Phụ nữ học để làm gì: câu hỏi cũ cho một câu trả lời mới
Câu hỏi “phụ nữ học nhiều để làm gì” là biểu hiện rõ nhất của định kiến giới tính học vấn, khi đời sống phụ nữ bị thu gọn vào vài cột mốc như lấy chồng, sinh con, thay vì được tự chọn con đường, tự xác định giá trị bản thân thông qua giáo dục, sự nghiệp và những hoài bão cá nhân. Với PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp, câu hỏi ấy không phải lời nhắc nhở phải dừng lại, mà là điểm xuất phát để bà khẳng định: học là để làm chủ cuộc đời, để mỗi phụ nữ tự trả lời mình sẽ trở thành ai. Trong bối cảnh phụ nữ trong giáo dục đại học vẫn thường xuyên đối diện ánh nhìn nghi ngờ, câu chuyện của bà là tuyên ngôn rằng trí tuệ nữ giới không cần xin phép mới được tỏa sáng, và không một ai có quyền giới hạn chiều cao của giấc mơ bằng giới tính.
Từ lựa chọn ngành học đến bước ngoặt nghiên cứu sinh tiến sĩ
Ngay từ khi đăng ký vào Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Nguyễn Thị Hiệp đã thách thức mô hình an toàn dành cho con gái: học sư phạm để có một công việc ổn định, ít va đập. Bà chọn con đường nghiên cứu – một lựa chọn bị xem là quá gian nan đối với phụ nữ trong giáo dục đại học – và chấp nhận tự mình bước ra khỏi khuôn mẫu gia đình đặt sẵn. Khi mong muốn học tiếp sau đại học, bà gần như không có sự tự chủ về tài chính và không còn nhận được hỗ trợ từ gia đình, nhưng quyết tâm không vì thế mà lùi bước. “Năm 2007, cô nhận học bổng toàn phần nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành hóa dược, mở ra một bước ngoặt trong hành trình học thuật của mình.” Việc rời Việt Nam sang Hàn Quốc, dấn thân vào hóa dược, công nghệ nano và điều khiển dược, là lựa chọn tự quyết rõ ràng: tri thức là con đường để bà tự vạch lấy tương lai, chứ không phải một điểm cộng trang trí cho hồ sơ hôn nhân.
Trở về từ xứ người: khoa học phải phục vụ cuộc đời mình và cộng đồng
Khi cầm trên tay những bằng sáng chế ghi tên mình nhưng địa chỉ thuộc về nước bạn, Nguyễn Thị Hiệp nhận ra: thành tựu sáng chói vẫn chưa đủ nếu tri thức không quay về phục vụ người dân và đất nước. Đó là quyết định mang tính phản biện sâu sắc với định kiến giới tính học vấn: phụ nữ không chỉ biết trả lời câu hỏi “học để lấy chồng”, mà còn dám hỏi ngược lại “tri thức của mình đang thuộc về ai?”. Bà chấp nhận đánh đổi sự ổn định nơi xứ người, trở về Việt Nam, bắt đầu lại từ số không trong nghiên cứu và giảng dạy. Có thời điểm, căn bếp nhỏ trở thành “phòng thí nghiệm tự chế” vì thiếu thốn điều kiện nghiên cứu – một hình ảnh cô đọng việc phá vỡ rào cản giới tính bằng bền bỉ, không phải bằng khẩu hiệu. Từng bước, bà trở thành một trong những nhà nghiên cứu y học tái tạo đầu tiên, khẳng định rằng phụ nữ hoàn toàn có thể mở lối trong các lĩnh vực khoa học đòi hỏi chuyên môn cao.
Thành tựu khoa học như lời đáp mạnh mẽ với định kiến
Hơn 170 công trình khoa học, gần 80 bài báo quốc tế, 4 bằng sáng chế và dấu ấn Top 15 nhà khoa học nữ trẻ tài năng thế giới là những con số khiến câu hỏi “phụ nữ học nhiều để làm gì” trở nên lạc hậu. Những thành tựu ấy không chỉ làm giàu hồ sơ của một nữ giáo sư Việt Nam, mà còn tạo ra hình mẫu phụ nữ trong giáo dục đại học: vừa bền bỉ với phòng thí nghiệm, vừa tự tin với vai trò lãnh đạo khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường ĐH Quốc tế – ĐHQG TP.HCM. Quan trọng hơn, đó là lời khẳng định rằng học cao, đi xa, theo đuổi nghiên cứu không hề mâu thuẫn với việc xây dựng gia đình, mà chỉ mâu thuẫn với sự áp đặt phụ nữ phải hy sinh trí tuệ để giữ hòa khí. Bà từng trải qua áp lực Á Đông về vai trò vợ, mẹ, cùng vô số trách nhiệm mặc định, nhưng dùng chính sự xuất sắc học thuật để chứng minh: phụ nữ không cần chọn giữa khoa học và cuộc đời, bởi tri thức chính là cách họ làm chủ cả hai.
Từ Chính Nữ đến thế hệ phụ nữ tự định nghĩa giá trị bằng tri thức
Trong khuôn khổ chiến dịch Chính Nữ 2026, câu chuyện của PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp mang thông điệp rất rõ: một Chính Nữ không sống theo đáp án đóng khung hay thước đo do người khác đặt ra, mà dùng giáo dục để tự viết đề bài cho đời mình. Bà nhấn mạnh: học là để làm chủ cuộc đời, tự do chọn lựa con đường và đi đến cùng với đam mê. Đặc biệt với các học trò nữ, điều bà muốn trao lại không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn là bản lĩnh để nói “không” với những lộ trình mặc định. Theo bà, phụ nữ có thể học cho mình, học để tạo giá trị cho cộng đồng, học để đi xa hơn và quan trọng nhất, học để tự quyết định mình sẽ trở thành ai. Chính vì thế, việc phá vỡ rào cản giới tính học vấn không bắt đầu từ khẩu hiệu bình đẳng giới, mà từ từng lần phụ nữ dám chọn ngành mình thích, dám xin học bổng, dám quay về xây dựng khoa học nước nhà – như cách Nguyễn Thị Hiệp đã làm, bình thản mà kiên định.
