AI chỉ có giá trị khi giải quyết việc cụ thể
AI quản trị đô thị là việc dùng trí tuệ nhân tạo cùng dữ liệu và hạ tầng số để hỗ trợ chính quyền điều hành, cung cấp dịch vụ công và xử lý vấn đề đô thị. Điểm đáng chú ý trong các kế hoạch tại Quảng Trị và Hưng Yên không nằm ở lời hứa công nghệ, mà ở cách mỗi địa phương gắn AI với nhu cầu quản trị cụ thể. Quảng Trị ký hợp tác với VNPT thúc đẩy chuyển đổi số giai đoạn 2027–2030; Hưng Yên ngày 6/11 làm việc với các đối tác quốc tế về chuyển đổi số, đô thị thông minh và ứng dụng AI. Hai hướng tiếp cận khác nhau nhưng cùng đặt ra một phép thử: liệu công nghệ có giúp cán bộ ra quyết định tốt hơn, người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn và hoạt động kinh tế hiệu quả hơn hay không? Nếu thiếu mục tiêu đo lường, đầu tư AI dễ dừng ở trình diễn thay vì tạo thay đổi trong đời sống.
Quảng Trị đặt trọng tâm vào nền tảng và dữ liệu dùng chung
Quảng Trị chọn hướng xây nền móng: nâng cấp Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC), củng cố trung tâm dữ liệu điện tử, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu chuyên ngành. VNPT muốn chuyển IOC từ nơi tổng hợp, hiển thị thông tin thành công cụ phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và hỗ trợ quyết định, nhất là trong quản lý kinh tế – xã hội, môi trường và phòng chống thiên tai. Đây là lựa chọn hợp lý: dữ liệu rời rạc thì AI khó giúp chính quyền nhìn thấy bức tranh chung, càng khó tạo cảnh báo có ích. Thay vì phát triển nhiều ứng dụng riêng lẻ, VNPT định hướng xây dựng nền tảng AI dùng chung cho cán bộ xử lý thông tin, người dân làm thủ tục hành chính và lãnh đạo khai thác dữ liệu điều hành. Hệ sinh thái chuyển đổi số được đề xuất cho 78 xã, phường, đặc khu, với mục tiêu hỗ trợ vận hành chính quyền hai cấp và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ công.
Kế hoạch còn gắn chuyển đổi số địa phương với các lĩnh vực có lợi thế như cửa khẩu số, logistics thông minh, nông nghiệp ứng dụng dữ liệu và AI, du lịch thông minh. VNPT cũng trao tặng 500 điện thoại thông minh cho người dân có hoàn cảnh khó khăn. Chi tiết này nhắc rằng dịch vụ số không thể được xem là dễ tiếp cận nếu người dân thiếu thiết bị hoặc kỹ năng sử dụng. Hợp tác giai đoạn 2027–2030 dự kiến có VNPT huy động chuyên gia, giải pháp công nghệ và lập tổ công tác chung để cụ thể hóa nhiệm vụ, sản phẩm, tiến độ. Giá trị sẽ phụ thuộc vào việc các nền tảng có được dùng thường xuyên và đem lại kết quả đo được, chứ không chỉ hoàn thành hạ tầng.
Hưng Yên tìm đối tác để phát triển đô thị thông minh
Hưng Yên tiếp cận từ tham vọng phát triển rộng hơn: xây dựng công nghiệp hiện đại, đô thị văn minh, kinh tế biển và hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trước năm 2030. Trong cuộc làm việc ngày 6/11, tỉnh trao đổi với các đối tác quốc tế về ứng dụng công nghệ số và AI trong ba lĩnh vực: dịch vụ công, điều hành đô thị, công nghiệp và đầu tư. Các doanh nghiệp cũng đề xuất phối hợp lập trung tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển AI, đồng thời đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. So với cách Quảng Trị ưu tiên nền tảng dùng chung, Hưng Yên nhấn mạnh việc kết nối đối tác, năng lực nghiên cứu và hệ sinh thái công nghệ tại địa phương. Hướng đi này có thể gắn AI quản trị đô thị với sản xuất và thu hút đầu tư, nhưng cần xác định rõ bài toán trước khi chọn giải pháp.
Mục tiêu quản trị mà tỉnh nêu ra khá thực tế: hạ tầng đồng bộ, dịch vụ công tốt hơn và môi trường sống được cải thiện. Trong công nghiệp công nghệ cao, Hưng Yên muốn thu hút giải pháp AI và công nghệ số để nâng năng suất, giảm chi phí, tăng tỷ lệ nội địa hóa và giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trước mắt, tỉnh dự kiến chọn lĩnh vực ưu tiên và địa bàn phù hợp để thí điểm ở cấp xã, tận dụng hạ tầng, dữ liệu và thiết bị hiện có nhằm tránh đầu tư dàn trải. Đây là điều kiện cần để biến ý tưởng đô thị thông minh thành dịch vụ người dân có thể nhận thấy, thay vì một tập hợp dự án công nghệ thiếu liên kết.
Khác lối đi, cùng một thước đo hiệu quả
Quảng Trị có điểm mạnh ở định hướng tích hợp: dữ liệu chung, IOC và nền tảng AI cùng phục vụ chính quyền, doanh nghiệp, người dân. Hưng Yên mở rộng trọng tâm sang hợp tác quốc tế, nghiên cứu AI và ứng dụng trong công nghiệp, đầu tư bên cạnh dịch vụ công, điều hành đô thị. Không hướng nào tự động bảo đảm thành công. Nền tảng dùng chung có thể tránh ứng dụng manh mún, nhưng chỉ hữu ích nếu dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật và có quy tắc sử dụng rõ ràng. Hợp tác và trung tâm nghiên cứu có thể bồi đắp năng lực tại chỗ, nhưng không nên thay thế việc xác định bài toán quản trị cần giải quyết. Cả hai địa phương đều nhấn mạnh thí điểm, tận dụng hệ thống hiện có và hướng tới hiệu quả thực chất.
Thước đo cuối cùng nên là thời gian và mức độ thuận tiện khi người dân làm thủ tục, khả năng cán bộ xử lý thông tin chính xác hơn, cùng năng lực dự báo và ứng phó của chính quyền. Với Quảng Trị, đó là xem nền tảng AI dùng chung và dữ liệu có giúp điều hành, cảnh báo sớm và đưa dịch vụ số đến cấp xã hay không. Với Hưng Yên, cần chứng minh các thí điểm tạo cải thiện cụ thể cho dịch vụ công, quản lý đô thị và sản xuất. Hai cách đi có thể bổ trợ cho nhau: xây nền dữ liệu và chia sẻ năng lực, đồng thời thử nghiệm ứng dụng gắn với mục tiêu phát triển. Khi đó, chuyển đổi số địa phương mới vượt khỏi kế hoạch và trở thành thay đổi mà người dân nhận ra.
