Nghịch lý: từ thiện khổng lồ nhưng tài sản không giảm
Nghịch lý "MacKenzie Scott từ thiện hàng chục tỷ nhưng vẫn cực kỳ giàu" cho thấy cơ chế tích lũy tài sản thông qua cổ phiếu công ty có thể làm tài sản tỷ phú tăng dù họ liên tục cho đi, qua đó đặt lại câu hỏi về mối quan hệ giữa từ thiện và giàu có trong kỷ nguyên công nghệ. Hiện tượng này không phải chuyện lạ, mà là biểu hiện rõ ràng của một hệ thống nơi giá trị tài sản gắn với thị trường vốn hơn là với tiền mặt. Trường hợp Scott làm số đông ngỡ ngàng vì trực giác của chúng ta vẫn gắn với quy tắc: cho đi thì phải bớt đi. Nhưng trong thế giới tỷ phú công nghệ Mỹ, quy tắc ấy đã bị thị trường chứng khoán bẻ cong một cách ngoạn mục.
MacKenzie Scott: cổ phiếu Amazon và chiếc máy "tự bù" tiền từ thiện
MacKenzie Scott là ví dụ điển hình cho việc cổ phiếu biến thành chiếc máy "tự bù" tiền từ thiện. Sau ly hôn với nhà sáng lập Amazon, bà nhận một tỷ lệ cổ phần lớn trong công ty và đã nhiều lần bán hoặc chuyển nhượng số cổ phiếu này để tài trợ cho tổ chức Yield Giving. Tuy Scott đã quyên tặng một lượng tài sản khổng lồ, phần cổ phần Amazon bà còn giữ tiếp tục tăng giá nhanh hơn tốc độ bà cho đi. Các chuyên gia tài chính chỉ ra rằng phần lớn tài sản của Scott vẫn gắn chặt với cổ phiếu Amazon – một doanh nghiệp có giá trị tăng mạnh trong những năm gần đây. Điều đó cho thấy khi bạn sở hữu một doanh nghiệp tăng trưởng cao, "từ thiện và giàu có" không nhất thiết là hai đường thẳng cắt nhau; cổ phiếu tăng giá có thể bù lại lượng tài sản đã chuyển sang thiện nguyện.
Từ đất đai Nhật Bản đến phần mềm Mỹ: 40 năm dịch chuyển quyền lực tài sản
Nghịch lý MacKenzie Scott chỉ có thể xuất hiện trong một bối cảnh rộng hơn: quyền lực tài sản toàn cầu đã dịch chuyển mạnh từ bất động sản sang công nghệ. Trong bốn thập kỷ qua, danh hiệu người giàu nhất thế giới đã chuyển từ các ông trùm bất động sản Nhật Bản sang các tỷ phú công nghệ Mỹ. Thời kỳ cao trào, những nhân vật như Yoshiaki Tsutsumi kiểm soát lượng đất khổng lồ tại Nhật, phản ánh một thế giới nơi tài sản gắn với đất đai và bê tông. Nhưng từ năm 1995, khi Bill Gates vươn lên vị trí số một, giới công nghệ bắt đầu thay thế các ông trùm bất động sản ở ngôi đầu bảng xếp hạng giàu nhất thế giới. Từ đó, mã nguồn, hệ điều hành, thương mại điện tử, rồi xe điện và công nghệ vũ trụ trở thành nền tảng mới cho các khối tài sản khổng lồ.
Tài sản tỷ phú tăng vọt: khi thị trường vốn thắng mọi hành vi tiêu tiền
Một khi tài sản gắn với cổ phiếu, mọi hành vi tiêu tiền – kể cả từ thiện – đều bị sức bật của thị trường vốn chi phối. Quy mô tài sản các siêu giàu đã tăng rất nhanh trong những năm gần đây, phản ánh sức mạnh của các tập đoàn công nghệ và những lĩnh vực mới như xe điện hay công nghệ vũ trụ. Trong trường hợp MacKenzie Scott, các chuyên gia tài chính nhấn mạnh rằng việc bà giữ phần lớn tài sản dưới dạng cổ phiếu Amazon – một công ty tăng giá mạnh trong nhiều năm – là lý do then chốt khiến tài sản của bà không suy giảm sau các khoản cho tặng khổng lồ. Nói cách khác, tài sản tỷ phú tăng không chỉ vì họ giỏi tích cóp, mà vì họ sở hữu cổ phần trong những doanh nghiệp mà thị trường liên tục định giá cao hơn. Khi cổ phiếu phi lên, mọi khoản chi ra bằng tiền mặt bị che mờ trong bức tranh tổng thể.
Từ thiện như một chiến lược phân bổ tài sản, không phải hy sinh tài sản
Điều đáng chú ý là nhiều tỷ phú ngày nay coi từ thiện như một phần trong chiến lược phân bổ tài sản, chứ không đơn thuần là hành động hy sinh tài sản. Trường hợp MacKenzie Scott được các chuyên gia xem là bằng chứng cho việc lợi nhuận từ cổ phiếu có thể làm thay đổi góc nhìn về bảo toàn tài sản, khả năng cho tặng và giá trị danh mục đầu tư theo thời gian. Họ chỉ ra rằng nhiều tỷ phú tích lũy tài sản chủ yếu qua việc nắm giữ cổ phần ở những doanh nghiệp họ sáng lập hoặc tham gia xây dựng; khi doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng, giá trị số cổ phần này tăng nhanh hơn số tiền họ chuyển cho các hoạt động thiện nguyện. Cơ chế tích lũy tài sản thông qua sở hữu cổ phiếu công ty cho phép từ thiện mà không mất giàu, thậm chí còn củng cố vị thế lâu dài, đồng thời chuẩn bị cho việc chuyển giao tài sản trong tương lai.
