Manh mối địa phương dẫn đến sáu hài cốt
Thông tin từ người dân địa phương là những lời kể, ký ức và dấu tích tại chỗ giúp lực lượng tìm kiếm khoanh vùng nơi an táng liệt sĩ, mở đường cho việc xác minh và quy tập hài cốt. Ngày 4/11, Đội K52 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai cho biết đã tìm thấy sáu hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật chiến tranh tại Rattanakiri, Stung Treng và Preah Vihear, Campuchia. Đợt tìm kiếm diễn ra trong năm ngày, từ 27 đến 31/10, dựa trên tin báo của người dân ở cả ba tỉnh. Kết quả này nhắc rằng công tác tìm kiếm không chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách hay hồ sơ cũ: ký ức được gìn giữ qua nhiều thế hệ và quan sát đời thường của cư dân địa phương có thể tạo nên manh mối quyết định.
Ba câu chuyện, ba điểm tìm kiếm
Tại Rattanakiri, ông Sêu Soen kể lại lời cha mình, một du kích địa phương từng chiến đấu cùng bộ đội Việt Nam giai đoạn 1966–1969. Người cha cho biết đã chôn cất một số chiến sĩ hy sinh do trúng bom gần suối Ia Chut; từ tin này, Đội K52 tìm thấy hai hài cốt cách làng Lâm cũ khoảng 4,5km về phía Đông. Ở Stung Treng, ông Đeng Keo nhớ lại những cọc gỗ xếp thành hình chữ nhật mà ông phát hiện khoảng năm 1971 gần đường mòn cũ của bộ đội Việt Nam; lực lượng tìm kiếm quy tập thêm hai hài cốt tại làng Ochai. Tại Preah Vihear, ông Chay Ly báo về hai hố đất sụt và mảnh tăng xanh gần nơi bộ đội từng đóng quân, giúp mở thêm điểm tìm kiếm và phát hiện hai hài cốt khác. Ba lời kể khác nhau đều biến ký ức thành địa điểm có thể kiểm chứng.
Di vật còn lại và công việc chưa khép lại
Cả sáu hài cốt liệt sĩ đều chưa xác định được danh tính và không còn nguyên vẹn. Bên cạnh đó, lực lượng tìm kiếm phát hiện dép cao su, tăng, võng, giày bộ đội, dây thắt lưng, cúc áo, lược, lọ thuốc penicillin và một số vật dụng cá nhân. Những di vật ấy vừa hỗ trợ việc nhận diện bối cảnh, vừa khiến nhiệm vụ tìm kiếm mang ý nghĩa cụ thể hơn: đưa người đã hy sinh trở về không chỉ là quy tập hài cốt, mà còn là nỗ lực tìm lại danh tính cho từng người. Đội K52 đã lấy mẫu sinh phẩm từ răng và xương để xác minh, giám định ADN. Tính từ ngày 1/1/2025 đến 31/10, đơn vị đã quy tập 34 hài cốt liệt sĩ tại Campuchia. Con số ấy cho thấy việc tìm kiếm vẫn tiếp diễn, còn mỗi manh mối mới đều có thể mở thêm một địa điểm.
Người dân là mắt xích không thể thiếu
Trong hành trình tìm liệt sĩ tại Campuchia, người dân địa phương không thay thế công tác xác minh chuyên môn, nhưng họ có thể chỉ ra nơi hồ sơ không ghi lại hoặc ký ức chiến tranh đã lưu dấu trong địa hình. Tin báo cần được đối chiếu với vị trí đóng quân, đường mòn và các dấu tích trước khi tổ chức tìm kiếm; chính sự kết hợp giữa hiểu biết tại chỗ và nghiệp vụ của Đội K52 đã tạo nên kết quả ở ba tỉnh. Vì vậy, tiếp tục lắng nghe và ghi nhận thông tin từ cộng đồng là một phần thiết yếu của công tác quy tập liệt sĩ, không phải khâu phụ. Sáu hài cốt vừa tìm thấy chưa có danh tính, nên việc lấy mẫu ADN là bước tiếp theo cần thiết. Kết luận rõ ràng là: muốn đưa thêm liệt sĩ trở về, cần giữ vững cả hoạt động tìm kiếm lẫn niềm tin để người dân sẵn sàng chia sẻ những manh mối họ đang nắm giữ.
