Kênh đào Bình Lục là gì và vì sao ASEAN phải quan tâm ngay?
Kênh đào Bình Lục là tuyến đường thủy nhân tạo nối sông với biển tại Quảng Tây, được xây dựng để kết nối mạng lưới sông nội địa Tây Nam Trung Quốc với các hành lang hàng hải quốc tế qua Vịnh Bắc Bộ, qua đó rút ngắn hành trình, giảm nhu cầu trung chuyển tại các cảng biển lớn và tạo ra một lối đi trực tiếp hơn cho dòng hàng hóa giữa Trung Quốc và ASEAN.
Điểm cần nhấn mạnh không phải là quy mô công trình, mà là việc nó đi vào vận hành đúng lúc chuỗi cung ứng khu vực đang tái cấu trúc mạnh. Việc đưa vào vận hành kênh đào Bình Lục được kỳ vọng sẽ rút ngắn hành trình, giảm chi phí logistics và tạo thuận lợi cho thương mại Trung Quốc - ASEAN. Nói cách khác, ai bám được vào “dòng chảy mới” này trước sẽ có lợi thế định vị lại chuỗi cung ứng của mình, đặc biệt trong logistics Trung Quốc ASEAN, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào những tuyến đường đông nghẹt và nhiều tầng trung chuyển như hiện nay.
Tác động lên logistics Trung Quốc ASEAN: con đường thẳng vào nội địa
Về bản chất, kênh đào Bình Lục mở ra một trục logistics mới: từ biển lên thẳng các trung tâm nội địa Tây Nam Trung Quốc, không phải vòng qua các cảng lớn miền Đông rồi mới đưa hàng ngược vào đất liền. Với vị trí kết nối trực tiếp hơn giữa Tây Nam Trung Quốc và các tuyến hàng hải quốc tế, kênh đào được kỳ vọng sẽ rút ngắn khoảng cách vận chuyển, giảm chi phí và hạn chế việc phải trung chuyển qua các trung tâm logistics lớn như Quảng Châu hay Thượng Hải.
Về chi phí vận chuyển, nếu doanh nghiệp ASEAN tổ chức được các tuyến sà lan biển cỡ lớn đi thẳng qua kênh đào, chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa có thể giảm đáng kể nhờ hạn chế khâu bốc dỡ, lưu kho và chờ đợi ở nhiều cảng trung gian. Các doanh nghiệp trên khắp Đông Nam Á kỳ vọng tuyến dài 134,2 km này sẽ tạo ra tác động tích cực lan tỏa đến thương mại và hậu cần, nhờ khả năng kết nối các tuyến sông nội địa và huyết mạch vận tải biển ở phía tây nam Trung Quốc với Vịnh Bắc Bộ. Vấn đề không còn là “có tuyến hay không” mà là doanh nghiệp có đủ hàng, đủ chuẩn và đủ năng lực tổ chức chuỗi logistics để hưởng lợi thật sự hay không.
Thương mại trái cây và nông sản ASEAN: cửa rộng nhưng sàng lọc gắt hơn
Nếu có nhóm hàng nào được hưởng lợi rõ từ kênh đào Bình Lục, đó chính là thương mại trái cây và nông sản tươi của ASEAN vào thị trường Trung Quốc. Các sản phẩm của Thái Lan như sầu riêng, gạo hay linh kiện điện tử được kỳ vọng có thêm cơ hội đi qua tuyến vận tải mới để tiếp cận sâu hơn thị trường Trung Quốc. Một quan chức Thái Lan nhấn mạnh hy vọng rằng nhiều hàng hóa Thái Lan hơn – từ sầu riêng, gạo cho đến linh kiện điện tử – có thể được vận chuyển qua kênh đào này để thâm nhập sâu hơn vào thị trường Trung Quốc.
Với nông sản tươi, mỗi ngày ngắn lại trên hành trình là thêm biên độ cho chất lượng và giá bán. Kênh đào giúp rút bớt thời gian và điểm trung chuyển, nghĩa là chuỗi lạnh ít nguy cơ đứt gãy hơn, thất thoát giảm, tỉ lệ hao hụt hàng hỏng thấp hơn. Tuy nhiên, cửa vào dễ hơn cũng đồng nghĩa áp lực tiêu chuẩn sẽ khắt khe hơn: kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, chất lượng đồng đều. Ai không đáp ứng được sẽ bị đào thải nhanh hơn trong một thị trường cạnh tranh gay gắt, nơi trái cây từ nhiều nước ASEAN cùng chen chân vào quầy kệ Trung Quốc.
Doanh nghiệp Việt: từ “đường tắt” hậu cần đến áp lực cạnh tranh hai chiều
Câu chuyện của chuỗi cà phê Trung Nguyên Legend cho thấy rất rõ tính hai mặt của thay đổi này. Khi mạng lưới cửa hàng tại Trung Quốc mở rộng, khâu hậu cần kết hợp đường bộ và đường biển theo lộ trình vòng vèo trở thành điểm nghẽn, đôi khi gây chậm trễ. Đại diện Trung Nguyên kỳ vọng rằng các sà lan biển cỡ lớn chở hạt cà phê từ Việt Nam sẽ có thể đi dọc theo tuyến kênh mới để đến thẳng Nam Ninh và các trung tâm nội địa khác của Trung Quốc, không cần phải chuyển tải sang các tàu nhỏ hơn, qua đó mở ra tiềm năng doanh số cao hơn.
Nhưng “đường tắt” này không chỉ dành cho Việt Nam hay ASEAN. Với kênh đào mới, các doanh nghiệp Trung Quốc đang hoạt động tại Thái Lan sẽ có phương thức thuận tiện và nhanh chóng hơn để đưa linh kiện, máy móc từ Trung Quốc sang Thái Lan. Điều này báo hiệu áp lực cạnh tranh gia tăng ở ngay sân nhà ASEAN: logistics rẻ hơn sẽ giúp hàng Trung Quốc len sâu hơn vào thị trường khu vực. Với ASEAN, kênh đào Bình Lục không chỉ là một tuyến vận tải mới mà còn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới kết nối với thị trường nội địa Trung Quốc; việc biến cơ hội hạ tầng này thành dòng chảy thương mại cân bằng hơn sẽ phụ thuộc vào khả năng tận dụng tuyến mới của chính doanh nghiệp trong khu vực.
Làm sao để kênh đào không trở thành “hành lang một chiều”?
Sự lo ngại về mất cân bằng thương mại không phải vô cớ. Có ý kiến cảnh báo rằng cơ sở hạ tầng mới này có thể khiến cán cân thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN càng thêm chênh lệch, nếu phần lớn lưu lượng vẫn là hàng xuất khẩu từ Trung Quốc đi ASEAN. Một quan điểm được nêu lên rất thẳng thắn: “ASEAN cần nỗ lực để hành lang này không trở thành con đường lưu thông một chiều”.
Về phía Trung Quốc, các khu công nghiệp nằm ngay cửa ngõ kênh đào như Khu công nghiệp Khâm Châu Trung Quốc – Malaysia đang tăng cường nỗ lực hợp tác công nghiệp để khuyến khích nhiều nhà sản xuất nước ngoài đến đặt nhà máy. Điều này tạo cơ hội gắn kết sâu hơn vào chuỗi giá trị, nhưng cũng kéo theo nguy cơ ASEAN chỉ đóng vai “công xưởng vệ tinh”. Các chuyên gia cho rằng tác động của kênh đào đối với ASEAN sẽ phụ thuộc đáng kể vào cách các quốc gia và doanh nghiệp trong khu vực tận dụng tuyến kết nối mới. Nếu chỉ ngồi chờ hàng tự chảy, kênh đào Bình Lục sẽ phục vụ lợi ích của bên chủ động hơn là bên còn chần chừ.
