Dự án thế kỷ mở cửa: Bình Lục không chỉ là một tuyến kênh
Kênh đào Bình Lục là tuyến đường thủy mới nối khu vực nội địa phía tây nam Trung Quốc với Vịnh Bắc Bộ, cho phép tàu tải trọng tới 5.000 tấn đi thẳng ra biển, rút ngắn hơn 560 km hành trình đường sông và giảm đáng kể chi phí logistics trong chuỗi vận tải biển khu vực giữa Trung Quốc và ASEAN. Tuyến kênh được khởi công năm 2022, dài 134,2 km, đi từ hồ chứa Tây Tân ở Nam Ninh xuống Khâm Châu và nối vào Vịnh Bắc Bộ. Sau 4 năm xây dựng, nghi thức khánh thành đã diễn ra ngày 16/9 tại núi Mã Đạo, đồng thời kích hoạt tuyến vận tải quốc tế đầu tiên Nam Ninh – Cần Thơ và tuyến nội địa Nam Ninh – Dương Phố, Hải Nam. Việc đưa kênh đào Bình Lục vào hoạt động lập tức định vị lại vai trò Quảng Tây trong hệ thống logistics Trung Quốc, biến vùng đất vốn bị coi là "vùng sâu" của thương mại quốc tế thành cửa ngõ đường sông ra biển mới hướng thẳng tới kết nối ASEAN và thương mại Vịnh Bắc Bộ.
Kết nối ASEAN: khoảng cách ngắn hơn, lợi ích nhiều hơn nhưng không tự động chia đều
Kênh đào Bình Lục được thiết kế để rút ngắn khoảng cách vận chuyển giữa vùng nội địa phía tây nam Trung Quốc và các cảng lớn của ASEAN hơn 560 km, kéo giảm chi phí logistics 18–30% và tiết kiệm cho xã hội trên 5 tỷ nhân dân tệ mỗi năm. Điều này làm thay đổi bản đồ kết nối ASEAN: hàng hóa từ Vân Nam, Quý Châu, Quảng Tây không còn phải vòng qua các cảng đông đúc ở đồng bằng Châu Giang, mà có thể đi thẳng xuống Vịnh Bắc Bộ rồi tỏa sang Đông Nam Á. Việc khai thông luồng vận tải mới giúp thúc đẩy thương mại Vịnh Bắc Bộ – vốn đã trở thành trung tâm container kết nối mạng lưới cảng ASEAN, với lưu lượng tăng từ 2,28 lên 10,06 triệu TEU chỉ trong chưa đầy một thập kỷ. "Kênh đào này không chỉ khắc phục những hạn chế lâu nay của Quảng Tây về kết nối đường sông ra biển, mà còn định hình lại địa kinh tế giữa Trung Quốc và ASEAN". Song, lợi ích ấy sẽ ưu tiên những nền kinh tế ASEAN biết tận dụng để gắn mình vào chuỗi vận tải biển khu vực mới, thay vì chờ hưởng lợi thụ động.
Logistics Trung Quốc tái cấu trúc: cơ hội và áp lực cho chuỗi cung ứng ASEAN
Trong nhiều năm, trọng tâm thương mại quốc tế Trung Quốc nằm dọc bờ biển phía đông, quanh các cửa sông Dương Tử và Châu Giang. Kênh đào Bình Lục phá thế “độc canh” đó, bổ sung một hành lang vận tải đa phương thức sông – biển mới và được coi là xương sống của Hành lang Thương mại Đường bộ – Đường biển Quốc tế Mới. Nếu đạt lưu lượng như kỳ vọng, kênh đào có thể làm dịch chuyển luồng hàng từ miền nam và tây nam Trung Quốc, kéo chúng về hướng Quảng Tây và Vịnh Bắc Bộ để tiếp cận ASEAN nhanh hơn. Xu hướng doanh nghiệp Trung Quốc chuyển một phần sản xuất sang ASEAN, nhằm tận dụng chi phí lao động thấp và đối phó rào cản với hàng "Made in China" tại Mỹ và các thị trường khác, càng khiến kết nối này mang màu sắc chuỗi cung ứng hơn là thuần thương mại. Bình Lục vì thế không chỉ giảm chi phí vận tải, mà còn có thể biến một số nước ASEAN thành mắt xích không thể thay thế trong mạng lưới sản xuất khu vực – đồng thời khiến họ phụ thuộc hơn vào nhịp vận hành logistics Trung Quốc.
Thương mại Vịnh Bắc Bộ và cạnh tranh nội khối: ASEAN phải chọn vai trò nào?
Cảng Vịnh Bắc Bộ đã vươn lên thành cửa ngõ quan trọng cho kết nối thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN, với mạng lưới vận tải bao phủ các cảng lớn trong khu vực. Việc khánh thành kênh đào Bình Lục giống như nối thẳng hệ thống sông nội địa Trung Quốc với trung tâm này, làm thương mại Vịnh Bắc Bộ trở thành tuyến huyết mạch mới của vận tải biển khu vực. Tuyến Nam Ninh – Cần Thơ được kích hoạt ngay trong ngày khánh thành cho thấy một số nền kinh tế ASEAN, trong đó có Việt Nam, đang chủ động đi trước để chiếm vị trí trên hành lang hàng hải mới. Tuy nhiên, khi Quảng Tây khắc phục hạn chế lâu nay về kết nối logistics, các cảng ASEAN cũng sẽ phải cạnh tranh gay gắt hơn để giữ chân dòng hàng. Những nước đầu tư nâng cấp hạ tầng cảng, dịch vụ hậu cần và liên kết sâu với kênh Bình Lục có thể trở thành "hub" trong hệ sinh thái thương mại Vịnh Bắc Bộ. Ngược lại, các nền kinh tế di chuyển chậm có nguy cơ bị đặt bên lề khi luồng hàng, vốn và đầu tư của miền nam Trung Quốc tái định hướng.
Kết luận: Bình Lục tạo đường, ASEAN phải tự tạo thế
Việc khánh thành kênh đào Bình Lục sau bốn năm xây dựng không chỉ bổ sung thêm một tuyến đường thủy từ miền nam Trung Quốc ra Vịnh Bắc Bộ, mà còn là cú hích địa kinh tế buộc ASEAN phải tái nghĩ về chiến lược kết nối và logistics của mình. Khi quãng đường rút ngắn, chi phí vận tải giảm và thương mại Vịnh Bắc Bộ lên tầm mới, cơ hội cho các nền kinh tế Đông Nam Á là rõ ràng: tiếp cận thị trường Trung Quốc thuận lợi hơn, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và thu hút thêm đầu tư sản xuất. Nhưng kênh đào Bình Lục cũng làm tăng mức độ phụ thuộc vào hạ tầng và quyết sách logistics Trung Quốc. Câu trả lời của ASEAN không nên chỉ là đón nhận luồng hàng, mà phải là chủ động định hình quy tắc, chuẩn hóa kết nối xuyên biên giới và tăng cường nội lực hạ tầng. Nói cách khác, Bình Lục đã tạo đường; lợi ích dài hạn sẽ thuộc về những quốc gia biết biến tuyến kênh này thành một phần của chiến lược kết nối ASEAN rộng mở, thay vì một lối tắt ngắn hạn để giảm chi phí vận tải biển khu vực.
