Năm hài cốt trong mùa tìm kiếm
Quy tập hài cốt liệt sĩ là công việc tìm kiếm, cất bốc và đưa hài cốt những người hy sinh về nơi bảo quản, đồng thời thu thập thông tin giúp xác định danh tính. Trong mùa khô 2026–2027, Đội 192 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế đã quy tập 5 hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào. Thông tin được đơn vị công bố ngày 6/11, trong bối cảnh nhiệm vụ tìm kiếm tiếp tục ghi nhận những dấu tích còn sót lại sau chiến tranh. Con số năm người cho thấy quy mô công việc, nhưng cũng nhắc rằng mỗi cuộc tìm kiếm mới chỉ là một bước: khi chưa có căn cứ nhận diện, hài cốt vẫn chưa thể gắn với một cái tên. Vì vậy, việc gìn giữ di vật và lấy mẫu sinh phẩm có ý nghĩa song hành với hoạt động cất bốc.
Hai hài cốt ở Salavan, nhiều dấu tích đời thường
Trong số các trường hợp mới được tìm thấy, hai hài cốt quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam được Đội 192 quy tập tại tỉnh Salavan: một ở bản Ku Tai, huyện Sa Mouay, và một ở bản Kha Nuon, huyện Lao Ngam. Cả hai còn nhiều đoạn xương và răng. Những di vật đi kèm gồm cúc áo bộ đội, hộp đạn AK gỉ sét, bi đông, thìa nhôm và các mảnh vải dù. Đây là những vật dụng cụ thể, nhưng không tự chúng giải đáp được người nằm lại là ai. Hai hài cốt hiện chưa xác định được danh tính; Đội 192 lấy mẫu sinh phẩm để giám định ADN. Sự phân biệt giữa dấu tích vật chất và kết luận nhận dạng rất quan trọng: di vật liệt sĩ giúp lưu giữ manh mối, còn việc xác định danh tính cần thêm đối chiếu khoa học.
Di vật ở Sekong kể một phần câu chuyện
Một hài cốt khác được tìm thấy tại tỉnh Sekong gần cuối tháng 10, sau khi người dân bản Mườn Kang cung cấp thông tin về nơi chôn cất một chiến sĩ Việt Nam. Theo lời kể được truyền lại trong gia đình, người cha của ông Phang Ma Ni từng nói có bộ đội Việt Nam hy sinh và được chôn tại khu rẫy cà phê. Khi khai quật, lực lượng tìm kiếm phát hiện một chiếc răng, nhiều mảnh xương nhỏ và xương vỡ vụn; hài cốt được bọc trong tăng nilon màu xanh. Di vật gồm mảnh vải dù, tăng, một sợi dây dù dài hơn 60 cm và bìa sổ tay nhựa in hình cờ Quân Giải phóng cùng dòng chữ “Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam”. Trường hợp này cho thấy lời kể của người dân có thể mở đường tìm kiếm; di vật bổ sung dấu vết, nhưng vẫn chưa thay thế được việc xác định danh tính.
Bảo quản và giám định là chặng tiếp theo
Tổng cộng, trong mùa khô 2026–2027, Đội 192 đã quy tập 5 hài cốt liệt sĩ tại Lào: 2 ở Salavan và 3 ở Sekong. Các hài cốt được đưa về nhà quàn để bảo quản và hương khói theo quy định; đơn vị tiến hành lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN nhằm xác định danh tính. Đây là phần việc không kém phần quan trọng so với tìm kiếm tại thực địa. Những cúc áo, bi đông, mảnh vải hay trang bìa sổ tay có thể giúp lưu lại dấu tích của người đã khuất, nhưng không nên suy diễn từ chúng khi dữ liệu nhận dạng còn thiếu. Với các liệt sĩ Việt Nam tại Lào, quy tập chỉ hoàn tất ý nghĩa khi hài cốt được chăm sóc đúng quy định và manh mối được tiếp tục đối chiếu để tìm lại danh tính.
