Từ xử lý sự việc sang quản trị chủ động
Trung tâm dữ liệu giao thông là hạ tầng kết nối camera, dữ liệu và phần mềm để cơ quan chức năng theo dõi tình hình, phát hiện vi phạm, dự báo và điều hành giao thông trên quy mô toàn quốc. Đây không chỉ là dự án lắp thêm thiết bị: giá trị cốt lõi nằm ở việc thay cách quản lý phân tán, thiên về xử lý sự việc sau khi xảy ra, bằng phương thức chủ động dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Ngày 31/10, Bộ Công an tổ chức hội nghị triển khai Đề án 456 tại Hà Nội; Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đồng chủ trì. Đề án được Thủ tướng phê duyệt ngày 20/3/2026, với lộ trình đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. Hướng đi này có ý nghĩa thiết thực khi tai nạn và ùn tắc gây tổn thất cho người dân, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng chất lượng phục vụ.
Mô hình hai cấp cần vận hành như một hệ thống
Mô hình gồm một trung tâm cấp quốc gia do Cục Cảnh sát giao thông vận hành và 34 trung tâm cấp tỉnh đặt tại Phòng Cảnh sát giao thông công an các tỉnh, thành phố. Phân cấp này hợp lý nếu trung tâm địa phương xử lý được tình hình tại chỗ, còn cấp quốc gia tổng hợp bức tranh liên vùng và hỗ trợ phối hợp khi sự cố vượt khỏi phạm vi một địa phương. Nhưng số lượng trung tâm tự nó không bảo đảm kết nối: camera, phần mềm và dữ liệu phải được chuẩn hóa, dùng chung nền tảng, liên thông theo kiến trúc thống nhất, đồng thời đáp ứng yêu cầu an ninh và an toàn hệ thống. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2028 hình thành, đưa vào vận hành hệ thống hai cấp và cơ bản khai thác trung tâm dữ liệu giao thông quốc gia; camera sẽ phủ toàn bộ các tuyến cao tốc đang khai thác ổn định, rồi mở rộng theo lộ trình đến các tuyến trọng điểm và địa phương.
Dữ liệu và AI chỉ hữu ích khi tạo ra hành động
Dữ liệu liên thông có thể giúp lực lượng chức năng nhận biết ùn tắc, phát hiện vi phạm và điều phối xử lý sự cố nhanh hơn; AI giao thông có thể hỗ trợ phân tích xu hướng, dự báo rủi ro và ra quyết định kịp thời. Với người đi đường, lợi ích cần thấy được là giảm thời gian chờ, hạn chế nguy cơ tai nạn và cải thiện phản ứng khi có sự cố, chứ không phải chỉ có thêm hình ảnh trên màn hình. Theo mục tiêu đến năm 2030, hệ thống sẽ kết nối, chia sẻ 100% dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông và dữ liệu giao thông trọng yếu; xử lý điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính và giảm tối thiểu 50% thời gian phát hiện, điều phối xử lý sự cố, tai nạn. Đây là những chỉ tiêu có thể kiểm chứng, nhưng kết quả còn phụ thuộc chất lượng dữ liệu và khả năng biến cảnh báo thành hành động cụ thể.
Thể chế và kiểm soát quyết định độ tin cậy
Công nghệ không thể bù cho quy định thiếu thống nhất. Chính phủ yêu cầu rà soát, hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ và hành lang pháp lý để các hệ thống có thể kết nối, chia sẻ dữ liệu đồng bộ. Điều này giúp hạn chế đầu tư manh mún, trùng lặp hoặc tạo ra những nền tảng khép kín khó phối hợp. AI cũng cần được triển khai minh bạch, có khả năng truy vết và đặt dưới sự kiểm soát của con người, nhất là khi kết quả phân tích có thể ảnh hưởng đến xử lý vi phạm hoặc điều phối giao thông. Hệ thống được đặt mục tiêu đạt độ sẵn sàng ít nhất 99,5%; con số này chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng trách nhiệm vận hành rõ ràng, bảo vệ dữ liệu và phương án xử lý khi công nghệ gặp trục trặc.
Thước đo cuối cùng là hiệu quả với người dân
Đề án xác định 26 nhiệm vụ thuộc 8 nhóm, phân công theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ thời gian, trách nhiệm, sản phẩm và thẩm quyền. Cách giao việc cụ thể là cần thiết, nhưng tiến độ xây dựng trung tâm không nên trở thành thước đo duy nhất. Điều đáng đánh giá là dữ liệu có được chia sẻ đầy đủ, sự cố có được xử lý nhanh hơn và người dân có cảm nhận rõ việc giám sát giao thông giúp đường sá an toàn, thông suốt hơn hay không. Nếu tiêu chuẩn kỹ thuật, hành lang pháp lý và cơ chế kiểm soát AI được hoàn thiện cùng lúc với hạ tầng, mạng lưới hai cấp có thể đưa quản lý giao thông từ phản ứng sang dự báo. Nếu thiếu những điều kiện đó, 35 trung tâm có nguy cơ chỉ là các điểm vận hành riêng rẽ. Thành công vì vậy nằm ở năng lực phối hợp và lợi ích công chúng, không phải ở số lượng màn hình hay camera.
