nền tảng quản trị giáo dục quốc gia được nâng cấp theo hướng dữ liệu hình thành tại cơ sở giáo dục, chỉ tạo lập một lần và có chữ ký số của lãnh đạo đơn vị; nền tảng dùng chung đã triển khai tại hơn 30.000 trường, 3.321 xã, phường và 34 sở giáo dục và đào tạo. Cách làm này có thể hạn chế nhập liệu lặp lại, nhưng chỉ hiệu quả nếu danh mục, định dạng, quy trình cập nhật và trách nhiệm sửa sai được thống nhất. Trong khi đó, dữ liệu giáo dục nghề nghiệp chưa bảo đảm điều kiện an toàn thông tin để kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia. Mở rộng kết nối mà chưa xử lý an toàn và chất lượng dữ liệu sẽ tạo thêm rủi ro, không phải thêm giá trị.
Ưu tiên hoàn thành việc nền tảng, rồi nhân rộng mô hình
Việc trước mắt cần có hạn hoàn thành và đầu mối chịu trách nhiệm rõ ràng. Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Bộ Công an cùng các cơ quan liên quan đối soát, làm sạch hơn 44 triệu văn bằng chưa có mã căn cước công dân trước ngày 30/11/2026. Bộ Công an được đề nghị hỗ trợ nâng dung lượng kết nối để học bạ số, văn bằng số được đồng bộ, kiểm tra và xác thực, từ đó có thể sử dụng thực tế. Song song, địa phương cần xây dựng lộ trình tham gia nền tảng quản trị giáo dục trong năm học 2026–2027, thay vì để triển khai tập trung ở một số nơi rồi kéo dài khoảng cách giữa các địa bàn. Hạ tầng, nhân lực và kinh phí còn thiếu; do đó, kế hoạch mở rộng phải đi kèm năng lực vận hành và hỗ trợ tại trường, không chỉ đặt mục tiêu phủ nền tảng.
Nhân rộng mô hình ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong năm học 2026–2027 là hướng đi cần thiết, nhưng nên dựa trên kết quả có thể kiểm chứng: giảm việc hành chính, hỗ trợ dạy học và bảo vệ dữ liệu người học. Những địa phương có tỷ lệ phát hành học bạ số trên 99,99% được đề nghị chia sẻ cách làm để nơi khác áp dụng; bài học cần được điều chỉnh theo điều kiện từng địa bàn, không sao chép hình thức. Ngành đã chuyển từ số hóa riêng lẻ sang hình thành các điều kiện vận hành trên môi trường số. Giờ đây, thành công không nằm ở thêm bao nhiêu nền tảng, mà ở việc dữ liệu ngành giáo dục chính xác, liên thông và giúp người học hoàn tất thủ tục thuận tiện hơn. Làm sạch trước, kết nối có kiểm soát và nhân rộng mô hình đã chứng minh hiệu quả: đó mới là con đường để chuyển đổi số đi vào thực chất.
