Một lần sặc dầu có thể gây tổn thương phổi
Viêm phổi hít do dầu diesel là tổn thương phổi xảy ra khi nhiên liệu lọt vào đường hô hấp, gây viêm ở mô phổi và có thể ảnh hưởng đến khả năng trao đổi oxy. Ca bệnh tại TP.HCM cho thấy hút dầu bằng miệng không phải mẹo sửa xe vô hại: anh Hải, 48 tuổi, đang sửa ôtô thì bị ho sặc sau khi hút dầu diesel, rồi được bác sĩ chẩn đoán viêm phổi hít. Khoảng một ngày sau sự cố, anh sốt từng cơn, đau mỏi, mệt; sau đó xuất hiện ho, khó thở và đau ngực. Tại bệnh viện, bạch cầu tăng lên 14.100 tế bào/µl, còn CRP đạt 122 mg/L, cao gấp 12 lần mức thông thường. X-quang phát hiện đám mờ ở phổi phải; CT ghi nhận tổn thương đông đặc kèm vùng kính mờ ở phần dưới cả hai phổi. Những dấu hiệu này nhấn mạnh rằng triệu chứng đáng lo có thể xuất hiện hoặc nặng dần sau sự cố, chứ không nhất thiết dừng lại khi cơn ho sặc qua đi.
Dầu diesel làm hại phổi theo cách nào?
Khi bị sặc dầu diesel, một phần nhiên liệu có thể đi vào đường thở thay vì xuống đường tiêu hóa. Các hợp chất trong dầu gây tổn thương trực tiếp niêm mạc và mô phổi, đồng thời kích hoạt phản ứng viêm. Dầu còn có thể phá hủy surfactant — chất giúp phế nang duy trì hoạt động — và làm tổn thương hàng rào giữa phế nang với mao mạch. Khi phế nang, nơi trao đổi oxy, bị ảnh hưởng, người bệnh có thể ho, sốt, mệt và khó thở; trường hợp nặng có nguy cơ suy hô hấp. Đây là lý do không nên xem sặc dầu diesel như một cơn kích ứng thoáng qua. Tổn thương hóa học có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ đường hô hấp, tạo điều kiện để nhiễm khuẩn thứ phát xảy ra. Diễn tiến cần được đánh giá y tế, thay vì tự đoán mức độ nguy hiểm dựa trên cảm giác ban đầu.
Viêm phổi hít sau khi hít dầu không đồng nghĩa ngay với viêm phổi do vi khuẩn. Tổn thương ban đầu có thể xuất phát từ phản ứng viêm hóa học; về sau mới có thể xuất hiện bội nhiễm. Vì vậy, hình ảnh phổi, xét nghiệm và đánh giá triệu chứng giúp bác sĩ phân biệt tình trạng viêm và cân nhắc hướng điều trị. Trong ca bệnh này, bác sĩ chỉ định nhập viện theo dõi, điều trị bằng kháng sinh tĩnh mạch, thuốc chống viêm và thuốc hỗ trợ làm loãng đờm; nội soi phế quản cũng được thực hiện để xem xét đường thở và hút dịch xét nghiệm. Dịch phế quản không phát hiện vi khuẩn. Sau hơn một tuần điều trị, người bệnh ổn định và xuất viện.
Sau khi sặc dầu: xử trí an toàn, đừng chờ nặng
Cách phòng tránh rõ ràng nhất là không dùng miệng hút dầu từ bình chứa hay đường ống. Khi cần hút hoặc chuyển nhiên liệu, hãy dùng thiết bị chuyên dụng để tránh tiếp xúc trực tiếp và giảm nguy cơ dầu lọt vào đường thở. Nếu lỡ sặc, dừng ngay việc tiếp xúc với nhiên liệu, đến nơi thông thoáng và tìm đánh giá y tế sớm. Không tự gây nôn hoặc thử cách xử lý tại nhà khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn: hành động thiếu kiểm soát có thể làm tình hình phức tạp hơn. Sau sự cố, cần đi khám ngay nếu có sốt, ho kéo dài, đau ngực, khó thở hoặc mệt mỏi tăng dần. Đặc biệt, đừng đợi đến khi khó thở rõ mới tìm trợ giúp, bởi tổn thương phổi có thể tiến triển sau khi hít phải nhiên liệu. Nguy cơ ngộ độc nhiên liệu và tổn thương hô hấp không thể được đánh giá an toàn chỉ qua việc người gặp nạn còn tỉnh táo hay đã hết ho.
Kết luận: không bao giờ hút nhiên liệu bằng miệng
Ca bệnh ở TP.HCM là lời cảnh báo cụ thể: hút dầu bằng miệng khi sửa ôtô có thể khiến người sửa xe ho sặc, rồi dẫn đến viêm phổi hít với tổn thương phổi cần nhập viện theo dõi. Điều đáng ngại không chỉ là lượng dầu lọt vào đường thở, mà còn là phản ứng viêm hóa học và khả năng bội nhiễm tiếp theo. Dùng dụng cụ chuyên dụng là lựa chọn an toàn; nếu đã sặc, hãy rời khỏi nguồn nhiên liệu và đi đánh giá y tế sớm. Khi sốt, ho, đau ngực, khó thở hoặc mệt tăng lên, đừng tự điều trị tại nhà. Với nhiên liệu, không có lý do sửa xe nào đáng để đánh cược sức khỏe phổi bằng miệng.
