Ánh hào quang tắt lịm và cái giá sức khỏe của nghệ sĩ
Những câu chuyện nữ ca sĩ Việt bệnh tật cho thấy đằng sau ánh đèn sân khấu là cái giá sức khỏe và tinh thần khốc liệt, nơi giọng hát và hào quang không đủ che lấp bệnh tật, nghèo khó và sự đơn độc kéo dài trong suốt quãng đời về sau. Trong bức tranh sức khỏe nghệ sĩ Việt Nam, các giọng ca cải lương, nhạc nhẹ đi qua thời hoàng kim lại bước vào tuổi xế chiều với cơ thể suy kiệt, bệnh mãn tính và hệ thống bảo trợ mỏng manh. Khi công chúng vẫn nhớ họ qua những vai đào chính, những ca khúc nổi tiếng, thì cuộc sống thường ngày của họ lại gắn với bệnh viện, toa thuốc, những lần tái khám định kỳ và nỗi lo ca sĩ khó khăn tài chính không biết sẽ xoay xở tới bao giờ.
Khánh Ngọc: khi thanh quản bị lấy đi cùng sinh kế
Trường hợp của nghệ sĩ cải lương Khánh Ngọc là một lát cắt điển hình cho cái giá khủng khiếp mà nghề hát có thể mang lại. Bà bị ung thư thanh quản giai đoạn cuối, từng phải phẫu thuật thông khí quản và gần như mất khả năng nói trong thời gian dài. Mỗi lần giao tiếp, bà phải mang theo sổ tay để viết thay cho tiếng nói, điều trớ trêu với một người từng sống bằng giọng hát. Hiện tại, sức khỏe có khá hơn, bà bắt đầu nói lại nhưng tiếng khản, yếu, cổ họng thường xuyên viêm đau và phải uống thuốc hằng ngày, nửa tháng tái khám một lần, đều đặn lên bệnh viện lấy thuốc đặc trị.
Sự tàn phá của bệnh tật không dừng ở cơ thể. Khi không thể đi hát, bà chuyển về Cà Mau, nhận một căn nhà nhỏ của cha mẹ, rồi chật vật buôn bán đủ thứ nhưng “làm gì cũng thất bại”, cuộc sống rơi vào cảnh túng quẫn. "Mỗi lần xạ trị, sau khi trừ bảo hiểm, bà vẫn phải tự chi khoảng 7 triệu đồng" là con số phơi bày khoảng cách giữa chi phí điều trị và khả năng chi trả của một nghệ sĩ đã mất sức lao động. Trong khi công chúng từng vỗ tay cho bà trên sân khấu, thì những lần xạ trị, hóa trị ít ỏi lại phần lớn dựa vào lòng thương của bạn bè, đồng nghiệp tới thăm hỗ trợ.
Tô Thanh Phương: huy chương vàng, tụ máu não và 16 năm kiệt sức của người vợ
Câu chuyện của ca sĩ Tô Thanh Phương cho thấy một sự thật phũ phàng khác: danh hiệu, giải thưởng không là tấm khiên chống lại bệnh tật và tai nạn. Ông từng đoạt huy chương vàng toàn quốc, gắn tên tuổi với Bài ca đất phương Nam, nhưng bước ngoặt nghiệt ngã đến khi ông bị đột quỵ năm 2010, buộc phải rời sân khấu. Bệnh tật chồng chất – parkinson giai đoạn muộn, xơ vữa động mạch, hở van tim, teo não – kéo theo tác dụng phụ thuốc làm ông thường xuyên ảo giác. Tháng 10, trong một cơn ảo giác, ông ngã, tụ máu não, nứt xương hàm và phải cấp cứu, sau đó tay chân cứng đơ, gần như nằm một chỗ. Đây là một ví dụ rõ ràng cho cụm từ Tô Thanh Phương tai nạn gắn liền với suy sụp sức khỏe lâu dài.
Suốt 16 năm, vợ ông – bà Lâm Ngọc Được – là người duy nhất gánh mọi việc, từ chăm sóc đến lo toan chi phí. Ông không thể tự chủ sinh hoạt, từ đi lại, ăn uống tới tắm rửa đều phụ thuộc hoàn toàn vào bà, dù hiện nay chỉ mới có thể tập ngồi và bước đi chậm, ngắn trong nhà. Bác sĩ từng đề nghị phẫu thuật để cải thiện phản xạ nuốt, nhưng vì kiệt quệ tài chính, gia đình đành từ chối, chuyển sang nấu cơm thật mềm, thịt hầm kỹ cho dễ ăn. Chi phí thuốc men hằng tháng khiến kinh tế gia đình rơi vào tình trạng kiệt quệ, trong khi bà không thể đi làm thêm vì toàn bộ thời gian dồn cho việc chăm chồng. Trong hoàn cảnh đó, những phần quà nhu yếu phẩm, hỗ trợ của đồng nghiệp chỉ như chiếc phao nhỏ giữa vùng nước xoáy của bệnh tật và nghèo khó.
Kim Lệ Thủy: đào chính một thời và tuổi già chật chội 10m²
Nếu có ai nghĩ rằng nghệ sĩ gạo cội luôn được an hưởng tuổi già, thì cuộc sống của nghệ sĩ cải lương Kim Lệ Thủy là lời phản biện thẳng thắn. Từng là đào chính, hát chung với nhiều tên tuổi lớn, bà nay sống cùng chồng trong căn nhà chỉ khoảng 10m², chật tới mức không kê nổi bộ bàn ghế, quần áo, chăn gối chất hết lên chiếc giường duy nhất. Khi nhóm nghệ sĩ tới thăm, mọi người phải ngồi dưới đất, một hình ảnh đối lập dữ dội với những sân khấu lớn ngày xưa.
Về sức khỏe, bà từng hai lần tai biến, giọng nói méo, thêm bệnh gan, thận, dạ dày, đau nhức tay chân và mới đây được cho là mắc thêm bệnh tim. Bà kể mình mới bị ngã, mất mấy cái răng, sức khỏe yếu tới mức “chỉ nằm một chỗ thôi” và tất cả việc ăn uống, nấu nướng phải nhờ con cái lo, dù con cái cũng khó khăn. Chồng bà – nhạc sĩ Đỗ Ẩn – vẫn phải đi bán vé số, mỗi ngày lang thang khắp phố nhưng thu nhập chưa tới 100.000 đồng. Đây không chỉ là bi kịch của một cặp vợ chồng nghệ sĩ, mà là bài học lạnh lùng về hệ thống hỗ trợ mỏng manh cho những người đã dành cả đời cống hiến cho sân khấu, để rồi về già vẫn phải vật lộn từng đồng, từng bữa.
Đằng sau câu chuyện: trách nhiệm công chúng và hệ thống
Ba câu chuyện – Khánh Ngọc với ung thư thanh quản, Tô Thanh Phương với tai nạn tụ máu não, Kim Lệ Thủy với tuổi già bệnh tật – không chỉ là những trường hợp cá biệt, mà là lời nhắc rằng hào quang giải trí thường che khuất những khoảng tối rất dài. Khi nhóm nghệ sĩ Ngũ Long Du Ký liên tục đến thăm, trao quà, hỗ trợ các đồng nghiệp già yếu, đó là sự sẻ chia đáng trân trọng, nhưng không thể thay thế một cơ chế bảo trợ bền vững. Chúng ta thường nhớ tới họ trong những chương trình hoài niệm, nhưng lại ít khi đặt câu hỏi: vì sao những người từng góp phần tạo nên ký ức âm nhạc của nhiều thế hệ lại phải sống trong căn nhà 10m², phụ thuộc vào vé số, từ chối phẫu thuật vì không đủ tiền?
Nhìn thẳng vào thực tế ca sĩ khó khăn tài chính và sức khỏe nghệ sĩ Việt Nam xuống dốc là bước đầu để đòi hỏi những chính sách rõ ràng hơn: quỹ hỗ trợ nghề nghiệp bắt buộc, bảo hiểm sức khỏe chuyên biệt cho người làm nghệ thuật biểu diễn, cùng văn hóa công chúng tôn trọng bản quyền và sẵn sàng đóng góp cho các quỹ tương trợ. Nếu khán giả chỉ dừng lại ở những tràng pháo tay, còn hệ thống chỉ nhớ họ khi đã ngã bệnh, thì những bi kịch tương tự sẽ tiếp tục lặp lại. Đằng sau mỗi người nghệ sĩ là một con người với giới hạn cơ thể, với gia đình phải nuôi, với những toa thuốc dài dằng dặc – nhận ra điều đó là bước đầu để không coi ánh đèn sân khấu là lý do biện minh cho sự lãng quên.
