Sức khỏe tâm thần học sinh: từ “vùng mờ” thành ưu tiên của nhà trường
Chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh là tổng hợp các hoạt động tư vấn tâm lý trường học, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh và phối hợp gia đình – nhà trường nhằm giúp các em nhận diện cảm xúc, kiểm soát căng thẳng, ứng phó với áp lực học tập, quan hệ bạn bè và không gian mạng một cách chủ động, an toàn và lành mạnh.
Điểm đáng chú ý ở Gia Lai là nhiều trường THCS đã coi sức khỏe tinh thần quan trọng không kém điểm số. Thay vì chỉ xử lý khi sự cố xảy ra, họ xây dựng hệ thống hỗ trợ tâm lý học đường ngay từ đầu năm, với kế hoạch tư vấn, ngoại khóa, lồng ghép nội dung trong giờ học chính khóa. Đây là bước chuyển từ tư duy “dạy chữ trước, tính sau” sang coi trường học là “phòng tuyến” đầu tiên bảo vệ học sinh trước áp lực ngày càng nặng nề của tuổi dậy thì, học tập và mạng xã hội.
Vì sao phải hành động ngay ở lứa tuổi 11–15?
Lứa tuổi THCS (11–15) là giai đoạn chuyển tiếp với biến động mạnh về thể chất, cảm xúc, nhận thức và quan hệ xã hội. Áp lực học tập, nhu cầu khẳng định bản thân, xung đột với bạn bè, gia đình cộng với tác động tiêu cực của không gian mạng khiến các em dễ rơi vào căng thẳng, tự ti, khó kiểm soát cảm xúc. Theo ông Đinh Hà Nam – Phó Giám đốc Sở Y tế Gia Lai, áp lực từ học tập, gia đình, xã hội và mạng internet đang làm tình trạng căng thẳng tâm lý ở lứa tuổi học đường gia tăng.
Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, khả năng giao tiếp và sự phát triển toàn diện của học sinh. Thực tế, nhiều em chọn im lặng chịu đựng vì sợ bị đánh giá. Khi đó, mọi can thiệp đều trở nên muộn. Chính vì vậy, chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh phải bắt đầu sớm, ngay trong trường, nơi các em dành phần lớn thời gian mỗi ngày.
Mô hình tư vấn tâm lý trường học: không gian an toàn để nói và được nghe
Tại Trường THCS Trần Phú (phường Hội Phú, Gia Lai), kế hoạch tư vấn tâm lý học đường được triển khai ngay từ đầu năm học, gồm tư vấn trực tiếp, ngoại khóa và giáo dục kỹ năng ứng phó với tình huống trong học tập, giao tiếp và trên không gian mạng. Nhà trường xây dựng nhiều kênh tư vấn để học sinh chủ động chia sẻ khó khăn, từ phòng tư vấn tâm lý đến hòm thư “Điều em muốn nói” giúp các em bày tỏ tâm tư, nguyện vọng.
Trường THCS Lương Thế Vinh thành lập Tổ tư vấn tâm lý từ năm học 2023–2024, trở thành địa chỉ hỗ trợ khi học sinh gặp vướng mắc trong học tập và cuộc sống; tổ hoạt động trên nguyên tắc bảo mật và hỗ trợ kịp thời, phối hợp phụ huynh để nâng cao hiệu quả tư vấn. Thực tế cho thấy, khi có môi trường chia sẻ an toàn và được người lớn lắng nghe, học sinh có thêm cơ hội bày tỏ khó khăn thay vì âm thầm chịu đựng; đây là cơ sở để nhà trường chủ động đồng hành, hỗ trợ các em vượt qua áp lực và phát triển lành mạnh.
Giáo dục kỹ năng sống: “lá chắn” giúp học sinh tự ứng phó áp lực
Điểm tiến bộ của các trường ở Gia Lai là không dừng ở tư vấn chữa cháy, mà gắn chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh với giáo dục kỹ năng sống cho học sinh một cách hệ thống. Các chương trình ngoại khóa, giờ học kỹ năng sống giúp các em hiểu rõ cảm xúc bản thân, biết cách ứng phó khó khăn và chủ động tìm kiếm hỗ trợ khi cần. Học sinh được trang bị kiến thức về sức khỏe tâm thần, kỹ năng điều tiết cảm xúc, giải quyết những khó khăn thường gặp ở lứa tuổi học đường.
Chia sẻ của em Trần Anh Tài – học sinh lớp 9 Trần Phú – là minh chứng rõ ràng: nhờ các buổi ngoại khóa về chăm sóc sức khỏe tinh thần, phòng chống bạo lực học đường và giờ kỹ năng sống, em biết điều chỉnh cảm xúc, sắp xếp thời gian học – nghỉ hợp lý, chủ động chia sẻ với thầy cô, gia đình khi gặp khó khăn vượt quá khả năng tự giải quyết. Việc được trang bị kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe tâm thần giúp học sinh chủ động hơn trong học tập, sinh hoạt và xây dựng các mối quan hệ.
Nhà trường như một đối tác đồng hành lâu dài với học sinh
Không chỉ tổ chức hoạt động riêng lẻ, Trường THCS Phạm Hồng Thái còn lồng ghép nội dung chăm sóc sức khỏe tâm thần trong tiết học chính khóa, sinh hoạt dưới cờ và hoạt động ngoại khóa; tổ chuyên môn phối hợp Tổ tư vấn tâm lý xây dựng nội dung phù hợp, giúp học sinh hình thành thói quen ứng xử tích cực và biết tìm kiếm hỗ trợ khi cần. Đồng thời, nhà trường tăng cường phối hợp phụ huynh để theo dõi, nhận diện thay đổi cảm xúc, hành vi của con; trao đổi thường xuyên giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và có biện pháp hỗ trợ kịp thời.
Để công tác hỗ trợ tâm lý học đường bền vững, các trường được khuyến nghị tiếp tục duy trì tư vấn, chú trọng trang bị kỹ năng nhận diện cảm xúc, kiểm soát căng thẳng, ứng phó áp lực cho học sinh. Trường THCS Trần Phú dự kiến đẩy mạnh tuyên truyền qua video ngắn, đồng thời mong muốn mời thêm chuyên gia tâm lý từ các thành phố lớn để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh. Quan điểm rõ ràng đang hình thành: chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh không phải việc “làm thêm”, mà là nhiệm vụ cốt lõi, cần sự chung tay của gia đình, chuyên gia và toàn xã hội.
