Cà phê: thói quen buổi sáng không vô hại cho mọi người
Uống cà phê hàng ngày là thói quen phổ biến giúp nhiều người tỉnh táo, nhưng caffeine trong cà phê có thể làm tăng nhịp tim, huyết áp tạm thời, kích thích hệ thần kinh và ảnh hưởng tiêu hóa, vì thế không phải ai cũng phù hợp với việc uống cà phê thường xuyên, đặc biệt là những người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn giấc ngủ hoặc vấn đề dạ dày.
Nói thẳng: nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ mà vẫn coi ly cà phê sáng là “bất khả xâm phạm”, bạn đang đánh cược với tim mạch và giấc ngủ của chính mình. Caffeine kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm nhịp tim và huyết áp tăng tạm thời, đồng thời tăng nhu cầu oxy của cơ tim. Với người khỏe mạnh, cơ thể thường chịu được mức trung bình, nhưng với người bệnh tim hoặc huyết áp cao, sự tăng này có thể là giọt nước tràn ly. Khoảng 400 mg caffeine/ngày được xem là giới hạn an toàn cho đa số người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng không phải là “mức chuẩn” cho tất cả mọi người. Quan điểm hợp lý là phải cá nhân hóa thói quen uống cà phê, thay vì bám vào một con số chung.
Người tăng huyết áp, bệnh tim: cà phê không còn là thức uống vô tư
Nhóm cần cân nhắc đầu tiên là người tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Caffeine kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến nhịp tim tăng, huyết áp tăng tạm thời và nhu cầu oxy cơ tim tăng lên. Với người đã có xơ vữa động mạch vành, sự thay đổi đột ngột nhịp tim và huyết áp làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch, thậm chí có thể kích thích cơn đau thắt ngực. Khi bàn về cà phê bệnh tim, vấn đề không chỉ là “uống hay không” mà là bạn chấp nhận rủi ro tới đâu.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, caffeine trong cà phê có tác dụng kích thích hệ thần kinh giao cảm, vì vậy người tăng huyết áp không nên uống nhiều ly cà phê trong ngày hoặc duy trì việc uống liên tục từ sáng đến tối. Đây không phải lời khuyên mang tính hình thức. Người đang tăng huyết áp, nhất là khi huyết áp chưa kiểm soát tốt, càng phải tránh thói quen uống quá nhiều ly hoặc “nhấp nháp” cà phê liên tục cả ngày. Cà phê và huyết áp là mối quan hệ cần được tôn trọng: hoặc bạn điều chỉnh lại cách uống cà phê an toàn hơn, hoặc bạn để tim mạch phải trả giá.
Mất ngủ, hồi hộp, dạ dày yếu: ba nhóm nên hạn chế hoặc tránh cà phê
Không chỉ tim mạch, có ít nhất ba kiểu người nên giảm mạnh, thậm chí tránh cà phê nếu muốn cơ thể “dễ chịu” hơn. Thứ nhất, người bị mất ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ: caffeine là chất kích thích hệ thần kinh trung ương, uống cà phê buổi chiều hoặc tối rất dễ làm khó ngủ, ngủ nông và kéo dài vòng lặp thiếu ngủ – uống cà phê – càng khó ngủ. Thứ hai, người dễ hồi hộp, tim đập nhanh hoặc nhạy cảm với caffeine: chỉ một lượng nhỏ cũng đủ gây tim đập nhanh, bồn chồn, run tay; nếu đã có bệnh tim mạch, càng cần trao đổi với bác sĩ về ngưỡng chấp nhận được.
Thứ ba, người đang bị trào ngược dạ dày thực quản hoặc hay khó chịu vùng thượng vị. Ở một số người, cà phê làm tăng cảm giác nóng rát ngực, ợ chua, đầy bụng, khó chịu dạ dày. Uống cà phê khi bụng đói càng dễ tạo cảm giác cồn cào, khó chịu hơn. Nếu sau mỗi lần uống bạn đều bị ợ nóng, đau vùng thượng vị, đó không còn là “tính khí thất thường” của dạ dày, mà là dấu hiệu cà phê không phù hợp với bạn. Cố uống thêm với hy vọng “cơ thể sẽ quen” là cách đối xử thiếu trách nhiệm với sức khỏe.
Uống cà phê an toàn: ưu tiên lắng nghe cơ thể, không chạy theo số ly
Nhiều người bám vào con số 400 mg caffeine/ngày giống như một giấy thông hành tuyệt đối, trong khi khả năng dung nạp caffeine lại khác nhau ở từng người. Có người uống vài ly vẫn ổn, nhưng người khác chỉ một ly đã hồi hộp, mất ngủ. Lượng caffeine trong mỗi ly thay đổi theo loại hạt, cách rang, cách pha và kích thước khẩu phần, nên đếm số ly không phản ánh chính xác tổng lượng caffeine nạp vào. Uống cà phê an toàn không nằm ở chỗ “một ngày được mấy ly” mà ở việc bạn hiểu cơ thể mình chịu được đến đâu.
Cách uống cũng quan trọng không kém. Cà phê nên dùng buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, tránh muộn để không làm rối loạn giấc ngủ, đặc biệt với người tăng huyết áp và nguy cơ tim mạch. Uống khi đã ăn nhẹ sẽ giảm nguy cơ cồn cào, khó chịu dạ dày. Một ly cà phê ít hoặc không đường, khẩu phần vừa phải và thời điểm hợp lý là lựa chọn an toàn hơn so với cà phê nhiều đường, nhiều kem. Nếu cơ thể vẫn dung nạp tốt caffeine, bạn có thể tiếp tục uống nhưng với lượng vừa phải và tránh sử dụng quá muộn trong ngày. Ngược lại, nếu thường xuyên hồi hộp, mất ngủ, đau dạ dày sau khi uống, đã đến lúc giảm hoặc dừng, thay vì cố “tập cho quen”.
