Liều cao nhắm vào khoảng trống miễn dịch ở tuổi già
Vắc-xin cúm liều cao là loại vắc-xin dành cho người từ 60 tuổi trở lên, chứa lượng kháng nguyên gấp bốn lần vắc-xin cúm liều tiêu chuẩn nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch vốn có thể suy giảm theo tuổi tác. Đây là lựa chọn đáng cân nhắc, không phải lời bảo đảm rằng người tiêm sẽ miễn nhiễm với cúm.
Từ ngày 30/10, Hệ thống Tiêm chủng VNVC phối hợp với Sanofi triển khai tiêm vắc-xin chuyên biệt này tại gần 300 trung tâm trên toàn quốc, trong bối cảnh các bệnh hô hấp theo mùa diễn biến phức tạp và cúm A tiếp tục là mối lo dự phòng. Vắc-xin được thiết kế cho nhóm tuổi có thể tạo đáp ứng miễn dịch thấp hơn sau tiêm vì quá trình lão hóa làm suy yếu hệ miễn dịch. Thành phần phòng ba chủng cúm mùa A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria; thử nghiệm lâm sàng ghi nhận hiệu lực phòng cúm cao hơn 24,2% so với vắc-xin liều tiêu chuẩn. Con số này là lý do để tìm hiểu lựa chọn mới, chứ không nên được hiểu thành mức bảo vệ tuyệt đối cho từng cá nhân.
Cúm ở người cao tuổi không chỉ là một đợt ho sốt
Người cao tuổi có bệnh nền nên đặc biệt thận trọng, bởi cúm có thể làm mất ổn định tình trạng vốn đang được kiểm soát. Bệnh có thể tiến triển từ sốt, ho, mệt mỏi sang viêm phổi, suy hô hấp hoặc biến cố tim mạch; người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có thể bị đợt cấp, còn người đái tháo đường có thể khó kiểm soát đường huyết. Trên 95% người cao tuổi Việt Nam có ít nhất một bệnh nền, khoảng 70% mắc từ hai đến ba bệnh.
Rủi ro không dừng lại khi hết sốt. Một đợt bệnh nặng có thể kéo dài thời gian hồi phục, làm giảm khả năng tự chăm sóc và khiến người bệnh phải nhập viện. Vì vậy, phòng cúm người cao tuổi cần được xem là một phần của chăm sóc sức khỏe thường xuyên, nhất là với người có bệnh tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính, đái tháo đường hoặc nhiều bệnh đồng mắc. Tiêm phòng có thể góp phần bảo vệ sức khỏe và duy trì sinh hoạt thường ngày, nhưng không thay thế việc kiểm soát bệnh nền hay theo dõi triệu chứng.
Tiêm phòng giảm rủi ro, không xóa bỏ hoàn toàn biến chứng
Điểm cần nói rõ khi cân nhắc vắc-xin là lợi ích không đồng nghĩa với lá chắn tuyệt đối. Lão hóa có thể làm cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch sau tiêm thấp hơn; người sức khỏe yếu hoặc có nhiều bệnh nền vẫn có thể mắc cúm và gặp biến chứng nặng, kể cả khi đã tiêm vắc-xin liều tiêu chuẩn. Tiêm vaccine cúm vẫn có giá trị vì giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nhiễm bệnh hay biến chứng cúm.
Theo số liệu được công bố tại chương trình triển khai, đến tháng 9-2025, vắc-xin chuyên biệt này đã được sử dụng hơn 360 triệu liều trên toàn cầu và được cơ quan y tế tại hơn 25 quốc gia khuyến nghị sử dụng. Đây là thông tin về mức độ sử dụng, không thay thế tư vấn cá nhân. Người từ 60 tuổi trở lên nên trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế về lựa chọn phù hợp dựa trên tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe hiện tại; người đang mắc bệnh cấp tính hoặc từng có phản ứng nghiêm trọng sau tiêm càng cần được tư vấn trước.
Chọn vắc-xin cùng kế hoạch phòng bệnh hằng năm
Vắc-xin liều cao không nên được xem là phương án duy nhất. Vắc-xin cúm liều tiêu chuẩn vẫn có vai trò trong dự phòng; lựa chọn giữa các phương án cần căn cứ vào tuổi, sức khỏe, bệnh nền và hướng dẫn chuyên môn. Tiêm phòng cúm cần duy trì hằng năm vì virus cúm thường biến đổi và thành phần vắc-xin được cập nhật theo mùa.
Với người mắc bệnh tim mạch, COPD, hen phế quản, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc có nhiều bệnh đồng mắc, nên hỏi bác sĩ về tiêm phòng cúm hằng năm trong các lần khám định kỳ. Song song với tiêm chủng, hãy tiếp tục kiểm soát bệnh nền và chủ động thăm khám nếu xuất hiện triệu chứng nhiễm trùng hô hấp. Kết luận thực tế là người cao tuổi có thêm một lựa chọn đáng cân nhắc, nhất là khi nguy cơ biến chứng cao; quyết định phù hợp nhất vẫn cần được đưa ra cùng nhân viên y tế, với kỳ vọng đúng rằng vắc-xin giảm rủi ro chứ không triệt tiêu rủi ro.
