Khi quê hương trở thành lớp học
Giáo dục địa phương ở bậc tiểu học là cách đưa di sản, nghề nghiệp và nếp sống nơi học sinh sinh trưởng vào bài học để các em kết nối kiến thức với những gì có thể quan sát, tìm hiểu và cảm nhận. Hai hoạt động tại Hương Sơn và Giang Biên cho thấy cách làm này hiệu quả nhất khi nội dung không dừng ở lời giảng mà gắn với một địa điểm hoặc câu chuyện cụ thể. Hướng tới Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Trường Tiểu học Hương Sơn tổ chức trải nghiệm cho học sinh khối 4 tại Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông chiều 11/11/2026. Sáng 14/11, Trường Tiểu học Giang Biên tổ chức chuyên đề tìm hiểu con rươi trên quê hương xã Vĩnh Thuận, hướng tới kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam. Hai hướng đi khác nhau cùng khẳng định: văn hóa địa phương có thể là chất liệu học tập sống động, chứ không chỉ là phần kiến thức bổ sung.

Hương Sơn: học lịch sử bằng trải nghiệm tại di tích
Tại Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, học sinh Hương Sơn bắt đầu bằng lễ dâng hương tưởng niệm vị đại danh y, rồi tiếp tục với tiểu phẩm “Thầy thuốc như mẹ hiền” do chính các em khối 4 trình diễn. Cách tổ chức này đưa những phẩm chất như y đức, lòng nhân ái và trách nhiệm ra khỏi trang sách, giúp các em hình dung nhân vật lịch sử qua câu chuyện và hành động. Việc tìm hiểu cây thuốc Nam mở rộng trải nghiệm sang tri thức dân gian và cách chăm sóc sức khỏe; phần thi “Rung chuông vàng” củng cố hiểu biết về cuộc đời, sự nghiệp của Lê Hữu Trác. Các trò chơi dân gian khép lại chương trình, đồng thời tạo cơ hội rèn luyện thể chất, giao tiếp, phối hợp và tinh thần tập thể. Đây là học qua trải nghiệm có sức thuyết phục: di tích lịch sử không chỉ để tham quan, mà có thể kết nối lịch sử, đạo đức, khoa học đời sống và niềm tự hào quê hương trong một buổi học.

Giang Biên: đưa nghề rươi từ đời sống vào bài giảng
Giang Biên chọn một điểm xuất phát gần gũi hơn với sinh hoạt thường ngày: con rươi và nghề khai thác rươi truyền thống ở Vĩnh Thuận. Trong tiết học dự giờ tại chuyên đề, giáo viên kết hợp công nghệ thông tin và công nghệ số với video về môi trường sống của rươi, hoạt động thu hoạch và những món ăn chế biến từ sản vật này. Học sinh nhờ đó có thể quan sát nhiều khía cạnh của cùng một đề tài, từ đặc điểm tự nhiên đến lao động và văn hóa ẩm thực. Cách tiếp cận này không thay thế kiến thức trong sách mà tạo cầu nối để các em liên hệ kiến thức với điều mình thấy và trải nghiệm ngoài lớp. Bài học còn giúp học sinh hiểu nghề truyền thống, trân trọng công sức người dân và khám phá giá trị văn hóa địa phương. Khi nội dung gần với cuộc sống, cơ hội đặt câu hỏi, trao đổi và vận dụng kiến thức cũng trở nên tự nhiên hơn.

Hai con đường, cùng một đích đến
Hương Sơn đưa học sinh đến với một di tích và danh nhân; Giang Biên đưa sản vật cùng nghề truyền thống vào tiết học. Một bên tổ chức chuỗi hoạt động ngoài lớp, bên kia thiết kế chuyên đề giảng dạy có hình ảnh trực quan. Điểm chung đáng chú ý không nằm ở hình thức, mà ở việc chọn chất liệu từ chính nơi học sinh đang sống để kiến thức có ý nghĩa và dễ gắn với thực tế. Hoạt động của Hương Sơn kết nối di sản, lịch sử và những giá trị đạo đức; chuyên đề của Giang Biên mở rộng việc học sang quan sát, tìm hiểu, giao tiếp và khám phá thế giới quanh em. Cả hai cũng bồi đắp sự trân trọng đối với truyền thống, nghề nghiệp và công sức cộng đồng. Đây là hướng giáo dục địa phương thiết thực: không đóng khung văn hóa trong một bài đọc, mà để học sinh gặp gỡ, tìm hiểu và suy nghĩ về nó bằng nhiều cách.
Kết luận: trường tiểu học không cần chọn giữa tham quan di tích và dạy học gắn đời sống. Hương Sơn và Giang Biên cho thấy hai cách tiếp cận có thể bổ trợ cho nhau, miễn là hoạt động được xây dựng quanh nội dung phù hợp lứa tuổi và có liên hệ rõ với kiến thức, kỹ năng. Khi lịch sử, nghề truyền thống hay sản vật quê nhà trở thành một phần của trải nghiệm học tập, văn hóa địa phương gần hơn với trẻ em và tình yêu quê hương có cơ hội lớn lên từ những điều các em hiểu, nhìn thấy và cùng tham gia.






