Tự động hóa không thể chữa một quy trình lỗi
Tối ưu quy trình sản xuất là việc rà soát và loại bỏ lãng phí, thao tác thừa cùng những điểm gây sai hỏng trước khi đưa máy móc vào thay thế con người. Đây không phải bước phụ của tự động hóa, mà là điều kiện để công nghệ tạo ra hiệu quả thực sự. Nếu robot được đưa vào một dây chuyền phối trộn thiếu kiểm soát, nguyên liệu vẫn có thể bị dùng quá mức; nếu khâu thu hồi còn bất cập, vật tư vẫn thất thoát — chỉ có điều lãng phí diễn ra nhanh hơn và ở quy mô lớn hơn. Tại tọa đàm ESG Company Tour 2026 tổ chức ngày 29/10 tại nhà máy Nhựa Bình Minh ở Tây Ninh, các chuyên gia và doanh nghiệp đã bàn về cách nâng hiệu quả, giảm hao hụt nguyên liệu và tối ưu chi phí vận hành. Bài học đáng lưu ý không phải cứ có robot là nhà máy hiện đại, mà là phải biết chính xác điểm nào cần được cải thiện.
Nhựa Bình Minh gọi định hướng này là “Lean first - Automation after”: tối ưu quy trình trước, tự động hóa sau. Nguyên tắc đó hợp lý cả về vận hành lẫn đầu tư. Những công cụ như Lean, Kaizen và 5S có thể giúp doanh nghiệp rà soát dòng công việc, sắp xếp mặt bằng và chuẩn hóa thao tác trước khi chi tiền cho thiết bị. Với các doanh nghiệp có nguồn lực hạn chế, làm theo từng giai đoạn còn giúp tránh dồn áp lực vốn vào một dự án tự động hóa lớn.
Giảm thất thoát từ phối trộn và thu hồi nguyên liệu
Trong ngành nhựa, giảm thất thoát nguyên liệu nên bắt đầu ngay từ khâu phối trộn. Tỷ lệ phối liệu thiếu chính xác có thể khiến lượng dùng vượt nhu cầu, đồng thời làm sản phẩm lệch màu hoặc không đồng đều giữa các lô. Hệ quả là doanh nghiệp phải tốn thêm nguyên liệu và thời gian để xử lý hàng không đạt chuẩn. Hệ thống định lượng giúp kiểm soát tỷ lệ từng thành phần, nhưng đầu tư thiết bị chỉ có ý nghĩa khi quy cách phối trộn và yêu cầu chất lượng đã được xác định rõ.
Khâu thu hồi cũng không nên bị đẩy xuống cuối dây chuyền. Khi nguyên liệu hoặc sản phẩm dư thừa phải chờ ở khu vực lưu trữ, chất lượng có thể giảm và phát sinh thêm thao tác. Thiết bị thu hồi ngay trong quá trình sản xuất giúp hạn chế vật tư thất thoát và tránh những khâu lưu kho không cần thiết. Đây là cải tiến quy trình có thể đi trước việc mở rộng robot: trước hết ngăn nguyên liệu bị dùng sai hoặc bỏ phí, sau đó mới tự động hóa những công đoạn lặp lại và đã vận hành ổn định.
Robot phát huy giá trị khi được đặt đúng điểm nghẽn
Robot nhà máy vẫn có vai trò rõ ràng khi được bố trí đúng chỗ. Ở Nhựa Bình Minh, trước khi tự động hóa, công nhân lấy và cắt sản phẩm thủ công tại các máy ép phun, với một người phụ trách mỗi máy. Giai đoạn 2019-2020, doanh nghiệp tự chế tạo cánh tay robot ba trục chuyên dụng; đến nay, hơn 100 robot tự chế đang vận hành ổn định, giúp tiết kiệm khoảng 10 tỷ đồng chi phí nhân công mỗi năm và giải phóng người lao động khỏi công đoạn nặng nhọc, nguy hiểm. Đây là ví dụ cho thấy tự động hóa sản xuất có thể vừa cải thiện năng suất vừa giảm rủi ro lao động, miễn là giải pháp nhắm trúng thao tác gây chờ đợi hoặc phụ thuộc quá nhiều vào sức người.
Robot ở công đoạn phù hợp còn có thể hạn chế tiếp xúc thủ công, giảm nguy cơ lỗi và tăng tính đồng đều; theo Chủ tịch Hiệp hội Nhựa TP.HCM Chung Tấn Cường, ứng dụng robot có thể rút ngắn 10-15% thời gian vận hành. Con số này đáng chú ý, nhưng không nên được xem như cam kết cho mọi nhà máy. Hiệu quả phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có chọn đúng công đoạn, chuẩn hóa đầu vào và xử lý các bất cập trước khi lắp đặt hay không.
Xác định điểm nghẽn rồi mới mở rộng đầu tư
Trình tự đầu tư nên bắt đầu bằng việc vẽ lại dòng công việc và đo nơi phát sinh hao hụt, chờ đợi, lỗi chất lượng hoặc thao tác nguy hiểm. Sau đó, doanh nghiệp chuẩn hóa cách làm, thử giải pháp ở phạm vi nhỏ và chỉ nhân rộng khi kết quả vận hành được kiểm chứng. Nhựa Bình Minh cũng chia các dự án lớn thành từng giai đoạn khả thi để vừa triển khai vừa tái đầu tư, thay vì dồn vốn một lần. Cách làm này đặc biệt thiết thực khi nguồn lực tài chính là rào cản và yêu cầu chất lượng từ các thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe.
Kết luận, robot không phải điểm khởi đầu mặc định của nhà máy hiệu quả. Doanh nghiệp cần sửa quy trình phối trộn, kiểm soát nguyên liệu và tổ chức thu hồi trước khi tự động hóa những công đoạn còn bất cập. Khi điểm nghẽn đã rõ và quy trình ổn định, robot mới có cơ hội nâng chất lượng, rút ngắn thời gian sản xuất và tạo ra lợi ích bền vững thay vì biến lãng phí cũ thành lãng phí tự động.
