Cà phê không tốt với tất cả mọi người
Hạn chế uống cà phê là việc giảm tần suất và lượng tiêu thụ hàng ngày nhằm tránh tác động bất lợi của caffeine lên tim mạch, huyết áp, thận, dạ dày và giấc ngủ ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc đang mang bệnh lý nền, thay vì coi cà phê là thức uống vô hại có thể dùng tùy ý bất cứ lúc nào trong ngày. Quan điểm coi cà phê như “người bạn vô điều kiện” là sai lầm, nhất là với người có bệnh nền tim mạch và huyết áp. Caffeine kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm nhịp tim và huyết áp tăng tạm thời, đồng thời nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên. Ở người khỏe mạnh, mức vừa phải có thể chấp nhận được, nhưng ở người xơ vữa động mạch vành, thay đổi đột ngột này làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch và thậm chí kích hoạt cơn đau thắt ngực.
Caffeine và tim mạch: Vì sao người tăng huyết áp cần cảnh giác?
Nhóm người tăng huyết áp, bệnh tim mạch và cholesterol cao là những đối tượng đầu tiên phải hạn chế uống cà phê. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, caffeine trong cà phê kích thích hệ thần kinh giao cảm làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp tạm thời và làm nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên. Đây là sự thay đổi mà hệ tim mạch đang tổn thương rất khó chịu đựng. Khoảng 400mg caffeine mỗi ngày thường được xem là giới hạn an toàn với đa số người trưởng thành. Tuy nhiên, con số này không phải “vé thông hành” cho mọi cơ thể. Người đang tăng huyết áp, đặc biệt khi huyết áp chưa kiểm soát, không nên uống nhiều ly trong ngày hoặc uống liên tục từ sáng tới tối. Chính ở nhóm này, mỗi tách cà phê thêm vào dễ trở thành một “cú hích” nguy hiểm cho tim mạch, dù cảm giác tỉnh táo rất hấp dẫn.
| Nhóm nguy cơ | Rủi ro khi uống nhiều cà phê | Khuyến nghị |
|---|---|---|
| Tăng huyết áp chưa kiểm soát | Tăng huyết áp đột ngột, tim đập nhanh | Giảm số ly, tránh uống liên tục cả ngày |
| Bệnh tim mạch, xơ vữa mạch vành | Tăng gánh nặng tim, nguy cơ đau thắt ngực | Tham khảo bác sĩ, hạn chế caffeine |
| Cholesterol cao kèm nguy cơ tim mạch | Gia tăng áp lực lên hệ tim mạch | Theo dõi phản ứng cơ thể, chọn mức uống thấp |
Cà phê ảnh hưởng thận ở người chuyển hóa caffeine chậm
Một mặt, cà phê được nhắc tới với khả năng chống viêm và giảm nguy cơ bệnh tim mạch; mặt khác, nghiên cứu trên tạp chí JAMA Network Open cảnh báo uống quá nhiều cà phê có thể gây tổn hại cho thận ở một số nhóm nhất định. Cụ thể, những người mang biến thể rs762551 của gene CYP1A2 có khả năng chuyển hóa caffeine chậm hơn bình thường, và khoảng một nửa dân số nằm trong nhóm này. Trong nghiên cứu theo dõi 604 người từ 18 đến 45 tuổi trong 16 năm, tất cả đều bị tăng huyết áp giai đoạn 1 chưa điều trị. Kết quả cho thấy người chuyển hóa caffeine chậm uống từ ba tách cà phê trở lên mỗi ngày có nguy cơ xuất hiện protein dư thừa trong nước tiểu cao gấp 2,7 lần, tăng bất thường tốc độ lọc cầu thận gấp 2,5 lần và tăng huyết áp cao gấp 2,8 lần. Đây là bằng chứng rất rõ ràng rằng cà phê ảnh hưởng thận và không thể coi là vô hại với mọi cơ địa.
Dạ dày nhạy cảm, giấc ngủ kém: nhóm người nên tránh lạm dụng cà phê
Không chỉ tim và thận, dạ dày và giấc ngủ cũng trả giá khi chúng ta lạm dụng cà phê. Người nhạy cảm với caffeine dễ gặp cảm giác hồi hộp, tim đập nhanh, bồn chồn hoặc khó ngủ chỉ sau một lượng nhỏ. Những người chuyển hóa caffeine chậm càng dễ xuất hiện tác dụng phụ như lo lắng, cáu gắt, đau dạ dày, khó ngủ hoặc đi tiểu thường xuyên. Coffee có tính axit, nếu uống lúc đói hoặc cơ địa nhạy cảm có thể gây trào ngược axit, nóng rát, khó chịu vùng thượng vị. Thực tế có người uống cà phê trước cả nước, hoàn toàn không thấy vấn đề, trong khi người khác lại đau bụng, ợ chua và mất ngủ kéo dài. Vì vậy, nhóm người có dạ dày dễ kích ứng, thường trào ngược, mất ngủ kinh niên hoặc đang stress nặng nên là những người chủ động hạn chế uống cà phê, thay vì cố gắng “tập quen” với caffeine.
Cách uống thông minh: nước trước cà phê và lắng nghe cơ thể
Điều cần nhấn mạnh không phải là cấm kỵ cà phê, mà là học cách uống có trách nhiệm với sức khỏe. Nếu thường xuyên bị tim đập nhanh, hồi hộp, bồn chồn, run hoặc mất ngủ sau khi uống cà phê, bạn nên giảm lượng sử dụng và trao đổi với bác sĩ khi triệu chứng kéo dài. Những người đang tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc cholesterol cao càng nên tránh uống quá nhiều cà phê trong thời gian ngắn. Một thói quen đơn giản nhưng có ích là uống nước trước khi uống cà phê buổi sáng. Các chuyên gia tiêu hóa khuyến nghị uống nước ngay sau khi thức dậy để bù lượng nước mất qua hô hấp, mồ hôi trong giấc ngủ và giúp các cơ quan hoạt động bình thường. Uống nước, đặc biệt là nước ấm, còn giúp giảm đau dạ dày do tính axit của cà phê ngay sau đó. Khi kết hợp thói quen này với việc lắng nghe phản ứng cơ thể, chúng ta có thể hưởng lợi từ cà phê mà vẫn bảo vệ tim, thận và dạ dày.
