Thỏa thuận dầu diesel và nỗ lực ngăn chặn
Thỏa thuận dầu diesel Mỹ - Nga là cơ chế miễn trừ trừng phạt cho phép dầu diesel Nga được đưa ra thị trường, trong đó Moskva cam kết cung cấp hàng hóa cho Mỹ và thị trường toàn cầu. Washington và Moskva đang đối mặt với sức ép chính trị khi một số nghị sĩ Mỹ tìm cách cản trở thỏa thuận của chính quyền Tổng thống Donald Trump, dự kiến kéo dài đến tháng 4. Ngày 9-10, Trump công bố Nga sẽ đưa hơn 300.000 tấn dầu diesel ra thị trường, kèm các đợt cung cấp bổ sung trong những tháng tiếp theo. Đây không còn là một điều chỉnh kỹ thuật nhỏ: việc cho phép giao dịch có thể tạo tiền lệ cho nới lỏng các hạn chế khác, trong khi các nhà lập pháp phản đối cho rằng sức ép kinh tế lên Moskva không nên bị tháo gỡ bằng quyết định hành pháp. Vì thế, cuộc tranh luận đang xoay quanh cả nhiên liệu lẫn quyền quyết định chính sách trừng phạt.
Quốc hội phản đối cả giao dịch lẫn quyền miễn trừ
Các nghị sĩ phản đối đang nhắm vào hai điểm: doanh nghiệp Mỹ tham gia giao dịch và quyền của Bộ Tài chính trong việc cấp miễn trừ tiếp theo. Các nghị sĩ Dân chủ tại Thượng viện muốn điều tra thỏa thuận; Ủy ban Đối ngoại Thượng viện đã yêu cầu những công ty liên quan lưu giữ tài liệu để phục vụ một cuộc điều tra có thể diễn ra. Ở Hạ viện, nghị sĩ Cộng hòa Brian Fitzpatrick đề xuất Đạo luật Hòa bình thông qua Sức mạnh Ronald Reagan năm 2026. Dự luật sẽ hủy miễn trừ hiện hành, khiến Giấy phép Chung 135 mất hiệu lực, đồng thời cấm cấp giấy phép tương tự trong tương lai cho các sản phẩm năng lượng Nga. Đây là nỗ lực biến phản đối chính trị thành rào cản pháp lý lâu dài. Nếu được thông qua, nó sẽ thu hẹp đáng kể dư địa để chính quyền Trump tiếp tục điều chỉnh trừng phạt dầu Nga.
Giá nhiên liệu là lý do của Nhà Trắng, nhưng không xóa tranh cãi
Thỏa thuận được công bố trong bối cảnh giá dầu diesel tại Mỹ tăng mạnh, gây áp lực lên nông dân, doanh nghiệp vận tải và người tiêu dùng. Diesel là nhiên liệu quan trọng trong nông nghiệp và vận chuyển hàng hóa; khi chi phí nhiên liệu tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển có thể lan sang nhiều mặt hàng thiết yếu. Cộng đồng nông thôn, nông dân quy mô nhỏ và tài xế xe tải thuộc nhóm dễ tổn thương nhất trước biến động giá. Lập luận của chính quyền Trump về bổ sung nguồn cung vì vậy có sức nặng trong nước. Nhưng lợi ích tiềm năng về nguồn cung không giải quyết câu hỏi liệu miễn trừ có làm suy yếu mục tiêu trừng phạt hay mở đường cho việc nới hạn chế với các lĩnh vực khác. Ukraine đã bày tỏ lo ngại rằng thỏa thuận năng lượng có thể kéo theo nới lỏng đối với những lĩnh vực khác của kinh tế Nga.
Tác động tới kế hoạch nới trừng phạt
Nếu các nghị sĩ chặn được miễn trừ hoặc buộc chính quyền phải đối mặt với điều tra và rủi ro pháp lý, kế hoạch nới lỏng hạn chế dầu diesel Nga đến tháng 4 có thể bị thu hẹp hoặc đình lại. Dự luật của Fitzpatrick còn đặt mục tiêu ngăn nhập khẩu dầu Nga vĩnh viễn và hạn chế ngân sách liên bang được dùng cho các thỏa thuận vi phạm luật năm 2022. Điều đó sẽ khiến mọi bước nới trừng phạt tiếp theo khó thực hiện hơn, dù hiện chưa thể khẳng định dự luật sẽ được thông qua hay thỏa thuận sẽ bị hủy. Tranh cãi cũng có thể lan sang các hạn chế liên quan đến tàu vận tải, doanh nghiệp, ngân hàng và cá nhân trong ngành phân bón Nga, nhưng chưa có xác nhận về một thỏa thuận mới ở lĩnh vực này. Kết cục vì thế phụ thuộc vào việc Quốc hội có biến phản đối thành luật hay không.
Điểm mấu chốt không phải chỉ là lượng dầu diesel Nga có thể tiếp cận thị trường, mà là ai được quyền quyết định mức độ nới trừng phạt. Chính quyền Trump có thể viện dẫn nhu cầu ổn định nguồn cung, song các nghị sĩ phản đối đang tìm cách khóa cả miễn trừ hiện tại lẫn những ngoại lệ tương lai. Nếu họ thành công, thỏa thuận sẽ trở thành bước lùi trong kế hoạch nới hạn chế; nếu không, nó có thể tạo tiền lệ cho những điều chỉnh rộng hơn. Quốc hội Mỹ đang phản đối nguy cơ dùng một thỏa thuận nhiên liệu để mở đường tháo gỡ sức ép kinh tế lên Moskva.
