Mỹ phẩm bị xử phạt: dấu hiệu một thị trường đang được siết lại
Mỹ phẩm bị xử phạt là những sản phẩm hoặc hoạt động kinh doanh liên quan đến mỹ phẩm vi phạm quy định pháp luật về điều kiện sản xuất, kiểm tra chất lượng mỹ phẩm, an toàn cho người sử dụng, kinh doanh, kê khai giá và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dẫn tới việc cơ quan quản lý ban hành quyết định xử phạt, buộc thu hồi hoặc đình chỉ hoạt động. Điểm đáng chú ý hiện nay là hàng loạt doanh nghiệp dược, mỹ phẩm tại TP.HCM vừa bị xử phạt vì vi phạm điều kiện sản xuất, chất lượng sản phẩm, kinh doanh thuốc và kê khai giá thuốc. Cùng lúc, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xử phạt một doanh nghiệp bán hàng đa cấp mỹ phẩm với số tiền 450 triệu đồng vì vi phạm pháp luật về kinh doanh đa cấp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Xu hướng này cho thấy cơ quan quản lý không còn khoan nhượng với vi phạm quy định mỹ phẩm mà đang chuyển sang giai đoạn kiểm soát chặt chẽ.
Những kiểu vi phạm quy định mỹ phẩm phổ biến đang bị đánh mạnh
Đợt xử phạt mới nhất phơi bày rõ các nhóm vi phạm quy định mỹ phẩm mà doanh nghiệp thường vấp phải. Thứ nhất là vi phạm điều kiện sản xuất: có doanh nghiệp bị xác định sản xuất mỹ phẩm khi chưa được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất mỹ phẩm và sản xuất mỹ phẩm không đạt tiêu chuẩn chất lượng. Đây không phải lỗi thủ tục đơn thuần mà là dấu hiệu coi nhẹ chuẩn an toàn tối thiểu. Thứ hai là vi phạm về kiểm tra chất lượng mỹ phẩm: gel tắm gội toàn thân Oatrum bị kết luận không đạt tiêu chuẩn chất lượng về chỉ tiêu giới hạn vi sinh vật, buộc phải thu hồi và tiêu hủy toàn bộ lô hàng. Thứ ba là vi phạm giá và kinh doanh thuốc, khi nhiều công ty kê khai không đúng giá bán hoặc không kê khai giá với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Những lỗi này tạo ra nguy cơ người bệnh và người tiêu dùng phải trả mức giá không minh bạch, khó kiểm chứng.
Từ nhà thuốc đến bán hàng đa cấp: mạng lưới kiểm tra đang dày lên
Điểm tích cực là việc siết quản lý không chỉ dừng ở một mắt xích. Sở Y tế TP.HCM đã xử phạt hàng loạt doanh nghiệp, nhà thuốc và hộ kinh doanh dược phẩm, mỹ phẩm vì vi phạm điều kiện sản xuất, chất lượng sản phẩm, kinh doanh thuốc và kê khai giá. Việc đình chỉ hoạt động sản xuất mỹ phẩm đối với doanh nghiệp vi phạm cho thấy cơ quan này sẵn sàng dùng các biện pháp mạnh, không chỉ phạt tiền. Ở một hướng khác, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia lại tập trung vào mảng bán hàng đa cấp mỹ phẩm, xử phạt Công ty TNHH Nu Skin Enterprises Việt Nam 450 triệu đồng vì không giao hợp đồng cho người tham gia bán hàng đa cấp, không cho người tiêu dùng lựa chọn về hành vi xử lý dữ liệu, không xây dựng quy trình tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, đặc biệt là với người tiêu dùng dễ bị tổn thương. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã yêu cầu Công ty chấm dứt các hành vi vi phạm, chủ động rà soát và đảm bảo việc tuân thủ đầy đủ, chính xác các quy định của pháp luật". Tổng thể, từ hệ thống nhà thuốc đến mạng lưới đa cấp, các vòng kiểm soát đang chồng lên nhau, thu hẹp dần khoảng trống cho các hành vi lách luật.
Vi phạm về giá và minh bạch thông tin: thiệt hại âm thầm cho người mua
Nếu các lô mỹ phẩm không bảo đảm chất lượng dễ gây lo ngại trực tiếp về sức khỏe, thì những vi phạm liên quan đến kê khai giá lại âm thầm đánh vào túi tiền người tiêu dùng. Một số công ty bị phạt vì kê khai không đúng giá bán hoặc không kê khai giá với cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bán buôn thuốc kê đơn khi chưa công bố giá bán buôn dự kiến hoặc bán cao hơn giá bán buôn dự kiến đã công bố. Hình thức xử lý không chỉ dừng ở phạt tiền mà còn buộc thực hiện kê khai đối với các mức giá đã áp dụng và hoàn trả toàn bộ số tiền chênh lệch; nếu không thể hoàn trả, khoản chênh lệch phải nộp vào ngân sách nhà nước. Đây là bước đi cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bởi không minh bạch giá là nền tảng cho việc trục lợi thông qua bán thuốc và sản phẩm hỗ trợ sức khỏe. Khi giá được kê khai đúng và có thể tra cứu, người mua mới có cơ sở so sánh, lựa chọn và đặt câu hỏi khi thấy bất thường.
Người tiêu dùng cần chủ động: không chỉ trông chờ vào xử phạt
Dù cơ quan chức năng đang tăng cường kiểm tra chất lượng mỹ phẩm và xử lý vi phạm, người tiêu dùng không thể chỉ trông chờ vào các quyết định xử phạt. Điểm sáng trong vụ Nu Skin là việc cơ quan quản lý nhấn mạnh pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, yêu cầu doanh nghiệp xây dựng quy trình tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại, đặc biệt với nhóm dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, để những quy định này có tác dụng thực sự, người mua phải chủ động sử dụng. Khi phát hiện mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, thông tin mập mờ hoặc có dấu hiệu vi phạm quy định mỹ phẩm, việc phản ánh tới cơ quan chức năng và yêu cầu doanh nghiệp giải trình là bước bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thiết yếu. Bài học chung từ các vụ mỹ phẩm bị xử phạt là: bất cứ sản phẩm nào chạm đến sức khỏe – từ gel tắm đến dầu thoa – đều xứng đáng được soi kỹ về nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và cách doanh nghiệp hành xử với khách hàng.
