Từ cậu học trò mê Toán đến chuyên gia AI tại Google DeepMind
Tiến sĩ Việt Nam Google Lương Minh Thắng là chuyên gia cao cấp tại Google DeepMind, nơi anh góp công trong các dự án chatbot Bard phát triển và phát triển Gemini AI, đại diện cho lớp nhà nghiên cứu trẻ Việt Nam đang bước vào trung tâm cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo toàn cầu với năng lực cạnh tranh ngang tầm quốc tế.
Ở tuổi 38, tiến sĩ Lương Minh Thắng, quê Đồng Nai, đang giữ vị trí chuyên gia cao cấp tại Google DeepMind, bộ phận nghiên cứu trí tuệ nhân tạo của Google. Con đường ấy khởi đầu không phải từ khoa học máy tính, mà từ niềm mơ ước trở thành nhà Toán học. Anh từng là học sinh chuyên Toán của trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP.HCM và đặt mục tiêu vào đội tuyển Olympic Toán quốc tế. Việc không vượt qua vòng tuyển chọn IMO buộc anh rẽ sang công nghệ thông tin – bước ngoặt mà sau này anh nhìn lại như điểm đổi hướng định mệnh. Lựa chọn mới không làm mất đi tư duy Toán học, mà trở thành nền tảng giúp anh bước vào lĩnh vực AI với khả năng suy luận, trừu tượng hóa và kiên trì hiếm có.
Hành trình quốc tế: từ NUS, Stanford tới Google Brain
Nếu chỉ nhìn kết quả hôm nay, dễ nghĩ rằng thành công của Lương Minh Thắng là điều tất nhiên. Nhưng hành trình trở thành một tiến sĩ Việt Nam Google là chuỗi lựa chọn khó và lao động âm thầm. Năm 2006, ở tuổi 19, anh vào Đại học Quốc gia Singapore (NUS), lần đầu tiếp xúc trực diện với khả năng dịch văn bản sang nhiều ngôn ngữ bằng máy và nhận ra sức hút của AI. Sự tò mò trước những câu hỏi “máy có thể học như người đến đâu?” đã kéo anh vào máy học và xử lý ngôn ngữ tự nhiên từ rất sớm.
Sau khi tốt nghiệp năm 2010, anh ở lại Singapore nghiên cứu cùng giáo sư; chỉ trong một năm công bố bốn bài báo khoa học, tạo dấu ấn đủ mạnh để được nhận vào ngành Khoa học máy tính tại Stanford. Tại đây, anh tập trung vào học sâu, xây dựng các hệ thống có khả năng tự học, đặc biệt cho bài toán dịch máy. Bối cảnh đó giải thích vì sao khi gia nhập Google Brain năm 2014, anh nhanh chóng trở thành nhân tố quan trọng trong dự án dịch thuật dùng mạng nơ-ron cho Google Translate – một công cụ được hàng trăm triệu người sử dụng mỗi ngày. Đây không chỉ là thành tựu kỹ thuật, mà còn là minh chứng rằng một người Việt hoàn toàn có thể ảnh hưởng tới cách cả thế giới giao tiếp qua ngôn ngữ.
Meena: nền móng bị “giữ chân” nhưng mở đường cho Bard và Gemini
Điểm bước ngoặt thứ hai trong sự nghiệp của Lương Minh Thắng là Meena – chatbot mà anh đồng sáng lập năm 2018. Về mặt kỹ thuật, Meena là câu trả lời sớm của Google cho giấc mơ hội thoại tự nhiên với máy, được huấn luyện trên 340 GB dữ liệu văn bản với 2,6 tỷ tham số. Về mặt câu chuyện, đó là quyết tâm của một nhóm nhỏ phải đi thuyết phục lãnh đạo rằng chatbot hội thoại đa chủ đề không chỉ là trò chơi nghiên cứu, mà sẽ trở thành nền tảng cho thế hệ sản phẩm AI sau này.
Khi được công bố năm 2020, Meena được đánh giá là một trong những chatbot tiên tiến nhất thời điểm đó. Nhưng Google quyết định không phát hành rộng rãi vì lo ngại câu trả lời sai lệch và hành vi không phù hợp của chatbot. Nhiều người có thể xem đây là thất bại; ngược lại, chính khoảng lùi đó khiến Meena trở thành phòng thí nghiệm cho việc cân bằng giữa sáng tạo và trách nhiệm. Meena thiên về hội thoại tự nhiên, hài hước, trong khi Bard – và sau đó là Gemini – buộc phải xây dựng trên nền móng đó nhưng hướng đến mục tiêu thông tin chính xác, hữu ích. Câu chuyện Meena nhắc chúng ta: trong AI, sản phẩm “không ra mắt” đôi khi lại là viên gạch quan trọng nhất cho thế hệ tiếp theo.
Cuộc đua Bard 100 ngày và bước tiến tới Gemini
Sự xuất hiện của ChatGPT cuối năm 2022 đặt Google vào tình thế phải phản ứng nhanh. Công ty bước vào giai đoạn “100 ngày của cuộc đua AI”, nơi áp lực cạnh tranh không chỉ là thị phần, mà là vị thế công nghệ. Trong bối cảnh đó, Lương Minh Thắng nằm trong nhóm khoảng 50 người trực tiếp nghiên cứu Bard, chatbot Bard phát triển từ nền tảng Meena với mục tiêu trở thành công cụ cung cấp thông tin chính xác, hữu ích thay vì chỉ hài hước. Anh từng chia sẻ rằng phần lõi gần như phải “đập đi xây lại” so với Meena – một động thái thể hiện Google sẵn sàng thay đổi tận gốc khi sản phẩm không còn phù hợp yêu cầu mới.
Bard không chỉ là câu trả lời ngắn hạn cho ChatGPT, mà là chiếc cầu sang thế hệ Gemini. Gần một thập kỷ làm việc tại Google, Thắng tham gia phát triển nhiều chatbot AI, trong đó có Meena – dự án sau này trở thành nền tảng cho Bard và Gemini. Ở mảng Toán học, AlphaGeometry 2 ra mắt đầu tháng 2, tích hợp mô hình ngôn ngữ hiện đại Gemini được phát triển từ Bard với khả năng suy luận logic. Những chi tiết này cho thấy vai trò của anh không phải là “kỹ sư sửa lỗi” mà là người cùng thiết kế đường đi: từ công cụ hội thoại, sang trợ lý thông tin, rồi tới hệ thống suy luận có thể chạm vào các bài toán phức tạp như hình học suy diễn.
Giấc mơ AI “thần kỳ” như Ngô Bảo Châu và thông điệp cho giới trẻ
Điều đáng nói nhất ở Lương Minh Thắng không chỉ là danh hiệu hay vị trí, mà là hoài bão anh đặt vào AI. Anh hy vọng trong năm 2026 sẽ có AI “thần kỳ” giải Toán học Field như Giáo sư Ngô Bảo Châu. Đặt mốc so sánh với một công trình toán học huyền thoại là cách anh khẳng định: AI không nên dừng ở mức trả lời câu hỏi thường ngày, mà phải vươn tới việc mở ra tri thức mới. Đây là quan điểm táo bạo, bởi nó gắn trách nhiệm của nhà nghiên cứu AI với hướng tiến của cả khoa học nền tảng, chứ không chỉ công nghiệp phần mềm.
Ở cấp độ cộng đồng, câu chuyện tiến sĩ Việt Nam Google này gửi gắm thông điệp rõ ràng cho thế hệ trẻ. Theo anh, “Nếu muốn theo đuổi AI, các bạn cần có sự tò mò nhất định, và không sợ hãi”. Tò mò để đặt câu hỏi khó, không sợ để dám thử hướng đi mới – như chính bước rẽ từ IMO sang công nghệ thông tin đã định hình cả sự nghiệp của anh. Trong bối cảnh ngày càng nhiều người Việt bước chân vào các phòng thí nghiệm AI hàng đầu, trường hợp Lương Minh Thắng nhắc chúng ta rằng thành công không đến từ việc chạy theo xu hướng, mà từ dám gắn tên mình với những dự án dài hơi, nhiều rủi ro, nhưng có khả năng tạo nên bước nhảy vọt cho khoa học và cho hình ảnh trí tuệ Việt trên bản đồ thế giới.
