Kho dự trữ chiến lược trở thành “đòn bẩy” trong cuộc chiến giá nhiên liệu
Cuộc khủng hoảng giá dầu diesel toàn cầu hiện nay là tình trạng giá dầu diesel tăng vọt do nguồn cung nhiên liệu tinh chế bị siết chặt, buộc Mỹ thúc EU xả kho dự trữ chiến lược để bổ sung nguồn cung, hạ nhiệt thị trường và bảo vệ an ninh năng lượng toàn cầu. Đây không chỉ là câu chuyện giá nhiên liệu hạ trong ngắn hạn, mà là cuộc đấu xem ai sẽ dùng kho dự trữ chiến lược như công cụ chính trị và ngoại giao. Khi Mỹ công khai gây sức ép buộc đồng minh châu Âu, đặc biệt là Pháp và Đức, đưa một phần dầu diesel dự trữ ra thị trường, Washington đã biến vấn đề kỹ thuật năng lượng thành bài thử lòng tin và năng lực tự chủ chiến lược của EU.
Sức ép từ Washington: khi ngoại giao năng lượng phục vụ chính trị nội địa
Mỹ không che giấu mục tiêu: dùng kho dự trữ chiến lược của đồng minh để giảm sức nóng tại các trạm bơm của chính mình. Chính quyền Tổng thống Donald Trump muốn Pháp và Đức sử dụng kho dự trữ dầu diesel để kiềm chế giá nhiên liệu đang tăng mạnh do cuộc chiến của Mỹ với Iran. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hối thúc công khai các đối tác châu Âu phải "đẩy nhanh các cam kết hiện có và ngay lập tức cung cấp thêm nguồn cung" nhằm xử lý gián đoạn thị trường. Lời đe dọa về khả năng cấm xuất khẩu dầu diesel của Mỹ ngay trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ cho thấy đây là đòn đánh mang động cơ chính trị nội địa, được hóa trang bằng ngôn ngữ "ổn định năng lượng toàn cầu". Vấn đề là: Washington muốn kiểm soát giá tại nhà bằng cách tiêu hao vùng đệm an ninh năng lượng của châu Âu.
EU họp khẩn ngày 2/10: giữa áp lực giá và nỗi lo mùa đông
Trước sức ép Mỹ thúc EU xả dầu, Liên minh châu Âu ngày 2/10 đã triệu tập cuộc họp khẩn của Lực lượng đặc trách Năng lượng để thảo luận khả năng giải phóng diesel từ các kho dự trữ chiến lược. Cuộc họp diễn ra ngay sau khi phía Mỹ kêu gọi các đồng minh châu Âu giải phóng nguồn dự trữ chiến lược "ngay lập tức" để kiềm chế cuộc khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu. Giá dầu diesel tăng cao đang gây áp lực lạm phát dây chuyền lên ngành logistics, nông nghiệp và đời sống người dân EU, biến yêu cầu xả kho thành vấn đề chính trị trong nước đối với từng thủ đô. Theo số liệu thống kê, EU đang lưu giữ khoảng 39 triệu tấn dầu diesel và dầu sưởi khẩn cấp, trong đó Pháp và Đức chiếm tới 35% tổng kho dự trữ của liên minh. Khi nguồn dự trữ tập trung ở hai nền kinh tế trụ cột, mọi quyết định xả kho đều mang hàm ý quyền lực nội khối: ai gánh rủi ro nhiều hơn cho toàn khối.
Năng lượng toàn cầu bị siết chặt: “giải pháp kho dự trữ” không phải đũa thần
Mỹ và EU có lý khi coi kho dự trữ chiến lược là van an toàn cho thị trường năng lượng toàn cầu: mục tiêu vừa bổ sung nguồn cung, vừa ứng phó gián đoạn giao dịch. Sức ép lên thị trường diesel không chỉ xuất phát từ giá dầu thô mà còn do thiếu hụt sản phẩm lọc dầu, khi hoạt động lọc dầu và xuất khẩu bị gián đoạn. Nguồn cung toàn cầu còn bị siết từ nhiều phía: Trung Quốc tạm dừng xuất khẩu một số sản phẩm dầu trong tháng 10, đồng thời hủy các lô hàng xăng và nhiên liệu máy bay dự kiến giao; Nga kéo dài hạn chế xuất khẩu diesel đến hết tháng 10. Trong bối cảnh đó, đề xuất của Pháp kêu gọi các nước EU phối hợp giải phóng 50 triệu thùng diesel từ kho dự trữ, đồng thời thúc giục các thành viên IEA đưa thêm 50 triệu thùng dầu thô ra thị trường, là nỗ lực chia sẻ gánh nặng. Nhưng xả kho chỉ là biện pháp cấp cứu, không thể thay thế đầu tư vào công suất lọc dầu, đa dạng hóa nguồn nhập và giảm phụ thuộc vào những điểm nghẽn địa chính trị.
Tương lai quan hệ xuyên Đại Tây Dương: hợp tác hay bị cuốn vào trò chơi đổ rủi ro?
Từ góc nhìn chính trị, cuộc tranh luận quanh việc xả kho dự trữ chiến lược đã bóc trần một câu hỏi khó: quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang dựa trên hợp tác chia sẻ hay trên việc chuyển rủi ro từ bên này sang bên kia đại dương. Cuộc họp giữa các nước thành viên EU và Ủy ban châu Âu diễn ra song song với trao đổi với Cơ quan Năng lượng Quốc tế, khi Cao ủy Năng lượng EU Dan Jorgensen nhấn mạnh các nước thành viên chỉ chấp nhận một phương án phối hợp và quyết định cuối cùng phải do từng quốc gia tự đưa ra. Việc Tổng thống Emmanuel Macron dự kiến triệu tập họp trực tuyến G7 để bàn các biện pháp hạ giá nhiên liệu, bao gồm phối hợp giải phóng dự trữ, cho thấy châu Âu muốn đa phương hóa câu chuyện, thay vì bị kẹp giữa áp lực Mỹ và nỗi lo an ninh mùa đông. Nếu EU lựa chọn xả kho một cách có điều kiện, gắn với cam kết dài hạn về đầu tư, chia sẻ dữ liệu và tham vấn chính sách, cuộc khủng hoảng này có thể trở thành bước ngoặt xây dựng khung hợp tác năng lượng mới. Ngược lại, nếu kho dự trữ bị coi như "ngân hàng" để Washington rút tiền mỗi lần giá dầu diesel tăng, niềm tin chiến lược giữa hai bờ Đại Tây Dương sẽ bị mài mòn.
