Khi một vai diễn biểu tượng mạnh hơn cả sự nghiệp
Một vai diễn biểu tượng là nhân vật được xây dựng và thể hiện sâu sắc đến mức gắn chặt với tên tuổi diễn viên, trở thành hình ảnh mặc định trong trí nhớ công chúng, định hình cách khán giả nhìn nhận toàn bộ sự nghiệp diễn viên đó qua nhiều thập kỷ, bất kể họ tham gia ít hay nhiều tác phẩm khác. Trong phim truyền hình Trung Quốc, không thiếu trường hợp một vai thành công hơn cả sự nghiệp, nhưng hiếm ai giống Vương Phụng Hà: chỉ một vai Thiết Phiến công chúa – Bà La Sát mà được nhớ tới suốt hàng chục năm, tới mức mọi phiên bản sau này đều bị đem ra so sánh. Điều này cho thấy sức ảnh hưởng của một vai diễn tốt có thể vượt qua thời gian lẫn thế hệ khán giả, nhưng cũng đặt câu hỏi: rốt cuộc ai đang nắm quyền định nghĩa – diễn viên, hay chính nhân vật họ từng đóng?
Vương Phụng Hà: từ sân khấu Kinh kịch đến huyền thoại màn ảnh nhỏ
Vương Phụng Hà không phải ngôi sao phim truyền hình Trung Quốc theo nghĩa số lượng tác phẩm, mà là kiểu diễn viên huyền thoại vì chỉ cần một lần xuất hiện đã đủ để người ta nhớ hoài. Bà sinh năm 1955 tại Cát Lâm, 4 tuổi đã học Kinh kịch và nhanh chóng trở thành một trong những gương mặt ưu tú của Viện Kinh kịch tỉnh Cát Lâm. Năm 1983, vai Thiết Phiến công chúa – Bà La Sát trong bộ phim Hỏa Diệm Sơn theo lối Kinh kịch đem lại cho bà bước ngoặt lớn, giúp tác phẩm thắng giải Nghệ thuật Hí khúc toàn quốc và đưa tên tuổi bà vào tầm ngắm các đạo diễn. Khi đoàn làm Tây Du Ký tìm kiếm Bà La Sát mà không ưng gần 40 ứng viên, chính thành công đó giúp bà được chọn. Nghịch lý là: sự nghiệp diễn viên trên màn ảnh của bà chỉ gắn với đúng một bộ phim, nhưng đủ để thành bất tử.
Vì sao Bà La Sát 1986 thành chuẩn mực khó thay thế?
Điều khiến Thiết Phiến công chúa của Vương Phụng Hà trở thành vai diễn biểu tượng không chỉ là hóa trang hay bối cảnh, mà là cách bà thổi đầy mâu thuẫn vào nhân vật. Trên màn ảnh, đó là một Bà La Sát kiêu hãnh, ngang ngược, ghê gớm; đồng thời là người mẹ đau đớn vì tai họa của con, người vợ đầy oán hận và ghen tuông khi bị phản bội, cuối cùng lại chịu nhún mình vì thương chồng. Trước khi quay, bà phân tích nhân vật rất kỹ, xem Bà La Sát là kiểu người không hoàn toàn xấu nhưng cũng không hẳn tốt. Cố đạo diễn Dương Khiết khẳng định: "Vương Phụng Hà là một trong những diễn viên tôi ưng ý nhất" vì sự chuyên nghiệp và tinh thần không ngại khó. Khi Tây Du Ký 1986 được phát sóng hơn 3.000 lần trên truyền hình Trung Quốc, phiên bản Bà La Sát này nghiễm nhiên trở thành thước đo cho mọi lần làm lại sau đó.
Sức nặng của một vai diễn vượt qua thời gian và thế hệ
Một vai diễn được phát lại hơn 3.000 lần trên sóng truyền hình không chỉ là kỷ lục phát sóng, mà còn là quá trình "in dấu" sâu vào ký ức tập thể. Tây Du Ký 1986 trở thành một trong những tượng đài phim truyền hình Trung Quốc, còn Thiết Phiến công chúa của Vương Phụng Hà là phiên bản mà khán giả nhiều thế hệ dùng làm chuẩn so sánh với các diễn viên như Hàn Tuyết, Trần Kiều Ân, Trần Tú Châu, Hồ Khả hay Tạ Nam. Sức ảnh hưởng ấy chứng minh: nếu kịch bản đủ hay, nhân vật có tầng nghĩa và diễn xuất đủ tinh tế, một vai diễn tốt có thể vượt qua giới hạn thời gian lẫn công nghệ. Dù sau này kỹ xảo hiện đại hơn, kinh phí sản xuất lớn hơn, khán giả vẫn quay về với cảm xúc ban đầu mà họ đã từng trải nghiệm. Và trong trường hợp này, cảm xúc đó gắn chặt với khuôn mặt Vương Phụng Hà.
Khi nhân vật định hình – và giới hạn – sự nghiệp diễn viên
Câu chuyện của Vương Phụng Hà đặt ra một nghịch lý cay đắng: một vai diễn có thể đưa diễn viên lên hàng huyền thoại, nhưng cũng dễ khiến phần còn lại trong sự nghiệp diễn viên bị lu mờ. Bà chỉ tham gia một bộ phim truyền hình, nhưng trở thành hình tượng kinh điển, được khán giả nhớ hàng chục năm. Sau chẩn đoán ung thư vú năm 1989, bà vẫn tiếp tục cống hiến cho nghệ thuật Kinh kịch, kiên trì đấu tranh với bệnh tật cho đến khi qua đời ở tuổi 38. Thế nhưng, trong ký ức số đông, cái tên Vương Phụng Hà chủ yếu gắn với Bà La Sát. Điều đó không bất công; nó phản ánh cách khán giả thường chọn một hình ảnh duy nhất để định nghĩa trọn một con người. Một vai diễn biểu tượng có thể là vinh quang cao nhất, nhưng cũng nhắc chúng ta rằng phía sau huyền thoại là cả một đời lao động nghệ thuật âm thầm mà ít người chịu nhìn kỹ.
