Cúm A ở trẻ: không còn là “cảm cúm nhẹ” để cha mẹ yên tâm
Cúm A ở trẻ là bệnh nhiễm virus đường hô hấp gây sốt cao, ho, sổ mũi, đau nhức toàn thân và có thể dẫn đến viêm phổi, viêm cơ, tổn thương thần kinh, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ dưới 5 tuổi và trẻ có bệnh nền nếu không được nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách tại nhà. Tại một bệnh viện nhi lớn ở Hà Nội, số trẻ đến khám vì cúm A tăng liên tục trong 5–6 tuần, mỗi ngày có khoảng 100 trẻ test nhanh dương tính cúm A, trong đó 10–20 trẻ phải nhập viện vì diễn biến nặng. Đây không phải con số để phụ huynh xem nhẹ. Cúm mùa vẫn xuất hiện quanh năm, nhưng giai đoạn giao mùa thu–đông là lúc cúm A ở trẻ bùng lên mạnh nhất. Nếu tiếp tục coi cúm A như cảm lạnh thông thường, cha mẹ đang đặt con vào vùng nguy cơ biến chứng.
Nhóm trẻ dễ bị cúm A nặng: ai cần được cha mẹ “canh chừng” sát sao?
Điều đáng lo không phải là việc trẻ mắc cúm A, mà là trẻ nào dễ chuyển nặng. Thực tế tại khoa truyền nhiễm, khoảng một nửa số bệnh nhi nội trú là các ca cúm, hầu hết dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 2 tuổi. Trẻ càng nhỏ, đường thở càng hẹp, sức đề kháng càng yếu, nên virus cúm A có nhiều “cửa” để gây biến chứng. Nguy hiểm hơn, đây là nhóm tuổi mà cha mẹ hay nghĩ “sốt virus vài ngày rồi tự khỏi”. Các bác sĩ ghi nhận trẻ có bệnh nền như tim bẩm sinh, bệnh hô hấp mạn tính, bệnh thần kinh cơ, rối loạn chuyển hóa, bệnh thận, ung thư… là nhóm gặp biến chứng nặng nhiều nhất khi nhiễm cúm A. Với những trẻ này, mỗi cơn sốt do cúm A không chỉ là bệnh cấp tính mà còn có thể làm bệnh nền bùng phát, suy hô hấp, phù nặng, tiểu ít, mệt lả. Nếu cha mẹ không chủ động theo dõi sát, cúm A dễ trở thành cú đánh mạnh vào sức khỏe vốn đã mong manh của con.
Dấu hiệu cúm A nguy hiểm: khi nào phải đưa trẻ đi khám ngay?
Sai lầm lớn nhất của cha mẹ là chờ đợi “qua đợt sốt” thay vì nhìn thẳng vào các dấu hiệu cúm A nguy hiểm. Các bác sĩ ghi nhận biến chứng thường gặp nhất là viêm phổi, với biểu hiện sốt kéo dài, ho sâu, ho nặng tiếng, thở nhanh, thở mạnh, rút lõm lồng ngực, tím tái. Một bé 2 tuổi đã hết sốt vài ngày nhưng bất ngờ tái sốt, ho đờm tăng, thở nhanh, được đưa đi khám kịp thời và được chẩn đoán viêm phổi do cúm A – đây là tình huống mà nhiều gia đình khác dễ bỏ qua. Về thần kinh, trẻ li bì, lơ mơ, khó đánh thức, bỏ ăn, bỏ bú, sốt cao co giật hoặc có cơn co giật bất thường đều là tín hiệu đỏ cần cấp cứu. Ngoài ra, nôn nhiều không ăn uống được, tiểu ít, dấu hiệu đau cơ nhiều khiến trẻ khó đi lại cũng có thể là biến chứng viêm cơ hoặc mất nước. Khi những dấu hiệu này xuất hiện, chờ thêm một ngày ở nhà là chấp nhận tăng nguy cơ suy hô hấp, tổn thương tim, thần kinh.
Những sai lầm khi chăm sóc trẻ mắc cúm A mà cha mẹ cần bỏ ngay
Cúm A ở trẻ có thể hồi phục tốt nếu chăm sóc đúng, nhưng nhiều phụ huynh lại mắc các sai lầm khiến bệnh dễ nặng hơn. Một trong những sai lầm phổ biến là quá phụ thuộc vào kết quả test nhanh tại nhà, coi test âm tính là “an toàn” và trì hoãn việc đưa trẻ đi khám. Độ nhạy của test phụ thuộc thời điểm và chất lượng mẫu, nên âm tính không loại trừ cúm A. Khi trẻ sốt cao kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, cha mẹ không nên đợi đến khi test dương tính mới đi khám. Sai lầm thứ hai là tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc phối hợp nhiều loại thuốc cảm cúm cho trẻ. Kháng sinh không diệt được virus cúm, còn thuốc kháng virus phải được bác sĩ cân nhắc theo tuổi, tình trạng và nguy cơ biến chứng. Tự chẩn đoán tại nhà cũng dễ khiến cha mẹ nhầm cúm A với sốt xuất huyết, tay chân miệng, RSV – những bệnh có cách xử trí rất khác.
Chăm sóc trẻ mắc cúm đúng cách tại nhà và phòng ngừa biến chứng
Thái độ đúng với cúm A ở trẻ là: bình tĩnh nhưng không chủ quan. Phần lớn trẻ sẽ hồi phục nếu được điều trị và chăm sóc phù hợp, nhưng cha mẹ phải biết cách hỗ trợ cơ thể con chống lại virus và tránh biến chứng cúm A. Tại nhà, cần cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn chia nhỏ bữa để duy trì dinh dưỡng, theo dõi sát nhiệt độ, nhịp thở, mức độ tỉnh táo. Không tự ý dùng kháng sinh, thuốc kháng virus, thuốc ho – long đờm nhiều loại cùng lúc; mọi thuốc điều trị nên theo chỉ định bác sĩ. Để hạn chế lây lan, nên tránh cho trẻ tiếp xúc gần với người ho, hắt hơi, chảy mũi, giữ không gian sống thông thoáng, vệ sinh tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi. Tiêm vaccine cúm hằng năm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên giúp giảm nguy cơ mắc cúm A nặng và là “lá chắn” quan trọng cho nhóm trẻ dưới 5 tuổi. Khi cha mẹ thay đổi cách nhìn và chăm sóc cúm A một cách khoa học, họ đang chủ động bảo vệ phổi, tim và não của con khỏi những biến chứng không đáng có.
