An toàn học đường hôm nay là câu chuyện về sức khỏe tâm thần
Hội nghị Chăm sóc sức khỏe và An toàn học đường Việt Nam là diễn đàn liên ngành quy tụ chuyên gia giáo dục, tâm lý, công tác xã hội và y tế nhằm xây dựng các giải pháp toàn diện để bảo vệ an toàn học đường, tăng cường chăm sóc tâm lý học sinh và nâng cao sức khỏe tâm thần trẻ em trong bối cảnh môi trường số và sự đa dạng phát triển thần kinh ngày càng phức tạp. Điểm đáng nói nhất của kỳ hội nghị này không phải là số phiên thảo luận hay lượng báo cáo khoa học, mà là thông điệp rất rõ: nếu nhà trường vẫn xem an toàn học đường như vài nội quy treo trên tường, chúng ta sẽ tiếp tục thất bại trước khủng hoảng sức khỏe tâm thần trẻ em. Hơn 550 đại biểu trong và ngoài nước đã có mặt tại Hà Nội và TP.HCM, không phải để lặp lại khẩu hiệu, mà để bàn cách thiết kế lại cả hệ sinh thái hỗ trợ trong nhà trường.
Ba trụ cột mới của an toàn học đường: tâm thần, bảo vệ và đa dạng thần kinh
Hội nghị năm nay chủ động đặt sức khỏe tâm thần, thực hành bảo vệ an toàn và đa dạng thần kinh thành ba trụ cột ngang hàng, thay vì xem hỗ trợ tâm lý chỉ là dịch vụ phụ trợ. Đây là bước chuyển tư duy quan trọng: trẻ tự kỷ, trẻ có rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) hay khó khăn học tập không phải "ngoại lệ" mà là một phần bình thường của phổ phát triển thần kinh. Theo ông Tony Louw, việc kết nối ba lĩnh vực sức khỏe tâm thần, an toàn và đa dạng thần kinh giúp nhà trường và gia đình có cách tiếp cận toàn diện hơn, thay vì giải quyết từng vấn đề riêng lẻ. Câu nói này đáng được trích lại nguyên văn trong mọi kế hoạch an toàn học đường: "Trẻ có những khác biệt này thường dễ bị tổn thương hơn trước các vấn đề về sức khỏe tâm thần và những rủi ro liên quan đến an toàn". Nếu bỏ qua nhóm dễ tổn thương nhất, mọi chiến lược bảo vệ còn lại đều là nửa vời.
Từ hội nghị đến lớp học: xây hệ thống chăm sóc tâm lý học sinh
Điểm tích cực của hội nghị là các phiên thảo luận không dừng ở lý thuyết, mà xoay quanh mô hình hỗ trợ điều hòa cảm xúc, xây dựng văn hóa an toàn học đường và cơ chế phối hợp gia đình – nhà trường trong chăm sóc, bảo vệ trẻ. Các nội dung này đặt ra yêu cầu rất rõ: phải xây dựng hệ thống hỗ trợ học đường theo hướng chủ động, liên ngành và phù hợp với nhu cầu đa dạng của người học, thay vì chờ khủng hoảng rồi mới phản ứng. Bà Lê Toàn nhấn mạnh rằng sự thấu hiểu và trao đổi cởi mở là nền tảng để phụ huynh và nhà trường cùng tìm giải pháp hỗ trợ trẻ. Đây không phải lời khuyên mềm mại, mà là điều kiện bắt buộc để mọi mô hình chăm sóc tâm lý học sinh có thể vận hành. Nếu giáo viên không được đào tạo, phụ huynh không được lắng nghe, chuyên gia không được mời vào cuộc, thì mọi phòng tham vấn hay phòng y tế trường học cũng chỉ là hình thức.
Kết nối tri thức toàn cầu để giải bài toán sức khỏe tâm thần trẻ em
Hội nghị được tổ chức bởi một trường đại học phối hợp cùng các đối tác quốc tế, quy tụ chuyên gia trong và ngoài nước, cho thấy Việt Nam không đứng ngoài cuộc đối thoại toàn cầu về an toàn học đường. Gần 50 phiên trình bày và thảo luận trong ba ngày là cơ hội để chia sẻ nghiên cứu, kinh nghiệm và mô hình thực tiễn nhằm nâng cao sức khỏe tinh thần, bảo đảm an toàn và xây dựng môi trường học tập hòa nhập cho trẻ em, thanh thiếu niên. Điều đáng giá ở đây là cách tri thức quốc tế được đặt cạnh kinh nghiệm triển khai tại các cơ sở giáo dục trong nước, từ câu chuyện bạo lực trong quan hệ hẹn hò của sinh viên đến bảo vệ trẻ em trong môi trường số và tác động của trí tuệ nhân tạo lên sức khỏe, sự an toàn của thanh thiếu niên. Thay vì sao chép mô hình nước ngoài, hội nghị khuyến khích các địa phương và trường học tự thiết kế giải pháp phù hợp với bối cảnh của mình, dựa trên dữ liệu và hiểu biết bản địa.
Kết luận: Đã đến lúc coi an toàn học đường là năng lực cốt lõi của hệ thống giáo dục
Sau năm kỳ tổ chức liên tiếp kể từ 2022, hội nghị Chăm sóc sức khỏe và An toàn học đường đã chuyển mình từ một sáng kiến nhỏ thành diễn đàn thường niên tại hai thành phố lớn, thu hút hàng trăm chuyên gia mỗi năm. Nhưng nếu thành quả dừng lại ở những báo cáo đẹp, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội hiếm có để tái thiết cách nhà trường chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em. Thông qua việc kết nối các tổ chức giáo dục, chuyên gia sức khỏe tâm thần, y tế và công tác xã hội, ban tổ chức hướng tới thúc đẩy trao đổi tri thức, cập nhật phương pháp hỗ trợ người học và tăng cường hợp tác liên ngành. Câu hỏi còn lại thuộc về các sở, phòng giáo dục và từng hiệu trưởng: họ có sẵn sàng coi an toàn học đường và chăm sóc tâm lý học sinh là năng lực cốt lõi, được đầu tư bài bản như dạy toán, dạy văn hay không? Nếu câu trả lời là có, hội nghị năm nay sẽ là bước khởi đầu cho một thế hệ học sinh an toàn hơn, khỏe mạnh hơn và hòa nhập hơn.
