Thỏa thuận dầu Venezuela: bước ngoặt kiểm soát năng lượng toàn cầu
Thỏa thuận dầu Venezuela là một thỏa thuận trong đó Mỹ tuyên bố nắm quyền kiểm soát đa số hơn 65 tỷ thùng dầu thuộc trữ lượng đã được chứng minh của Venezuela thông qua hợp tác với chính quyền lâm thời và khu vực tư nhân, qua đó biến nguồn tài nguyên năng lượng chiến lược của quốc gia Nam Mỹ thành một phần mở rộng của an ninh năng lượng Mỹ và công cụ tác động tới thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Vào cuối tháng 8, Tổng thống Donald Trump thông báo Washington đã đạt thỏa thuận với chính quyền Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez, theo đó Mỹ nắm quyền kiểm soát đa số đối với trữ lượng dầu tương đương 65 tỷ thùng của Venezuela. Ông gọi đây là “thương vụ dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử thế giới” và khẳng định người nộp thuế Mỹ không phải chi trả chi phí trực tiếp nào cho thỏa thuận này. Về con số, 65 tỷ thùng tương đương khoảng 1/5 tổng trữ lượng dầu đã được xác minh của Venezuela, quốc gia hiện nắm khoảng 17% trữ lượng dầu toàn cầu. Nói cách khác, Nhà Trắng đang đặt tay lên một mỏ quyền lực năng lượng khổng lồ, vượt xa một thương vụ kinh tế thông thường.
Tăng trữ lượng dầu Mỹ và lời hứa hạ giá xăng: thực tế đến đâu?
Trọng tâm của chính sách năng lượng Trump trong thỏa thuận này là dùng dầu Venezuela để bù đắp cho trữ lượng dầu Mỹ đang suy giảm và xoa dịu cử tri bị bào mòn bởi chi phí năng lượng. Ông Trump khẳng định thương vụ sẽ giúp trữ lượng dầu của Mỹ tăng hơn gấp đôi, trong bối cảnh trữ lượng dầu đã được xác minh trong nước chỉ còn khoảng 46 tỷ thùng vào cuối năm 2024 và kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược đang giảm xuống mức thấp nhất từ thập niên 1980 với chưa tới một nửa công suất chứa.
Chính quyền Trump gắn thỏa thuận dầu Venezuela trực tiếp với ví tiền người dân: Ngoại trưởng Marco Rubio nhấn mạnh Mỹ sẽ có thêm nguồn dầu ổn định, chi phí thấp, góp phần hạ giá xăng trong nước. Khi công bố thỏa thuận, ông Trump còn cam kết nguồn cung tăng thêm sẽ “giảm đáng kể giá xăng cho toàn bộ người dân Mỹ”. Vấn đề là từ quyền kiểm soát trên giấy đến việc bơm được dầu ra thị trường cần nhiều năm đầu tư, hạ tầng, ổn định chính trị và giải quyết những tranh chấp pháp lý. Kỳ vọng giá xăng Mỹ giảm nhanh vì thỏa thuận này nhiều khả năng mang màu sắc tranh cử hơn là dự báo ngắn hạn đáng tin cậy.
Chiến tranh với Iran, bầu cử và tham vọng kiểm soát năng lượng
Thỏa thuận dầu Venezuela không xuất hiện trong khoảng trống chính trị; nó là phản ứng trực tiếp trước cú sốc năng lượng do chiến sự với Iran và áp lực bầu cử nội địa. Thông báo của ông Trump được đưa ra khi người tiêu dùng Mỹ đang vật lộn với giá năng lượng cao, còn giá xăng trung bình vẫn cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Cùng thời điểm đó, thế giới đánh dấu tròn 6 tháng kể từ khi cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran bùng nổ, xáo trộn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz – huyết mạch của dòng chảy dầu thô toàn cầu.
Trong bối cảnh bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, chi phí sinh hoạt trở thành biến số sống còn với đảng Cộng hòa. Thay vì chấp nhận bị giá dầu quốc tế “dắt mũi”, chính sách năng lượng Trump muốn tái định nghĩa kiểm soát năng lượng theo hướng Mỹ nắm tay trên các mỏ chiến lược ngoài lãnh thổ. Ngoại trưởng Rubio xem đây là thắng lợi của chương trình “Nước Mỹ trên hết”, giúp đảm bảo nguồn dự trữ ổn định và giảm giá xăng tại quê nhà. Câu hỏi là: tới mức nào lợi ích kiểm soát năng lượng cho cử tri Mỹ có thể biện minh cho sự can thiệp sâu vào nội bộ một quốc gia khác ở Mỹ Latinh.
Cái giá địa chính trị và pháp lý phía sau thỏa thuận “lớn nhất lịch sử”
Đằng sau những con số ấn tượng là một câu chuyện quyền lực gai góc. Thỏa thuận được hình thành sau khi ông Trump phê chuẩn chiến dịch bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro và ủng hộ bà Delcy Rodriguez trở thành Tổng thống lâm thời Venezuela, đồng thời tuyên bố Washington sẽ kiểm soát xuất khẩu dầu của nước này trong thời hạn không xác định. Giới phê bình coi đây là hình mẫu can thiệp điển hình, đặt câu hỏi liệu một chính quyền mới ở Caracas có bao nhiêu dư địa đàm phán độc lập khi phải đối mặt với sức ép từ Washington và các đe dọa chính trị cá nhân được chính ông Trump từng nêu ra.
Ít chi tiết về cấu trúc pháp lý của thỏa thuận được công bố: những mỏ nào, doanh nghiệp nào tham gia, cơ chế để Mỹ nắm “kiểm soát đa số” đối với 65 tỷ thùng dầu vẫn chưa rõ. Một số nhà nghiên cứu thị trường còn nghi ngờ con số 65 tỷ thùng mang tính phô trương, là chiêu truyền thông tạo cú hích cho kinh tế Mỹ hơn là phản ánh chính xác các hợp đồng cụ thể. Washington có lịch sử dài can thiệp vào Mỹ Latinh, và “Học thuyết Donroe” mà ông Trump cổ xúy – khẳng định vai trò chi phối của Mỹ tại Tây Bán cầu – khiến thỏa thuận này càng bị nhìn như bước leo thang mới trong cuộc đua kiểm soát tài nguyên, hơn là hợp tác bình đẳng.
Tác động dài hạn: thị trường dầu, giá xăng Mỹ và trật tự năng lượng
Về mặt kinh tế, nếu các thỏa thuận chi tiết được ký trong thời gian tới như phía Caracas hé lộ, trao quyền thăm dò và khai thác cho các công ty – đặc biệt là doanh nghiệp Mỹ – trong thời hạn lên tới 100 năm, thế cân bằng trên thị trường dầu mỏ sẽ dịch chuyển. Nguồn vốn đầu tư được quảng bá có thể lên tới hàng trăm tỉ USD, mang lại nguồn thu thuế đáng kể cho Venezuela và giúp nâng sản lượng khai thác vốn đang thấp hơn nhiều so với tiềm năng do thiếu đầu tư, quản lý yếu kém và trừng phạt kéo dài.
Nhưng lợi ích kinh tế không xoá được rủi ro chính trị. Một Venezuela gắn chặt nguồn thu dầu vào các công ty Mỹ sẽ khó giữ được độc lập trong các quyết sách đối ngoại; trong khi Mỹ cũng khóa chặt an ninh năng lượng của mình vào ổn định chính trị tại một quốc gia từng nhiều lần rơi vào khủng hoảng. Trong ngắn hạn, thỏa thuận dầu Venezuela có thể giúp làm dịu kỳ vọng giá xăng Mỹ; nhưng trong dài hạn, nó củng cố một mô hình kiểm soát năng lượng dựa trên sức mạnh quân sự và thay đổi chế độ, mô hình có thể thổi bùng thêm các làn sóng đối kháng và bất ổn ở cả khu vực và thị trường dầu toàn cầu.
