Giải phóng 6.000ha đất sạch: bước khởi đầu cho tham vọng 30 tỷ USD
Kế hoạch Thái Nguyên giải phóng 6.000ha đất sạch cho khu công nghiệp nhằm thu hút 30 tỷ USD vốn đầu tư là một chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển, đặt mục tiêu chuyển dịch kinh tế theo hướng công nghiệp hiện đại, gia tăng xuất khẩu và việc làm, đồng thời tạo dư địa để áp dụng các mô hình khu công nghiệp xanh và sinh thái trong giai đoạn tới. Đây không phải cuộc tăng trưởng bằng mọi giá, mà là lựa chọn chính trị và kinh tế: hoặc chuẩn bị đủ quỹ đất công nghiệp có hạ tầng và tái định cư đi kèm, hoặc chấp nhận đứng ngoài làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Điểm đáng chú ý là Tỉnh ủy không chỉ nói về số hecta, mà đưa luôn bài toán quản trị: phải chủ động quỹ đất sạch, khu tái định cư và hạ tầng thiết yếu, đồng thời xác định các khu vực, dự án ưu tiên để tập trung nguồn lực và đánh giá năng lực nhà đầu tư. Nghĩa là, cuộc chơi khu công nghiệp Thái Nguyên mở ra, nhưng không còn chỗ cho nhà đầu tư làm hạ tầng nửa vời hay dự án treo kéo dài.
Vai trò trung tâm của khu công nghiệp Thái Nguyên và sức ép “đất sạch”
Thái Nguyên đã xây dựng được hệ thống khu công nghiệp Thái Nguyên đủ lớn để trở thành trụ cột tăng trưởng: 15 khu công nghiệp, khu công nghệ số tập trung với 384 dự án còn hiệu lực, mỗi năm ghi nhận doanh thu khoảng 30 tỷ USD, giá trị xuất khẩu 28 tỷ USD, tạo việc làm cho trên 100.000 lao động và nộp ngân sách khoảng 9.000 tỷ đồng. Song chính thành công này lại tạo sức ép: nếu không mở rộng quỹ đất, dòng vốn mới khó có nơi “hạ cánh”. Mặt khác, 41 cụm công nghiệp hiện hữu mới là một phần trong quy hoạch 74 cụm với tổng diện tích 4.069ha, cho thấy dư địa công nghiệp tăng trưởng còn rất lớn. Tuy nhiên, quá trình triển khai một số KCN, CCN vẫn đang gặp khó khăn, vướng mắc về giải phóng mặt bằng và hạ tầng, ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Không giải quyết được điểm nghẽn giải phóng mặt bằng công nghiệp, mục tiêu 30 tỷ USD sẽ chỉ dừng ở con số trên giấy.
Bài học từ KCN Hải Hà: mở rộng không chỉ là thêm đất, mà là nâng chất
Trong bức tranh khu công nghiệp miền Bắc, câu chuyện KCN Hải Hà mở rộng là một tham chiếu quan trọng cho Thái Nguyên. Sau 2 thập niên có mặt tại Việt Nam, Texhong chuẩn bị mở rộng thêm khoảng 500ha tại đây, đồng thời xây dựng hệ sinh thái công nghiệp – năng lượng – số hóa quy mô khoảng 2,5 tỷ USD, biến Hải Hà thành khu đa ngành, xanh, thông minh. Việc mở rộng không chỉ hướng tới dệt may mà chuyển trọng tâm sang các lĩnh vực giá trị gia tăng cao hơn như công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chính xác, điện tử, vật liệu mới. Trong cấu trúc mới, hạ tầng sản xuất, logistics, môi trường và hạ tầng số được đầu tư đồng bộ theo mô hình khu công nghiệp sinh thái, thông minh, với yếu tố “xanh” đặt ngay ở trung tâm. Đây là điểm Thái Nguyên cần quan sát kỹ: đất công nghiệp không còn là bãi san nền cho bất kỳ ngành nào, mà phải gắn với lựa chọn ngành ưu tiên, tiêu chuẩn môi trường và khả năng tạo chuỗi liên kết. Nếu giải phóng mặt bằng mà không gắn với thiết kế chuỗi giá trị, tỉnh chỉ đổi lấy tăng trưởng ngắn hạn, khó bền vững.
Cơ hội và thách thức khi chuyển sang đầu tư công nghiệp xanh
Điểm chung giữa tham vọng 6.000ha của Thái Nguyên và chiến lược KCN Hải Hà mở rộng của Texhong là cùng hướng tới đầu tư công nghiệp xanh. Tại Hải Hà, doanh nghiệp không còn chỉ quan tâm mặt bằng sản xuất, mà đặt yêu cầu về năng lượng ổn định, logistics, xử lý môi trường, hạ tầng số và hệ thống doanh nghiệp hỗ trợ ngay trong khu công nghiệp. Điều này cho thấy nếu Thái Nguyên chỉ chuẩn bị đất sạch mà hạ tầng không đồng bộ, nhà đầu tư chất lượng cao sẽ do dự. Texhong đang định hướng phát triển hệ thống năng lượng theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ với điện mặt trời, điện đồng phát, điện sinh khối, điện gió và trạm sạc xe tải điện, đồng thời nghiên cứu trung tâm dữ liệu để phục vụ số hóa sản xuất. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là lời nhắc rằng thế hệ khu công nghiệp mới phải tích hợp năng lượng xanh, tự động hóa, sản xuất tuần hoàn và chuyển giao công nghệ, chứ không phải lặp lại mô hình tiêu tốn tài nguyên, ô nhiễm và gia công đơn thuần.
Làm gì để 6.000ha đất sạch trở thành nền tảng công nghiệp hiện đại?
Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên đã yêu cầu các đơn vị liên quan tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về đất đai, giải phóng mặt bằng và hạ tầng cho 15 khu công nghiệp đang triển khai, đồng thời xây dựng kế hoạch thực hiện quy hoạch phân khu với lộ trình và trách nhiệm cụ thể cho 23 khu còn lại. Đây mới là phần “cứng” của bài toán. Phần “mềm” quan trọng không kém là tư duy lựa chọn nhà đầu tư hạ tầng và ngành nghề theo tiêu chí công nghiệp xanh, công nghệ tiên tiến, tiết kiệm năng lượng và khả năng hình thành chuỗi liên kết. Nếu Thái Nguyên biến 6.000ha đất sạch thành các khu công nghiệp xanh, có giá trị gia tăng cao và kết nối chặt với doanh nghiệp hỗ trợ trong nước, tỉnh không chỉ thu hút được 30 tỷ USD mà còn nâng tầm vị thế trong bản đồ công nghiệp miền Bắc. Ngược lại, nếu giải phóng mặt bằng công nghiệp mà không đi kèm tiêu chuẩn mới về môi trường, năng lượng và số hóa, tỉnh sẽ tự trói mình vào chu kỳ công nghiệp cũ, khó bắt kịp yêu cầu chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu.
