Từ vai trò chủ trì APEC đến tham vọng tái định hình hợp tác tài chính
Việt Nam đảm nhiệm vai trò chủ trì Tiến trình Bộ trưởng Tài chính APEC 2027 là việc nước này tiếp nhận quyền điều phối chương trình nghị sự tài chính khu vực, dẫn dắt thảo luận chính sách và đề xuất ưu tiên hợp tác tài chính mới giữa các nền kinh tế thành viên, với trọng tâm là thị trường vốn, tiếp cận tài chính doanh nghiệp và phát triển nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.
Điểm đáng nói không phải là danh xưng chủ nhà, mà là cách Việt Nam dùng APEC 2027 tài chính như một “bàn thử” cho mô hình phát triển dựa trên thị trường vốn và dữ liệu. Trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC 2026 tại Hong Kong (Trung Quốc), Việt Nam chính thức tiếp nhận vai trò chủ trì Tiến trình Bộ trưởng Tài chính APEC (FMP) năm 2027 từ Hong Kong, nền kinh tế chủ nhà APEC 2026. Đây là bước chuyển giao thể hiện rõ lựa chọn chiến lược: thay vì chỉ nói về ổn định vĩ mô, Việt Nam muốn đẩy ưu tiên hợp tác tài chính sang câu chuyện khơi thông vốn cho doanh nghiệp và tăng sức chống chịu của khu vực.
Trong bối cảnh các nền kinh tế APEC đang phải điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa linh hoạt để đối phó cú sốc từ kinh tế thế giới, việc Việt Nam chủ động đưa ra bộ ưu tiên mới cho thấy một thái độ: không chờ đợi trật tự tài chính toàn cầu tự điều chỉnh, mà tìm cách định hình luật chơi khu vực theo hướng có lợi hơn cho doanh nghiệp nhỏ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực trẻ.
Bốn ưu tiên tài chính: Thị trường vốn và dữ liệu ở vị trí trung tâm
Cốt lõi của chiến lược APEC 2027 tài chính là bốn ưu tiên hợp tác tài chính mà Việt Nam công bố: củng cố thị trường vốn, thúc đẩy tài chính dựa trên dữ liệu, đa dạng hóa nguồn lực tài chính và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trẻ trong lĩnh vực tài chính. Đây không phải danh sách “cho đủ”, mà là một cấu trúc có chủ đích: xây nền thị trường vốn APEC, mở khóa tiếp cận tài chính doanh nghiệp, rồi đảm bảo có đủ nguồn lực và con người để vận hành.
Ưu tiên đầu tiên – củng cố thị trường vốn – nhắm thẳng vào điểm nghẽn lâu nay: doanh nghiệp đổi mới sáng tạo thiếu vốn trung và dài hạn. Phát triển thị trường vốn APEC và mở rộng các kênh huy động nguồn lực tư nhân được kỳ vọng bổ sung nguồn tài chính trung và dài hạn cho doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng. Nếu Việt Nam thúc đẩy được khung hợp tác khu vực về chuẩn mực, minh bạch và kết nối thị trường, doanh nghiệp trong nước sẽ hưởng lợi trực tiếp từ dòng vốn khu vực linh hoạt hơn.
Ưu tiên thứ hai – tài chính dựa trên dữ liệu – là bước đi táo bạo hơn. Thúc đẩy tài chính dựa trên dữ liệu nhằm cải thiện khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs), mở ra hướng tiếp cận mới trong đánh giá năng lực, mức độ tín nhiệm và nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó hỗ trợ cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính. Nói cách khác, Việt Nam đang đặt cược rằng dữ liệu có thể thay đổi cách hệ thống tài chính nhìn nhận rủi ro của doanh nghiệp nhỏ – nhóm thường bị “bỏ quên” trong các chương trình tín dụng truyền thống.
Đa dạng hóa nguồn lực và “đặt cược” vào thế hệ tài chính trẻ
Hai ưu tiên còn lại – đa dạng hóa nguồn lực tài chính và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trẻ – cho thấy Việt Nam không chỉ muốn thêm vốn, mà muốn thay đổi cấu trúc hệ thống tài chính khu vực. Đa dạng hóa các nguồn lực tài chính phục vụ phát triển tại các nền kinh tế APEC nghĩa là mở cửa cho nhiều kênh vốn khác nhau: từ vốn tư nhân, quỹ đầu tư, đến các công cụ tài chính mới. Nếu làm tốt, các nền kinh tế đang phát triển có thể giảm phụ thuộc vào một vài kênh tài trợ truyền thống, từ đó tăng khả năng chống chịu trước biến động bên ngoài.
Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trẻ trong lĩnh vực tài chính lại là một lựa chọn mang tính dài hạn. Trong một hệ thống tài chính ngày càng số hóa và dựa trên dữ liệu, thiếu nhân lực trẻ có kỹ năng sẽ khiến mọi sáng kiến chỉ nằm trên giấy. Bằng cách đưa chủ đề này vào chương trình nghị sự, Việt Nam ngầm khẳng định: nếu APEC muốn duy trì một khu vực cởi mở, năng động, tự chủ và hòa bình, thì thế hệ chuyên gia tài chính trẻ phải được chuẩn bị để xử lý những cú sốc mới – từ gián đoạn chuỗi cung ứng đến biến động giá năng lượng.
Từ góc nhìn doanh nghiệp và người lao động, đây là tín hiệu tích cực. Các chủ đề này hướng tới những vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với phát triển kinh tế khu vực, từ huy động nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính của doanh nghiệp đến nâng cao chất lượng nhân lực, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi của nền kinh tế. Nếu Việt Nam biến ưu tiên thành chương trình đào tạo, kết nối chuyên gia và chuẩn kỹ năng chung trong APEC, cơ hội việc làm và nâng cấp kỹ năng cho giới trẻ tài chính trong nước sẽ rộng mở hơn nhiều.
Tác động thực tế: Doanh nghiệp nhỏ và người dân được gì?
Điểm đáng giá nhất của bộ ưu tiên hợp tác tài chính này là tính “chạm đất”. Các chủ đề không dừng ở ngôn ngữ vĩ mô, mà gắn trực tiếp với tiếp cận tài chính doanh nghiệp và đời sống người dân. Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC 2026 tập trung vào các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng và tăng cường khả năng chống chịu của các nền kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, và Việt Nam đã chọn cách tham gia bằng những đề xuất có thể chuyển hóa thành công cụ chính sách cụ thể.
Với doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa – nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế – tài chính dựa trên dữ liệu có thể là “tấm vé” bước vào hệ thống tài chính chính thức. Thay vì bị đánh giá cảm tính hoặc dựa trên tài sản thế chấp, doanh nghiệp có thể chứng minh năng lực qua dòng tiền, lịch sử giao dịch, hóa đơn điện tử. Điều này trực tiếp cải thiện tiếp cận tài chính doanh nghiệp, giúp họ có vốn để mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ, hoặc đơn giản là sống sót qua giai đoạn biến động.
Về phía người dân, việc các nền kinh tế APEC điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa theo hướng linh hoạt, bền vững nhằm duy trì ổn định tài chính khu vực trước các cú sốc và tác động bất lợi từ kinh tế thế giới là nền tảng để kiểm soát lạm phát, bảo vệ thu nhập thực. Việt Nam đã chia sẻ kinh nghiệm điều hành kinh tế – xã hội trong 9 tháng đầu năm 2026, khi nền kinh tế chịu tác động từ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và áp lực giá cả gia tăng, cho thấy các ưu tiên APEC 2027 không tách rời bài toán ổn định giá cả và việc làm trong nước.
Thách thức phía trước: Từ khẩu hiệu đến cơ chế cụ thể
Dù định hướng đã rõ, câu hỏi lớn là Việt Nam sẽ biến các ưu tiên APEC 2027 tài chính thành cơ chế cụ thể như thế nào. Việc tiếp nhận vai trò chủ trì FMP 2027 đặt ra yêu cầu điều phối chương trình nghị sự, tham vấn các nền kinh tế thành viên và chuẩn bị nội dung cho chuỗi hội nghị trong năm tới. Các nền kinh tế kỳ vọng những nội dung này sớm được đưa vào thảo luận sâu hơn, hướng tới xây dựng các giải pháp cụ thể, có tính ứng dụng trong điều hành kinh tế vĩ mô và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
Đây sẽ là phép thử năng lực điều phối của Việt Nam: liệu chúng ta có thể dẫn dắt đối thoại chính sách, tăng cường phối hợp và tìm kiếm những giải pháp tài chính phù hợp với bối cảnh, nhu cầu phát triển đa dạng của khu vực APEC hay không. Kết quả Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC 2026 sẽ góp phần chuẩn bị cho Hội nghị Cấp cao APEC dự kiến diễn ra tại Thâm Quyến, Trung Quốc vào tháng 11 tới, và APEC 2027 sẽ là bước tiếp theo để hiện thực hóa các cam kết.
Quan điểm cần nhấn mạnh là: Việt Nam không nên nhìn vai trò chủ nhà như một nhiệm vụ lễ tân, mà như cơ hội hiếm có để “định hình luật chơi” tài chính khu vực theo cách có lợi cho doanh nghiệp nhỏ, thị trường vốn còn non trẻ và thế hệ chuyên gia tài chính mới. Nếu biến được bốn ưu tiên thành sáng kiến cụ thể, có cơ chế theo dõi và hợp tác dài hạn, Việt Nam sẽ không chỉ là chủ nhà APEC một năm, mà trở thành người kiến tạo xu hướng trong thị trường vốn APEC và tiếp cận tài chính doanh nghiệp trong nhiều năm sau đó.
