Quản trị AI cần đi cùng trách nhiệm cụ thể
Quản trị AI là hệ thống chính sách, phân công trách nhiệm, quy trình phát triển và cơ chế giám sát nhằm bảo đảm AI được sử dụng an toàn, có kiểm soát và có người chịu trách nhiệm. Tại Tuần lễ số quốc tế Việt Nam 2026 ở Quảng Ninh, FPT đưa cách tiếp cận này vào hai hội thảo quốc tế diễn ra ngày 29/10: phiên Việt Nam – Nhật Bản về Tiến trình AI Hiroshima và phiên về dịch vụ tin cậy xuyên biên giới. Sự kiện do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, quy tụ khoảng 500 đại biểu trong nước và quốc tế. Ông Vũ Minh Phong, Giám đốc FPT CASANOS, và bà Trần Vũ Hà Minh thuộc Ban Chuyển đổi AI của FPT trình bày kinh nghiệm quản trị AI trong doanh nghiệp. Điểm đáng chú ý không chỉ là giới thiệu công nghệ, mà là nhấn mạnh rằng đưa AI vào vận hành mà thiếu quy định bảo vệ dữ liệu, kiểm soát rủi ro và phân định trách nhiệm sẽ khiến lợi ích khó bền vững.
CASANOS đặt con người trong vòng kiểm soát
Khung CASANOS của FPT mô tả cách con người phối hợp với “nhân sự số”: các hệ thống AI được giao nhiệm vụ theo vai trò, phạm vi và quyền hạn xác định. Con người giao việc, kiểm tra kết quả, phê duyệt và can thiệp khi cần; mục tiêu là đưa AI vào quy trình thống nhất thay vì để các công cụ tự hoạt động ngoài tầm giám sát. Đây là nguyên tắc phù hợp với AI khu vực công, nơi quyết định tự động có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và trải nghiệm của người dân. FPT cho biết hệ thống quản trị AI của tập đoàn dựa trên bốn trụ cột: chính sách và đạo đức; vai trò, trách nhiệm và đào tạo; quy trình phát triển AI có trách nhiệm; kiểm toán và giám sát liên tục. Tập đoàn tham chiếu nguyên tắc OECD và đạt chứng nhận ISO/IEC 42001 về hệ thống quản lý AI trong năm 2025. Tuy vậy, khung vận hành chỉ có giá trị khi được chuyển thành quy trình cụ thể, có thể kiểm tra trong từng dịch vụ công.
Hợp tác AI Nhật Bản cần gắn với nhu cầu thực tế
FPT đề xuất hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản để phát triển và triển khai giải pháp AI phù hợp với Việt Nam, đặc biệt trong khu vực công; đồng thời muốn đảm nhận vai trò đối tác tích hợp và triển khai tại địa phương. Cách tiếp cận này có lý: công nghệ có thể được chuyển giao, nhưng để vận hành trong cơ quan nhà nước, giải pháp còn phải khớp với hạ tầng, quy trình, pháp luật và năng lực nhân sự hiện có. Vì thế, hợp tác AI Nhật Bản sẽ thuyết phục hơn nếu bắt đầu từ bài toán cụ thể của cơ quan sử dụng, xác định rõ ai chịu trách nhiệm khi hệ thống sai và cách dữ liệu được bảo vệ. FPT cũng đề xuất kết nối nền tảng, công nghệ và kinh nghiệm của doanh nghiệp Nhật Bản với nhu cầu thực tế của cơ quan nhà nước Việt Nam, hướng đến giải pháp có thể triển khai và duy trì lâu dài. Đây là đề xuất định hướng, chưa phải bằng chứng rằng một chương trình triển khai cụ thể đã được thống nhất.
Dịch vụ tin cậy là phần hạ tầng không thể bỏ qua
AI trong dịch vụ công không thể tách khỏi niềm tin số. Tại hội thảo về dịch vụ tin cậy, ông Lê Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chứng thực chữ ký số FPT IS, chia sẻ kinh nghiệm triển khai tại Việt Nam và nêu định hướng xây dựng hệ sinh thái số tin cậy. Chữ ký số có thể hỗ trợ người dân, doanh nghiệp làm thủ tục hành chính trực tuyến; hợp đồng điện tử giúp rút ngắn thời gian ký kết, còn định danh điện tử hỗ trợ mở tài khoản và giao dịch từ xa. Nhưng AI cũng làm tăng sức ép bảo vệ dữ liệu cá nhân, ngăn giả mạo danh tính và xác thực nguồn gốc nội dung số. Để kết nối dịch vụ xuyên biên giới, FPT đề xuất tiêu chuẩn kỹ thuật chung, giao diện mở và công nhận lẫn nhau giữa các quốc gia; các bên còn cần làm rõ quy định, tiêu chuẩn, bảo vệ dữ liệu và cơ chế phối hợp. Đề xuất mở rộng ký số qua nền tảng đám mây với chi phí phù hợp cũng hướng tới khả năng tiếp cận thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Kết luận, kết hợp CASANOS với hợp tác công nghệ Nhật Bản tạo ra hướng tiếp cận đáng xem xét cho dịch vụ công, nhưng lời hứa về AI an toàn chỉ thành hiện thực khi có chuẩn kết nối, trách nhiệm rõ ràng và cơ chế bảo vệ dữ liệu được áp dụng từ đầu. Bước tiếp theo nên là xác định nhu cầu cụ thể, thống nhất yêu cầu vận hành và thử nghiệm khả năng liên thông trước khi mở rộng.
