Văn hóa quê nhà là một lớp học sống
Giáo dục văn hóa địa phương là cách đưa lịch sử, phong tục, ngôn ngữ và nghề truyền thống quanh học sinh vào bài học, để các em hiểu quê hương qua những điều có thể nhìn thấy, nghe kể và tự mình trải nghiệm. Đây không nên là phần trang trí bên lề chương trình: khi được dạy bằng những câu chuyện gắn với đời sống, văn hóa giúp trẻ kết nối kiến thức với gia đình và cộng đồng. Tháng 11, hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam, Trường Tiểu học Hương Sơn tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống cho học sinh khối 4 tại Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác vào chiều 11/11/2026. Ba cách làm ở Hương Sơn, Giang Biên và Thanh Nua cho thấy giáo dục tiểu học có thể biến di sản thành trải nghiệm tập thể, đồng thời đưa văn hóa vào các tiết học quen thuộc. Chính sự gần gũi ấy khiến học sinh không chỉ ghi nhớ tên gọi, mà còn có lý do để trân trọng nơi mình sống.

Ở di tích, lịch sử trở thành điều có thể cảm nhận
Tại Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông, bài học bắt đầu bằng nghi thức dâng hương tưởng niệm Đại danh y Lê Hữu Trác, rồi nối tiếp bằng tiểu phẩm “Thầy thuốc như mẹ hiền” do học sinh khối 4 biểu diễn. Các em còn quan sát cây thuốc Nam, tìm hiểu tên gọi, đặc điểm và công dụng cơ bản, trước khi khép lại hành trình bằng những trò chơi dân gian như kéo co, nhảy dây và ô ăn quan. Cách tổ chức này có sức thuyết phục vì trẻ được gặp di sản ngay tại không gian gắn với nhân vật lịch sử, rồi chuyển điều vừa thấy thành câu chuyện, kiến thức và hoạt động chung. Thông điệp về y đức, lòng nhân ái và tri thức dân gian vì vậy không chỉ nằm trên trang sách. Trò chơi cũng góp phần rèn thể chất, giao tiếp, tinh thần đoàn kết và khả năng phối hợp. Học qua trải nghiệm ở đây tạo ra một ký ức có nhiều lớp: nơi chốn, con người, câu chuyện và cảm giác cùng tham gia.

Đưa sản vật và nghề quê vào tiết học thường ngày
Nếu chuyến đi Hương Sơn đưa học sinh đến với một di tích, Trường Tiểu học Giang Biên lại mang đời sống địa phương vào lớp. Sáng 14/11, trường tổ chức chuyên đề dạy học gắn với thực tiễn và văn hóa địa phương, lấy con rươi cùng nghề khai thác rươi truyền thống ở xã Vĩnh Thuận làm nội dung. Qua hình ảnh và video về môi trường sống, mùa thu hoạch và món ăn chế biến từ rươi, học sinh nối kiến thức trong sách với sản vật quen thuộc quanh mình. Chuyên đề được tổ chức hướng tới kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam. Đây là lựa chọn đáng giá bởi bài học không đòi hỏi mọi nội dung văn hóa phải thành một chuyến ngoại khóa: một chủ đề gần gũi, được tổ chức linh hoạt và trực quan, cũng có thể khơi gợi câu hỏi về thiên nhiên, lao động và ẩm thực. Khi hiểu nghề truyền thống, học sinh có thêm cơ sở để trân trọng công sức người dân và tự hào về quê hương.

Trang phục, tiếng mẹ đẻ và trò chơi cùng bước vào lớp
Ở Thanh Nua, nơi nhiều dân tộc cùng sinh sống, sự đa dạng về tiếng nói, trang phục và phong tục trở thành chất liệu tự nhiên cho giáo dục địa phương. Trong chủ đề “Người dân quê em” ở lớp 2, học sinh tìm hiểu các dân tộc, nghề nghiệp và phẩm chất của người dân qua tranh ảnh, video, hoạt động nhóm; các em nói về trang phục truyền thống, món ăn, phong tục Tết và quê hương mình. Trường còn dạy tiếng Thái cho học sinh lớp 3, đồng thời tổ chức hoạt động giới thiệu lễ hội, dân ca, điệu múa, ẩm thực và trò chơi dân gian. Quy mô của việc này đáng chú ý: năm học 2026–2027, trường dự kiến có hơn 1.680 học sinh, trong đó 1.199 em là học sinh dân tộc thiểu số. Khác với buổi học tại di tích, cách làm này lặp lại trong sinh hoạt lớp và hoạt động tập thể, giúp trẻ vừa chia sẻ bản sắc của mình vừa học cách tôn trọng bản sắc của bạn.

Kết hợp chuyến đi và bài học để văn hóa không xa lạ
Trải nghiệm ở di tích tạo dấu ấn bằng không gian thật và nghi thức tưởng niệm; tích hợp văn hóa vào tiết học lại tạo sự đều đặn, giúp học sinh liên hệ bài vở với điều quen thuộc trong gia đình và cộng đồng. Hai cách làm không cạnh tranh mà bổ sung cho nhau: chuyến đi mở cánh cửa cảm xúc, còn bài học thường ngày giúp kiến thức tiếp tục được nhắc lại, trao đổi và thực hành. Chợ Tết, câu chuyện từ ông bà, tiếng nói dân tộc hay một trò chơi dân gian đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho việc học, thay vì chỉ xuất hiện trong dịp lễ. Thanh Nua cho biết sẽ tiếp tục chú trọng giáo dục địa phương, nghệ thuật và học qua trải nghiệm trong năm học 2026–2027, đồng thời khuyến khích học sinh chủ động tìm hiểu, thực hành và giới thiệu nét đẹp văn hóa. Đó là hướng đi cần được duy trì: khi nhà trường tạo chỗ cho ký ức và bản sắc trong lớp học, tình yêu quê hương không còn là lời nhắc chung chung mà được nuôi bằng hiểu biết và sự tham gia.







