Mỹ phê duyệt F-35 cho Saudi Arabia: Bước ngoặt chiến lược hay canh bạc nguy hiểm?

Thương vụ F-35 Saudi Arabia là gì và vì sao quan trọng?

Thương vụ F-35 Saudi Arabia là quyết định của chính quyền Mỹ phê duyệt bán 48 máy bay chiến đấu tàng hình F-35 cùng các gói hỗ trợ liên quan cho Ả Rập Saudi, với mục tiêu nâng cao năng lực răn đe, phòng thủ lãnh thổ và phối hợp tác chiến giữa hai nước trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gay gắt và biến động địa chính trị tại Trung Đông.

Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định thương vụ sẽ nâng cao khả năng răn đe các mối đe dọa hiện tại và tương lai của Saudi Arabia, củng cố phòng thủ lãnh thổ và tăng khả năng phối hợp tác chiến với lực lượng Mỹ. Nói cách khác, đây không chỉ là một thương vụ bán vũ khí Mỹ thông thường, mà là công cụ ngoại giao quân sự then chốt gắn chặt Riyadh vào quỹ đạo an ninh của Washington. Đồng thời, thương vụ còn “bổ sung vào lực lượng máy bay tác chiến của Saudi Arabia và tăng cường năng lực tự vệ trên không và đối đất của nước này”. Khi một đối tác chủ chốt sở hữu F-35 – biểu tượng công nghệ quân sự Mỹ – cán cân quyền lực khu vực chắc chắn sẽ dịch chuyển, và đó là điều không thể xem nhẹ.

Động cơ của chính quyền Trump: chiến lược Trung Đông hay tính toán chính trị?

Quyết định phê duyệt thương vụ F-35 Saudi Arabia phản ánh rõ cách chính quyền Trump dùng ngoại giao quân sự như trụ cột của chiến lược Trung Đông. Thái tử Muhammad bin Salman đã yêu cầu Donald Trump cung cấp các máy bay chiến đấu tiên tiến này từ năm trước, và Nhà Trắng giờ đáp lại bằng một gói F-35 đầy tính biểu tượng. Đây là phần thưởng cho một đồng minh chủ chốt, đồng thời là tín hiệu rằng Washington ưu tiên quan hệ song phương với Riyadh hơn những ràng buộc chuẩn mực về nhân quyền hay lo ngại leo thang vũ trang.

Một điểm then chốt khác là nỗi lo về Trung Quốc. Các báo cáo tình báo Mỹ cảnh báo nguy cơ Bắc Kinh – vốn có quan hệ an ninh ngày càng chặt với Ả Rập Saudi – có thể tiếp cận công nghệ F-35 thông qua kênh hợp tác này. Dù vậy, chính quyền Trump vẫn chọn tiến lên, biến thương vụ thành một canh bạc: giữ Saudi Arabia trong vòng ảnh hưởng bằng công nghệ tối tân, nhưng đồng thời mở cửa cho rủi ro rò rỉ công nghệ. Đây là kiểu quyết định mang dấu ấn Trump: ưu tiên lợi ích chiến lược trước mắt, chấp nhận các rủi ro dài hạn sẽ phải xử lý sau.

Cán cân sức mạnh khu vực: răn đe hay châm ngòi chạy đua vũ trang?

Theo tuyên bố chính thức, mục tiêu của Mỹ là giúp Saudi Arabia “răn đe các mối đe dọa hiện tại và trong tương lai” bằng cách nâng cao năng lực phòng thủ lãnh thổ và phối hợp tác chiến với Mỹ. Từ góc nhìn Washington, một Riyadh mạnh hơn, được tích hợp sâu với hệ thống chỉ huy – kiểm soát Mỹ, sẽ là bức tường chắn trước Iran, các lực lượng ủy nhiệm, và những bất ổn khó đoán ở vùng Vịnh. Về mặt quân sự thuần túy, F-35 bổ sung đáng kể vào lực lượng máy bay tác chiến của Saudi Arabia và tăng khả năng tác chiến không – đối đất.

Nhưng mọi bước tăng cường răn đe đều có mặt trái. Đối thủ của Saudi Arabia có lý do để cảm thấy bị đe dọa và phản ứng bằng việc nâng cấp kho vũ khí hoặc tăng cường liên minh với các cường quốc khác. Khi một nước trong khu vực sở hữu nền tảng chiến đấu tối tân, áp lực lên các nước còn lại – từ việc phát triển hệ thống phòng không, máy bay thế hệ mới đến xây dựng quan hệ an ninh với Nga hay Trung Quốc – sẽ tăng lên. Thay vì ổn định, thương vụ có thể kích thích một vòng xoáy chạy đua vũ trang mới, nơi mọi bên đều tăng đầu tư quân sự để không bị bỏ lại phía sau.

Ngoại giao quân sự Mỹ: công cụ củng cố trật tự hay làm suy yếu lòng tin?

Thương vụ F-35 Saudi Arabia là ví dụ rõ nét cho cách Mỹ dùng thương vụ bán vũ khí Mỹ để gắn kết đồng minh qua quan hệ phụ thuộc công nghệ. Máy bay F-35 không chỉ là sản phẩm; nó là hệ sinh thái huấn luyện, hậu cần, bảo trì và chia sẻ dữ liệu – những thứ khiến khách hàng buộc phải bám vào Washington nhiều năm. Với Saudi Arabia, điều này đồng nghĩa nước này được tăng cường năng lực tự vệ trên không và đối đất, đồng thời nâng cấp khả năng phối hợp chiến đấu với Mỹ. Về mặt hình thức, đây là “win-win”: Riyadh có thêm sức mạnh, Washington có thêm đòn bẩy.

Tuy nhiên, cách Mỹ phân bổ công nghệ tối tân cũng gửi đi thông điệp khác: trật tự an ninh khu vực bị định hình bởi các thương lượng song phương, không phải chuẩn mực chung. Khi Washington ưu ái một số đối tác bằng vũ khí hiện đại, nhưng từ chối các bên khác, cảm giác bất công và nghi ngờ sẽ gia tăng. Những quyết định như từ chối cho một số phái đoàn tham dự các diễn đàn quốc tế, trong khi lại nới cửa cho bên khác, càng củng cố hình ảnh ngoại giao “chọn bên”. Ngoại giao quân sự, nếu thiếu khung minh bạch và ràng buộc, có thể làm suy yếu lòng tin vào vai trò trung gian của Mỹ, dù về ngắn hạn nó tạo thêm lợi thế chiến lược.

Quốc hội Mỹ, các cảnh báo an ninh và tương lai thương vụ

Dù chính quyền Trump đã phê duyệt, thương vụ F-35 Saudi Arabia vẫn chưa hoàn tất. Bộ Ngoại giao Mỹ đã gửi thông báo lên Quốc hội và hiện đang chờ sự phê chuẩn của các nhà lập pháp. Điều này mở ra giai đoạn đấu tranh chính trị mới tại Washington, nơi những người ủng hộ nhấn mạnh lợi ích chiến lược và kinh tế, còn những người phản đối nêu lo ngại về nhân quyền, nguy cơ leo thang căng thẳng và đặc biệt là rủi ro rò rỉ công nghệ cho Trung Quốc.

Các cảnh báo tình báo về khả năng Trung Quốc thâu tóm công nghệ F-35 thông qua quan hệ an ninh với Saudi Arabia không thể bị xem nhẹ. Một khi hệ thống phức tạp như F-35 hiện diện trong môi trường hợp tác đa hướng, việc bảo vệ tuyệt đối bí mật công nghệ là nhiệm vụ gần như bất khả thi. Kết quả là Quốc hội Mỹ buộc phải cân nhắc: chấp nhận rủi ro để giữ Riyadh trong trục an ninh Mỹ, hay đặt giới hạn nhằm bảo vệ ưu thế công nghệ dài hạn. Thương vụ F-35, vì vậy, là bài kiểm tra quan trọng cho cách Mỹ cân bằng giữa lợi ích trước mắt và an ninh chiến lược lâu dài.