Thương mại tăng 19%: cú hích để chuyển từ mua bán sang cùng sản xuất
Thương mại Việt Nam Malaysia là tổng giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ giữa hai nền kinh tế, phản ánh mức độ gắn kết kinh tế song phương, vai trò của mỗi bên trong chuỗi cung ứng khu vực, đồng thời là nền tảng để mở rộng sang đầu tư, sản xuất, hạ tầng, tài chính và các dịch vụ hỗ trợ liên quan. Khi kim ngạch thương mại Việt Nam – Malaysia năm 2025 tăng 19% lên 21,59 tỷ USD, quan hệ này không còn dừng lại ở các hợp đồng mua bán hàng hóa; đó là tín hiệu cho thấy hai bên đang bước vào giai đoạn hợp tác sâu, nơi doanh nghiệp Malaysia có động lực đặt nhà máy, trung tâm dịch vụ và văn phòng điều phối chuỗi cung ứng ngay tại Việt Nam thay vì chỉ xuất khẩu hàng hóa vào thị trường này. Nếu Việt Nam không chủ động đón dòng chuyển dịch này, lợi ích từ tăng trưởng thương mại sẽ bị giới hạn ở biên lợi nhuận xuất khẩu ngắn hạn.
Vốn Malaysia đang dịch chuyển: từ nhà xuất khẩu sang đối tác sản xuất tại Việt Nam
Điểm đáng chú ý trong làn sóng đầu tư Malaysia tại Việt Nam là sự thay đổi tư duy: từ xuất khẩu đơn thuần sang thiết lập hiện diện sản xuất để tham gia sâu hơn chuỗi cung ứng khu vực. Năm 2025, Malaysia đã trở thành nguồn FDI lớn thứ sáu vào Việt Nam với vốn đăng ký lũy kế 14,82 tỷ USD và hơn 700 dự án, chiếm 5,4% tổng FDI. Đây không phải con số trang trí; nó cho thấy nhà đầu tư Malaysia đã thử nghiệm và bước đầu tin tưởng môi trường kinh doanh, hạ tầng và nhân lực tại Việt Nam. Theo lãnh sự thương mại Zaimah Osman, Việt Nam có thị trường tiêu dùng lớn, nguồn nguyên liệu phong phú và lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do – những yếu tố đang khiến doanh nghiệp Malaysia cân nhắc đặt cơ sở sản xuất tại Việt Nam thay vì chỉ xuất khẩu. Nếu Việt Nam khéo kết nối, dòng vốn này có thể trở thành trụ cột mới cho công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ hỗ trợ trong nước.
Chuỗi cung ứng khu vực: lợi thế bổ trợ thay vì cạnh tranh đối đầu
Lợi ích lớn nhất của thương mại Việt Nam Malaysia tăng tốc không nằm ở việc giành thêm thị phần lẫn nhau, mà ở khả năng xây dựng một chuỗi cung ứng khu vực với vai trò bổ trợ rõ ràng. Việt Nam mạnh về nông sản, thủy sản, sản xuất công nghiệp và có mạng lưới FTA rộng; trong khi Malaysia có thế mạnh về thiết bị, công nghệ, dịch vụ chuyên môn và kinh nghiệm phát triển Halal. Nếu biết chia vai trò, hàng Việt Nam có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho nhà máy Malaysia đặt tại Việt Nam, rồi tiếp tục đi các thị trường FTA; ngược lại, doanh nghiệp Malaysia có thể mang công nghệ, tiêu chuẩn, dịch vụ tài chính và logistics để nâng cấp năng lực sản xuất của đối tác Việt. Các cam kết trong ASEAN, CPTPP và RCEP, nếu được tận dụng đúng, sẽ biến cặp Việt Nam – Malaysia thành trục kết nối hàng hóa khu vực với thị trường toàn cầu, chứ không chỉ là hai điểm xuất – nhập khẩu độc lập.
Xúc tiến thương mại trực tiếp: điểm yếu hiện tại, đòn bẩy cho giai đoạn hợp tác mới
Dù kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng vượt bậc, điểm yếu của doanh nghiệp Việt Nam khi tiếp cận Malaysia vẫn nằm ở cách xúc tiến thương mại. Nhiều doanh nghiệp vẫn quen tham gia hội chợ, chờ đơn đặt hàng, thay vì gắn chặt với hệ thống phân phối lớn, nhà nhập khẩu sở tại và các chuỗi bán lẻ quốc tế. Các khuyến nghị từ cơ quan thương vụ đã rất rõ: phải đẩy mạnh xúc tiến thương mại trực tiếp, kết nối với những tập đoàn phân phối, sàn thương mại điện tử và nhà nhập khẩu địa phương, đồng thời đáp ứng nghiêm ngặt Halal, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu kỹ thuật. Việc tham gia Triển lãm Halal Quốc tế Malaysia, tổ chức gian hàng trưng bày sản phẩm Việt Nam, chứng nhận Halal và chuẩn thân thiện với người Hồi giáo cho thấy Việt Nam đã bắt đầu di chuyển đúng hướng. Tuy nhiên, nếu không biến những hoạt động này thành chiến lược dài hạn gắn với các ngành có tiềm năng – như thực phẩm chế biến, nông sản, thủy sản, vật liệu xây dựng, điện tử và công nghiệp hỗ trợ – thì cơ hội vàng từ làn sóng vốn Malaysia sẽ bị bỏ lỡ.
Từ đối tác thương mại lên đối tác chiến lược toàn diện: Việt Nam cần hành động gì tiếp theo?
Quan hệ Việt Nam – Malaysia đã được nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện, và diễn đàn CEO "Kinh doanh tại Malaysia" vừa qua cho thấy nhận thức chung: hợp tác kinh tế song phương đang chuyển từ thương mại hàng hóa sang cả sản xuất, hạ tầng, tài chính và dịch vụ. Song, nâng cấp quan hệ chỉ là khung; giá trị thực sẽ đến từ các quyết định rất cụ thể. Một mặt, Việt Nam cần tiếp tục ưu tiên chương trình xúc tiến thương mại quốc gia tại Malaysia theo hướng chuyên sâu, nhắm vào ngành hàng có dư địa tăng trưởng rõ rệt như sản phẩm Halal, đồ uống, hàng tiêu dùng nhanh và công nghiệp hỗ trợ. Mặt khác, phải hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia các triển lãm đầu tư, khu công nghiệp, như sự kiện tại bang Selangor từ 14–17/10/2026, để kết nối trực tiếp với nhà đầu tư Malaysia. Nếu Việt Nam coi Malaysia là cửa ngõ để thâm nhập sâu hơn vào mạng lưới Halal và tài chính quốc tế, và ngược lại Malaysia coi Việt Nam là trung tâm sản xuất và tiêu dùng, thì cặp đôi này có thể trở thành trục tăng trưởng mới của ASEAN trong giai đoạn tới.
