Vận động viên tuổi 90 là ai, và họ đang phá vỡ điều gì?
Vận động viên tuổi 90 là những người trên 90 tuổi vẫn duy trì hoạt động thể chất lâu dài trong hệ thống thi đấu chính thức, đặt mục tiêu rõ ràng, tham gia các giải đấu theo nhóm tuổi và thường xuyên phá vỡ những kỷ lục tuổi tác vốn gắn với định kiến suy giảm sức khỏe và năng lực ở giai đoạn cuối của cuộc đời.
Bà Yonezawa ở Yokohama là hình ảnh tiêu biểu: ở độ tuổi 90-94, bà vẫn đều đặn tham gia các cuộc thi bơi lội và năm ngoái đã 29 lần phá kỷ lục thế giới trong nhóm tuổi này, trong đó có nhiều kỷ lục do chính bà lập trước đó. Tại một giải ở Niigata tháng 6/2025, bà hoàn thành 200 m bơi ếch bể ngắn trong 4 phút 32,36 giây, nhanh hơn 13% so với kỷ lục thế giới trước đó của nhóm tuổi 90-94. Đây không còn là câu chuyện “giữ sức” mà là thể thao người cao tuổi ở cấp độ cạnh tranh nghiêm túc, đặt lại câu hỏi: giới hạn thật sự của tuổi già nằm ở đâu?
Thể thao người cao tuổi: Khi hệ thống thi đấu thay đổi luật chơi
Điều thú vị là những vận động viên tuổi 90 không tồn tại trong khoảng trống. Họ là sản phẩm của một hệ sinh thái thể thao người cao tuổi ngày càng hoàn thiện, từ câu lạc bộ đến hệ thống giải đấu. Một nghiên cứu năm 2023 phân tích thành tích bơi tự do trong hệ thống Masters Mỹ ở nhóm tuổi 40-90 cho thấy, dù thành tích suy giảm theo tuổi, nhưng trong 40 năm, thành tích của tất cả nhóm tuổi đã cải thiện trung bình khoảng 0,5% mỗi năm. Đây là con số cho thấy tiến bộ mang tính hệ thống, không phải vài trường hợp “siêu nhân” cá biệt.
Ngày nay, người cao tuổi có nhiều điều kiện hơn để duy trì hoạt động thể chất: các câu lạc bộ thể hình phổ biến, nhiều nhóm thể thao người cao tuổi, và giải đấu dành riêng cho họ được tổ chức thường xuyên. Các giải đấu cũng điều chỉnh luật để phù hợp thể trạng lớn tuổi. Điều này biến sân chơi thể thao thành nơi người cao tuổi có mục tiêu cụ thể, được ghi nhận bằng kỷ lục tuổi tác chứ không bị so sánh với đỉnh cao của giới trẻ.
Khi hoạt động thể chất lâu dài trở thành chiến lược sống, không phải phong trào nhất thời
Điểm chung của các vận động viên tuổi 90 là họ không “nuôi dưỡng sức khỏe sống lâu” bằng chiến dịch ngắn hạn, mà bằng thói quen kéo dài hàng chục năm. Martha Stewart, ở tuổi 85, vẫn bắt đầu ngày mới bằng vận động lúc 6h30, tập pilates ba ngày mỗi tuần và hai ngày tập sức mạnh, mỗi buổi khoảng 45 phút với cường độ cao. Bà duy trì tập luyện từ khi còn trẻ, và nền tảng đó hầu như không thay đổi theo thời gian.
Không chỉ là buổi tập trong phòng gym, Stewart đi bộ nhiều, làm vườn, cưỡi ngựa và ăn thực phẩm tươi, tự trồng, ưu tiên rau củ, cá hồi, dầu olive, hạn chế thực phẩm siêu chế biến. Theo chính bà, sức khỏe hiện tại đến từ ăn uống, tập luyện thường xuyên, không hút thuốc và uống rất ít rượu. Đây là minh chứng rằng hoạt động thể chất lâu dài phải gắn với lối sống tổng thể, thay vì hy vọng một môn thể thao đơn lẻ sửa chữa mọi vấn đề.
Sức khỏe sống lâu: Thể lực, trí não và ý nghĩa tinh thần của đấu trường
Những câu chuyện về kỷ lục tuổi tác thường bị nhìn như “truyền cảm hứng” thuần túy, nhưng khoa học đang nói điều thực tế hơn. Theo một giáo sư sinh lý học thể thao, thể lực – đặc biệt là sức mạnh cơ bắp và sức bền – có liên hệ với tuổi thọ. Thể thao có thể làm chậm, thậm chí ngăn chặn nhiều tác động tiêu cực của lão hóa: duy trì miễn dịch, khả năng thăng bằng, thị lực động và làm chậm suy giảm cơ bắp.
Ở khía cạnh trí tuệ, sau khi chồng qua đời, bà Yonezawa sống một mình nhưng vẫn chú trọng rèn luyện trí não. Hoạt động thể chất mang lại lợi ích sức khỏe ở mọi lứa tuổi, và khi gắn với thi đấu, nó thêm một lớp ý nghĩa: mục tiêu, cộng đồng, cảm giác được nhìn nhận. Các cộng đồng thể thao người cao tuổi dần trở thành nơi chia sẻ tinh thần tương trợ, nơi mỗi thành tích không chỉ tiếp thêm động lực cho vận động viên mà còn truyền cảm hứng tới những người trẻ hơn xung quanh.
Tuổi tác chỉ là nhóm thi đấu: Bài học cho thế hệ trẻ hơn
Điểm đáng nói nhất ở vận động viên tuổi 90 là cách họ đối thoại với thời gian. Bà Yonezawa thẳng thắn thừa nhận trong khoảng 3 năm tới có lẽ khó hướng tới kỷ lục mới, nhưng vẫn sẽ tiếp tục thi đấu để giành chức vô địch. Bà còn lên kế hoạch khi bước sang 95 tuổi, đủ điều kiện nhóm 95-99, sẽ nhắm đến một số kỷ lục mới. Tuổi tác với bà không phải vạch kết thúc, mà là chuyển sang một nhóm thi đấu khác – một cách nghĩ rất thể thao, nhưng cực kỳ tỉnh táo về lão hóa.
Martha Stewart ở 85 tuổi vẫn tiếp tục làm việc và thử nghiệm điều mới, từ kinh doanh đến xuất hiện trong các dự án văn hóa đại chúng. Khi những hình mẫu này trở nên phổ biến, câu hỏi đặt ra không phải “làm sao trẻ mãi”, mà là: chúng ta có dám thiết kế cuộc đời như một đường chạy dài, trong đó thể thao người cao tuổi và hoạt động thể chất lâu dài là chiến lược sống, chứ không phải liệu pháp muộn màng? Câu trả lời sẽ quyết định chúng ta về già như một khán giả hay vẫn là vận động viên của chính cuộc đời mình.
