Điểm chăm sóc ban ngày là gì và vì sao Hà Nội chọn con đường này?
Điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày là mô hình chăm sóc tại cộng đồng, nơi người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, tham gia sinh hoạt cộng đồng và giao lưu bạn bè trong giờ hành chính, sau đó trở về nhà sum họp cùng gia đình vào buổi tối, thay vì phải sống dài ngày trong cơ sở dưỡng lão. Mô hình này đang được Hà Nội coi là lời đáp cho bài toán chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số tăng nhanh, nhưng đa số người Việt vẫn mong cha mẹ, ông bà được “già tại nhà”, gần con cháu mà vẫn nhận được chăm sóc chuyên môn. Thay vì đẩy người cao tuổi vào các viện dưỡng lão, thành phố chọn cách mang dịch vụ chăm sóc người cao tuổi đến tận phường, xã, sát cửa từng gia đình.
UBND thành phố đã ban hành kế hoạch phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và hỗ trợ nhóm này tiếp tục làm việc, khởi nghiệp, phát triển kinh tế. Trọng tâm kế hoạch là bố trí ít nhất một điểm chăm sóc ban ngày tại mỗi xã, phường, tùy điều kiện và nhu cầu từng địa bàn. Đây không chỉ là một chính sách an sinh, mà còn là lựa chọn mang tính quan điểm: chăm sóc người cao tuổi phải gắn với gia đình, khu dân cư, thay vì tách họ khỏi cộng đồng. Trong bối cảnh tuổi thọ trung bình là 74,7 trong khi số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4, khoảng cách gần 10 năm này đang tạo sức ép rất lớn lên hệ thống chăm sóc người cao tuổi và gia đình.
Mỗi phường một điểm chăm sóc: từ chủ trương đến thay đổi trong đời sống gia đình
Kế hoạch của Hà Nội đặt mục tiêu rõ ràng: mỗi xã, phường sẽ tổ chức hoặc bố trí ít nhất một điểm, cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày. Điều này có nghĩa là trong tương lai gần, bất cứ gia đình nào có cha mẹ già cũng có một địa chỉ chăm sóc người cao tuổi ở ngay gần nhà, để gửi gắm ông bà trong giờ làm việc mà không phải áy náy vì thiếu người trông nom. Mô hình chăm sóc ban ngày được thiết kế phù hợp với người vẫn sống cùng gia đình nhưng cần theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, giao lưu hoặc hỗ trợ trong thời gian người thân đi làm. Sau khi sử dụng dịch vụ, họ trở về nhà, giữ nguyên nếp sống gia đình thay vì phải lưu trú dài ngày như tại các cơ sở dưỡng lão.
Thành phố hiện có khoảng 1,4 triệu người cao tuổi, chiếm khoảng 16,3% dân số, và ước tính đến năm 2040, tỷ lệ này có thể tăng lên khoảng 20%. Nếu không thay đổi, gánh nặng chăm sóc sẽ đè nặng lên vai từng gia đình, nhất là khi con cái phải đi làm cả ngày, trong khi ông bà cần theo dõi sức khỏe thường xuyên. Mô hình điểm chăm sóc ban ngày đưa ra một lựa chọn trung dung: người cao tuổi ở nhà nhưng được “chăm sóc chuyên môn theo ca”, kết nối chặt chẽ giữa trạm y tế, câu lạc bộ sinh hoạt cộng đồng và gia đình. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với những mô hình chăm sóc người cao tuổi tách biệt khỏi đời sống thường ngày.
Chăm sóc người cao tuổi thế hệ mới: không chỉ chữa bệnh mà còn nuôi dưỡng kết nối
Điểm chăm sóc ban ngày không dừng lại ở việc đo huyết áp, kê thuốc, mà được định hình như một “không gian sống” mới cho người cao tuổi. Tại những mô hình thí điểm, người cao tuổi đến đây được theo dõi, tư vấn và chăm sóc sức khỏe ban đầu, đồng thời tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, giao lưu và chia sẻ kiến thức về chăm sóc sức khỏe. Không gian ấy vì thế không chỉ là một điểm chăm sóc sức khỏe, mà còn là nơi để cô bác bước ra khỏi căn nhà quen thuộc, gặp gỡ bạn bè và duy trì những thói quen sinh hoạt tích cực. Khi người cao tuổi bớt cô đơn, có bạn trò chuyện, vận động đều đặn, hiệu quả chăm sóc người cao tuổi sẽ cao hơn nhiều so với cách chăm sóc chỉ tập trung vào thuốc men.
Già hóa dân số đang đòi hỏi phải đổi mới mô hình chăm sóc người cao tuổi, từ điều trị từng bệnh riêng lẻ sang quản lý toàn diện cả thể chất, tinh thần và khả năng vận động. Các điểm chăm sóc ban ngày là mắt xích cộng đồng trong một hệ thống chăm sóc người cao tuổi thế hệ mới: chú trọng phục hồi chức năng, chăm sóc giảm nhẹ, theo dõi sức khỏe liên tục và hướng dẫn phòng bệnh từ sớm. Khi người cao tuổi được theo dõi sức khỏe ngay tại nơi cư trú, có sự kết nối chặt chẽ giữa trạm y tế và gia đình, chất lượng cuộc sống của họ được nâng lên, giúp các cụ sống vui, sống khỏe và thọ hơn. Nói cách khác, chăm sóc người cao tuổi không chỉ là kéo dài tuổi thọ, mà là kéo dài những năm sống khỏe mạnh và có ý nghĩa.
Từ thí điểm đến nhân rộng: Hà Nội cần làm gì để mô hình không chỉ đẹp trên giấy?
Từ tháng 6-2026, Hà Nội đã đưa mô hình thí điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày vào hoạt động tại trạm y tế ở 6 phường, xã: Long Biên, Quốc Oai, Đống Đa, Việt Hưng, Bồ Đề và Tây Hồ. Những kinh nghiệm từ các điểm này cho thấy, khi có thêm một không gian chăm sóc tại cộng đồng, người cao tuổi không chỉ sống lâu hơn, mà còn có thêm cơ hội sống vui, sống khỏe và sống có kết nối ngay tại nơi mình sinh sống. Tuy vậy, để mô hình không dừng ở phong trào, Hà Nội phải trả lời ba câu hỏi: ai điều hành, ai trả chi phí vận hành, và ai chịu trách nhiệm về chất lượng chuyên môn trong chăm sóc người cao tuổi, nhất là mảng phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ.
Sở Y tế được giao xây dựng tiêu chí thành lập, cơ chế vận hành và phương thức hoạt động của các điểm chăm sóc ban ngày, câu lạc bộ tại cộng đồng. Cơ quan này cũng sẽ hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, chăm sóc giảm nhẹ và tập huấn nhân viên. Ở chiều ngược lại, thành phố sẽ công bố danh mục dự án, ngành nghề ưu đãi để thu hút đầu tư ngoài công lập vào bệnh viện lão khoa, khu dưỡng lão sinh thái, trung tâm chăm sóc giảm nhẹ và dịch vụ chăm sóc tại nhà. Chính quyền cơ sở được yêu cầu huy động nguồn lực xã hội hóa để mô hình hoạt động hiệu quả, lâu dài và phục vụ ngày càng nhiều người cao tuổi hơn. Đây là điểm then chốt: nếu không có sự tham gia của xã hội và khu vực tư nhân, mạng lưới điểm chăm sóc ban ngày khó có thể bền vững.
Kết luận: chăm sóc người cao tuổi phải bắt đầu từ khu phố, không phải từ bệnh viện
Khi Việt Nam tiến nhanh vào giai đoạn dân số già, với khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên chiếm 16% dân số và dự báo đến năm 2050 nhóm này có thể chiếm hơn 25%, việc tiếp tục coi chăm sóc người cao tuổi là chuyện “việc nhà” là một sai lầm. Quyết định của Hà Nội đưa điểm chăm sóc ban ngày xuống từng xã, phường là bước đi đúng hướng: chuyển trọng tâm chăm sóc người cao tuổi từ bệnh viện về cộng đồng, từ điều trị sang phòng ngừa và phục hồi chức năng. Đây cũng là lời nhắc nhở các gia đình: gửi cha mẹ đến điểm chăm sóc ban ngày không phải là “bỏ bê”, mà là thêm một vòng tay chuyên môn bên cạnh tình yêu của con cháu.
Kế hoạch này nhằm giúp Hà Nội thích ứng với tốc độ già hóa dân số, mở rộng dịch vụ chăm sóc tại cộng đồng và tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục làm việc phù hợp với sức khỏe. Nếu được triển khai nghiêm túc, điểm chăm sóc ban ngày sẽ trở thành “trạm trung chuyển” quan trọng: ban ngày là nơi chăm sóc người cao tuổi, ban đêm trả họ về gia đình; ban hành lang là điểm nối giữa trạm y tế, bệnh viện lão khoa và những câu lạc bộ sinh hoạt cộng đồng. Một thành phố già hóa không đáng sợ, miễn là người cao tuổi được chăm sóc đúng cách, ngay nơi họ đã gắn bó cả đời: khu phố, làng xóm, và chính ngôi nhà của mình.
