Từ xử lý vi phạm sang điều hành chủ động
Mạng lưới trung tâm dữ liệu giao thông là hệ thống hai cấp, kết nối một trung tâm quốc gia với 34 trung tâm cấp tỉnh để thu thập, chia sẻ và phân tích dữ liệu phục vụ quản lý, giám sát và điều hành giao thông trên toàn quốc. Đây là thay đổi đáng chú ý: thay vì chủ yếu phát hiện vi phạm hoặc phản ứng khi sự cố đã xảy ra, cơ quan chức năng hướng tới nhìn thấy tình hình sớm hơn và phối hợp xử lý dựa trên dữ liệu. Chiều 31/10, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và chỉ đạo hội nghị triển khai Đề án giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050, do Bộ Công an tổ chức; Bộ trưởng Lương Tam Quang cùng chủ trì. Đề án được phê duyệt ngày 20/3/2026, trong bối cảnh tai nạn giao thông tiếp tục gây tổn thất về người và để lại hệ lụy xã hội. Vì vậy, giá trị của hệ thống phải được đo bằng khả năng phòng ngừa và phục vụ, không phải chỉ bằng số camera hay trung tâm được dựng lên.
Một trung tâm quốc gia, 34 đầu mối cấp tỉnh
Kiến trúc hai cấp chỉ phát huy tác dụng nếu các đầu mối dùng chung chuẩn dữ liệu và có thể trao đổi thông tin liền mạch. Theo đề án, Trung tâm cấp quốc gia do Cục Cảnh sát giao thông vận hành; 34 trung tâm giao thông cấp tỉnh đặt tại Phòng Cảnh sát giao thông công an các tỉnh, thành phố. Trung tâm tỉnh có thể tiếp nhận, theo dõi và xử lý tình huống tại địa bàn, còn cấp quốc gia tạo khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu trên phạm vi cả nước. Camera, phần mềm và nền tảng dùng chung phải được chuẩn hóa để phục vụ giám sát điều hành giao thông, thay vì hình thành những hệ thống riêng lẻ khó liên thông. Đây là điểm then chốt: nếu mỗi địa phương tổ chức dữ liệu theo một cách, mạng lưới có thể có nhiều thiết bị nhưng vẫn thiếu bức tranh chung. Kết nối tốt giúp phát hiện diễn biến bất thường sớm hơn và hỗ trợ điều phối giữa các địa bàn khi sự cố vượt quá phạm vi một tỉnh.
Dữ liệu và AI cần tạo kết quả đo được
Đến năm 2028, mục tiêu là hình thành và đưa vào vận hành hệ thống hai cấp, đồng thời phấn đấu cơ bản khai thác, sử dụng trung tâm dữ liệu giao thông quốc gia. Lộ trình cũng đặt mục tiêu camera hoạt động ổn định trên toàn bộ các tuyến cao tốc đang khai thác. Đến năm 2030, kế hoạch hướng tới kết nối, chia sẻ 100% dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông và dữ liệu giao thông trọng yếu; xử lý điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực này; giảm tối thiểu 50% thời gian phát hiện và điều phối xử lý sự cố, tai nạn. Hệ thống đặt mục tiêu độ sẵn sàng ít nhất 99,5%. AI quản trị giao thông có thể hỗ trợ phân tích, dự báo và điều hành theo thời gian thực, qua đó góp phần hạn chế ùn tắc, phòng ngừa tai nạn và giảm chi phí xã hội. Nhưng AI không nên trở thành hộp đen: việc sử dụng phải minh bạch, có thể truy vết và chịu sự kiểm soát của con người.
Chuẩn hóa thể chế trước khi mở rộng
Công nghệ sẽ không tự bảo đảm một hệ thống đáng tin cậy. Chính phủ yêu cầu rà soát quy định pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ cùng hướng dẫn chuyên môn liên quan đến đầu tư, quản lý và vận hành các trung tâm. Khung pháp lý cũng cần làm rõ thẩm quyền và chế tài đối với vi phạm được phát hiện qua dữ liệu, để việc xử lý đúng quy định. Cùng với đó là yêu cầu thống nhất kiến trúc, tận dụng hạ tầng sẵn có, tránh đầu tư trùng lặp và chuẩn bị nhân lực cho vận hành lâu dài. Với người đi đường, kết quả đáng quan tâm không phải trung tâm có bao nhiêu màn hình, mà là sự cố được phát hiện nhanh hơn, ùn tắc được xử lý kịp thời hơn và vi phạm được giải quyết minh bạch hơn. Mạng lưới hai cấp có thể tạo nền móng cho những cải thiện ấy, nhưng chỉ khi dữ liệu liên thông, AI có kiểm soát và quy tắc vận hành được hoàn thiện đồng bộ.
