Từ “trụ cột tài chính” đến người đồng kiến tạo trí tuệ cho con
Vai trò người cha trong phát triển trí tuệ trẻ là sự kết hợp giữa ảnh hưởng sinh học và tương tác nuôi dạy con hiệu quả, nơi thời gian hiện diện, trò chuyện, chơi cùng và đồng hành của cha giúp tăng khả năng ngôn ngữ, nhận thức, hành vi và kỹ năng xã hội, đồng thời tạo cảm giác an toàn để trẻ tự tin khám phá thế giới xung quanh. Nói cách khác, người cha không còn chỉ là người kiếm tiền mà là nhân tố trực tiếp định hình bản sắc trí tuệ và cảm xúc của con. Quan điểm xem cha là “trụ cột tài chính” duy nhất đang lỗi thời, bởi khi bỏ lỡ quá trình nuôi dạy hàng ngày, gia đình đánh mất một nguồn lực phát triển trí tuệ trẻ mang tính sinh học và tâm lý. Trong bối cảnh thế hệ Millennials dành nhiều thời gian hơn cho con, chúng ta đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ từ hình ảnh người cha xa cách sang người nuôi dạy tích cực, có mặt trong mọi bước phát triển của trẻ.
Bằng chứng sinh học: 50 năm theo dõi 11.000 trẻ sơ sinh
Một nghiên cứu được giới thiệu trong phim tài liệu “Ý nghĩa sinh học của người cha” đã theo dõi khoảng 11.000 trẻ sơ sinh suốt 50 năm để đánh giá vai trò người cha dưới góc độ sinh học. Kết quả không còn chỗ cho suy diễn: những đứa trẻ thường xuyên có bố ở bên và tương tác với bố phát triển tốt hơn về ngôn ngữ, hành vi, tâm lý, nhận thức và giao tiếp xã hội. Đáng chú ý, ở phát triển ngôn ngữ, tác động từ cha thậm chí có thể nổi bật hơn mẹ, vì các cuộc trò chuyện với bố thường phong phú về vốn từ và tình huống. Người cha còn đảm nhận những nhiệm vụ bản năng làm mẹ khó thay thế: khuyến khích sự độc lập, giúp trẻ hiểu và thích nghi với quy tắc của thế giới người lớn. Những hoạt động tưởng như bình thường như chơi, đọc sách, trò chuyện, cùng khám phá điều mới lại chính là “phòng thí nghiệm” xây dựng trí tuệ, tư duy giải quyết vấn đề và sự tự tin của trẻ.
Khi Millennials lên làm cha: cuộc cách mạng thời gian bên con
Dữ liệu sử dụng thời gian tại Mỹ cho thấy, qua các thế hệ liên tiếp, các ông bố dành ngày càng nhiều thời gian bên con. Các ông bố thế hệ Millennials (sinh 1981–1996) dành thời gian cho con nhiều hơn 6% so với thế hệ Gen X ở cùng độ tuổi, trong khi Gen X đã dành gấp đôi thời gian so với Baby Boomer. Một phân tích khác chỉ ra: năm 1965, một ông bố đã kết hôn trung bình tương tác với con chưa đầy 30 phút mỗi ngày, còn ngày nay, các ông bố Millennials dành hơn 80 phút mỗi ngày cho các hoạt động nuôi dạy con trực tiếp như chăm sóc, đọc sách, vui chơi, đưa đón và hỗ trợ học tập. Đây không chỉ là con số; đó là tuyên bố thế hệ: 57% các ông bố Millennials coi việc làm cha là một phần bản sắc cá nhân, gần tương đương 58% ở các bà mẹ. Khi làm việc linh hoạt và từ xa phổ biến hơn, những người cha có điều kiện chia sẻ chăm sóc con và việc nhà, tạo nền cho một mô hình gia đình cân bằng hơn.
Tác động kép: trí tuệ trẻ và bình đẳng giới trong gia đình
Sự tham gia tích cực của cha tạo ra tác động kép: vừa thúc đẩy phát triển trí tuệ trẻ, vừa giảm gánh nặng tinh thần cho mẹ. Những phút bố ngồi chơi, ôm ấp, trò chuyện và tương tác với con đôi khi còn giá trị hơn nhiều so với các giờ học đắt tiền, vì chúng kích hoạt cảm giác an toàn, tò mò và gắn kết – nền tảng của học tập sâu. Khi cả bố và mẹ cùng đi làm trở nên phổ biến, chăm sóc con không thể mãi là “việc của mẹ”; gánh nặng ấy được chia sẻ nhiều hơn cho người đàn ông. Xu hướng cha chủ động chăm con tiếp tục tăng sau đại dịch, với những người đàn ông sống cùng bạn đời dành nhiều hơn 11% thời gian chăm con và 30% thời gian làm việc nhà vào năm 2024 so với 2019. Nếu xu hướng này duy trì, bình đẳng giới trong công việc nhà có thể được thiết lập trong vòng một thập kỷ tới, và trẻ em sẽ lớn lên trong môi trường nơi trí tuệ và cảm xúc được nuôi dưỡng bởi cả hai giới.
Từ dữ liệu đến lựa chọn sống: cha cần dũng cảm bước vào đời sống của con
Nghiên cứu 50 năm chứng minh vai trò sinh học của người cha trong phát triển trí tuệ trẻ không còn là thông tin thú vị để tham khảo; đó là lời nhắc nhở về trách nhiệm và cơ hội. Khi một đứa trẻ “ghi nhớ” mùi của bố qua tiếp xúc da kề da và sự gần gũi thể chất, mùi cơ thể trở thành tín hiệu an toàn, cho phép trẻ mạnh dạn khám phá thế giới. Trong kỷ nguyên Millennials, dữ liệu thời gian bên con cho thấy nhiều người đàn ông đã bắt đầu sống theo nhận thức mới: làm cha là bản sắc, không phải chức danh phụ bên cạnh việc kiếm tiền. Câu hỏi còn lại thuộc về mỗi gia đình: chúng ta có dám tuyến bố rằng vài chục phút trò chuyện, chơi, đọc sách với con mỗi ngày là ưu tiên không thể thương lượng? Nếu câu trả lời là “có”, vai trò người cha sẽ tiếp tục chuyển từ hình mẫu trụ cột tài chính sang người đồng kiến tạo trí tuệ, nhân cách và hạnh phúc lâu dài cho trẻ.
