Phế cầu kháng thuốc là gì và vì sao đáng sợ với trẻ nhỏ?
Phế cầu kháng thuốc là tình trạng vi khuẩn phế cầu cư trú ở đường hô hấp của người, đặc biệt là trẻ em, đã thích nghi và không còn đáp ứng với nhiều loại kháng sinh thường dùng, khiến các nhiễm khuẩn đường hô hấp và bệnh xâm lấn như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết trở nên khó điều trị và có nguy cơ gây tử vong cao. Tình trạng kháng kháng sinh đang khiến những ca nhiễm khuẩn phế cầu nặng trở nên khó điều trị, tăng nguy cơ viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, để lại di chứng lâu dài, thậm chí tử vong. Điều đáng báo động là phế cầu có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi nhưng đặc biệt nguy hiểm ở trẻ dưới 5 tuổi. Nếu cha mẹ còn xem đây chỉ là “viêm phổi thường”, họ đang đánh cược tương lai con bằng sự chủ quan của mình.
Gánh nặng nhiễm khuẩn trẻ em: Khi số liệu biết nói
Ô nhiễm, giao mùa, đi học trở lại… đang khiến nhiễm khuẩn trẻ em, đặc biệt bệnh đường hô hấp, gia tăng rõ rệt. Trong các tác nhân, phế cầu nổi bật vì khả năng gây bệnh xâm lấn. Dữ liệu giám sát tại hai bệnh viện nhi lớn ở TP.HCM giai đoạn 2012-2021 cho thấy phế cầu là tác nhân phổ biến nhất gây viêm màng não do vi khuẩn ở trẻ dưới 5 tuổi, chiếm tới 86,1% trường hợp. Đây là con số không cho phép chúng ta coi nhẹ viêm màng não ở trẻ. Một nghiên cứu khác trên 274 trẻ mắc bệnh phế cầu xâm lấn tại một bệnh viện tuyến cuối ghi nhận 24 trường hợp tử vong, trong đó 84,7% thuộc nhóm dưới 5 tuổi, tỷ lệ tử vong khoảng 8,8%. Đây là lời nhắc thẳng thắn: phế cầu không phải “cảm cúm vặt”, mà là mối đe dọa sinh tử với nhóm tuổi dễ tổn thương nhất.
Kho thuốc dần cạn: Phế cầu kháng thuốc làm khó cả bác sĩ
Nếu trước đây nhiều ca nhiễm phế cầu đáp ứng khá tốt với kháng sinh thông thường, hiện nay việc điều trị đã trở nên phức tạp hơn do vi khuẩn đề kháng với nhiều nhóm thuốc. Theo số liệu tại một bệnh viện nhi tuyến trung ương, 75% chủng phế cầu gây bệnh xâm lấn đã kháng cephalosporin thế hệ ba và gần 100% kháng erythromycin, clindamycin. Ở một bệnh viện nhi lớn khác, tỷ lệ kháng một số nhóm kháng sinh phổ biến cũng lên tới khoảng 80%. Những con số này có nghĩa là gì với con bạn? Khi “thuốc đầu tay” không còn tác dụng, bác sĩ buộc phải dùng kháng sinh mạnh hơn, độc tính cao hơn và theo dõi sát hơn. Đáng lo hơn, phế cầu có thể đồng thời kháng nhiều nhóm kháng sinh, hình thành tình trạng đa kháng. Sự thật khó chịu là: khoa học không kịp phát triển kháng sinh mới nhanh bằng tốc độ vi khuẩn tạo kháng thuốc.
Ai dễ bị tấn công và những cảnh báo cha mẹ không được phép bỏ qua
Phế cầu có thể cư trú yên lặng trong mũi họng người lớn khỏe mạnh rồi lây sang trẻ nhỏ trong gia đình. Nghiên cứu cho thấy khoảng 33% trẻ em mang phế cầu ở mũi họng mà không có triệu chứng, trở thành “người mang” vô hình. Nhóm nguy cơ cao nhất là trẻ dưới 5 tuổi và những trẻ lớn hơn có bệnh nền như bệnh thận mạn, gan mạn, hen dai dẳng mức độ trung bình hoặc nặng, suy giảm miễn dịch, bệnh tim phổi mạn tính, đái tháo đường. Ở nhóm này, viêm màng não ở trẻ hay nhiễm khuẩn huyết do phế cầu có thể để lại hậu quả lâu dài: tổn thương thần kinh, giảm khả năng nhận thức, khó khăn học tập, chậm phát triển tâm thần – vận động. Một câu nói nên được in đậm trên tủ lạnh mọi gia đình: “Trẻ càng nhỏ tuổi, nguy cơ diễn tiến nặng càng cần được quan tâm”.
Bảo vệ con trước phế cầu kháng thuốc: Tiêm chủng và theo dõi sát sao
Trong bối cảnh phế cầu kháng thuốc lan rộng, cha mẹ không thể trông chờ vào kháng sinh để “cứu bàn thua trông thấy”. Vaccine được xem là một trong những biện pháp phòng ngừa bệnh truyền nhiễm quan trọng: giảm số ca nhiễm, đặc biệt ca nặng, đồng nghĩa giảm nhu cầu dùng kháng sinh và áp lực kháng thuốc trong cộng đồng. Dù không bao phủ mọi chủng phế cầu, tiêm chủng vẫn giúp giảm rõ nguy cơ mắc bệnh và bệnh nặng ở các chủng được bao phủ. Song song, gia đình cần rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh nhà cửa, không dùng chung đồ cá nhân và hạn chế để trẻ tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp. Quan trọng không kém, cha mẹ phải theo dõi sát: khi trẻ sốt cao kéo dài, khó thở, thở nhanh, tím tái, li bì, bỏ bú hoặc ăn kém, nôn nhiều, co giật hay thay đổi ý thức, cần đưa trẻ đi viện ngay để được đánh giá kịp thời.
