Điện thoại dưới 10 triệu: vì sao đang trên đà “tuyệt chủng”?
Cuộc khủng hoảng chip nhớ toàn cầu là tình trạng giá và chi phí sản xuất DRAM, NAND Flash tăng vọt do làn sóng đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo, khiến các nhà sản xuất bán dẫn ưu tiên nguồn cung cho thiết bị cao cấp và trung tâm dữ liệu, từ đó bóp nghẹt biên lợi nhuận của điện thoại giá rẻ và đe dọa sự tồn tại của phân khúc điện thoại dưới 10 triệu đồng.
Điện thoại dưới 10 triệu (tương đương dưới USD 400, khoảng ₫10.500.000) đang không còn là “miếng bánh ngọt” với các hãng nữa. Giá chip nhớ tăng hàng chục phần trăm khiến biên lợi nhuận của dòng điện thoại dưới USD 400 bị bóp nghẹt và các hãng không còn muốn sản xuất. Khi chi phí bộ nhớ tăng gần gấp đôi trong vài quý liên tiếp, chiếm tới 60% tổng chi phí cấu thành máy ở phân khúc này, mọi nỗ lực tối ưu linh kiện khác đều trở nên vô nghĩa. Nói cách khác, smartphone ngân sách đang phải gánh một cấu trúc chi phí không thể chịu nổi, trong khi người mua vẫn đòi hỏi giá rẻ như trước.
AI tác động chip: vì sao chip nhớ giá rẻ biến mất khỏi thị trường?
Cốt lõi của khủng hoảng linh kiện lần này là việc AI tác động chip nhớ theo cách chưa từng có. Giá hợp đồng DRAM và NAND Flash liên tục tăng phi mã, đẩy chi phí linh kiện thô lên “mức không tưởng”. Lý do nằm ở chỗ các ông lớn bán dẫn như Samsung, SK hynix, Micron đã đồng loạt quay lưng với dòng chip nhớ thương mại thông thường để chuyển dây chuyền sang sản xuất bộ nhớ băng thông cao phục vụ trung tâm dữ liệu AI – nơi mang lại biên lợi nhuận khổng lồ.
Cơn sốt trí tuệ nhân tạo gây ra tình trạng khan hiếm linh kiện bộ nhớ toàn cầu, có thể buộc các hãng dừng sản xuất dòng điện thoại có giá dưới USD 400 (khoảng ₫10.500.000). Việc xây dựng hạ tầng AI tốc độ cao đang ngốn một lượng RAM khổng lồ, khiến thị trường chip nhớ giá rẻ cho thiết bị tiêu dùng bị bỏ đói. Tỷ trọng chi phí dành cho chip nhớ ở thiết bị dưới USD 400 đã tăng gần gấp đôi, trong khi ở phân khúc siêu rẻ dưới USD 99, linh kiện lưu trữ chiếm tới 64% ngân sách sản xuất. Khi bộ nhớ đã chiếm gần hai phần ba giá trị phần cứng, mọi ý tưởng về một chiếc smartphone ngân sách đúng nghĩa gần như sụp đổ.
Biên lợi nhuận “bốc hơi”: vì sao các hãng bỏ rơi smartphone ngân sách?
Theo báo cáo xu hướng công nghệ smartphone, sản lượng điện thoại giá dưới USD 400 ước tính giảm 22% chỉ trong năm nay, kéo thị trường di động toàn cầu giảm 12% so với cùng kỳ. Đây không còn là dao động bình thường mà là dấu hiệu các hãng đang chủ động rút bớt khỏi phân khúc này. Chi phí sản xuất bộ nhớ cho điện thoại dưới USD 400 đã tăng gần gấp đôi từ quý III/2025 đến quý I/2026. Ở phân khúc cao hơn, chi phí này còn tăng hơn 100%, nhưng tỷ trọng trong tổng giá thành lại thấp hơn nên vẫn “chịu được”.
Các hãng từng bù chi phí bằng cách cắt giảm linh kiện khác – màn hình, cảm biến, module RF – nhưng với smartphone ngân sách, dư địa tối ưu gần như đã hết. Những “ông vua cấu hình” như Xiaomi, Oppo, Vivo hay Transsion đã cắt đến tận xương, nên bước tiếp theo chỉ còn cách tăng giá bán lẻ. Khi một chiếc điện thoại từ USD 150 (khoảng ₫3.900.000) đột ngột tăng lên USD 220 (khoảng ₫5.700.000), nhu cầu mua sắm lập tức biến mất. Một số nhà sản xuất thẳng thắn: nếu bán smartphone USD 150 mà chi phí bộ nhớ đã chiếm một nửa, thì “không có nghĩa lý gì khi bán sản phẩm” nữa. Vì thế, nhiều hãng đang âm thầm khai tử dòng máy siêu rẻ để dồn lực cho phân khúc trên USD 400, nơi lợi nhuận hấp dẫn hơn.
Người dùng ngân sách chịu thiệt: ít lựa chọn hơn, giá cao hơn
Trong khi smartphone trên USD 1.000 như iPhone 17 Pro Max hay Galaxy S26 Ultra vẫn duy trì sức hút, nhóm người dùng ngân sách lại chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi phân khúc giá rẻ có nguy cơ bị khai tử. Những ai quen với việc mua điện thoại dưới 10 triệu nay buộc phải chấp nhận thực tế: hoặc chấp nhận giá cao hơn, hoặc chấp nhận số lượng mẫu máy ít đi. Các hãng buộc phải tăng giá bán lẻ để giữ mức lợi nhuận siêu nhỏ, nhưng khách hàng bình dân lại cực kỳ nhạy cảm với giá; chỉ cần nhảy từ USD 150 lên USD 220 đã đủ khiến nhu cầu bốc hơi.
Hệ quả là người dùng có xu hướng giữ lại điện thoại cũ lâu hơn thay vì nâng cấp với giá cao hơn. Trong thời gian tới, smartphone ngân sách có thể không biến mất hoàn toàn, nhưng sẽ hiếm hơn, cấu hình thấp hơn, hoặc đi kèm những cắt giảm rõ rệt về màn hình, camera, chipset. Ngược lại, phân khúc trên USD 400 được dự báo vẫn tăng trưởng 5,7%, vì nhóm khách hàng cao cấp ít bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế và các hãng đang dồn lực vào nhóm thiết bị này. Nói gọn lại, người dùng bình dân đang phải trả cái giá rất cụ thể cho cuộc đua AI của thế giới.
Tương lai nào cho điện thoại dưới 10 triệu đồng?
Tin xấu là khủng hoảng chip nhớ sẽ không kết thúc sớm. Nguồn cung chip nhớ cho thiết bị tiêu dùng chỉ có thể được giải tỏa sớm nhất giữa 2027 và phải đến 2028 thị trường mới bình ổn. Trong khi đó, các tập đoàn bán dẫn đang xây thêm nhà máy với tổng vốn đầu tư hàng trăm tỷ USD, nhưng việc xây dựng, lắp đặt và vận hành đều cần vài năm. Một chuyên gia dự báo cuộc khủng hoảng RAM có thể chỉ được giải quyết vào cuối 2027 hoặc đầu 2028, khi tốc độ xây dựng hạ tầng AI chậm lại và nguồn cung bộ nhớ tăng lên.
Tin “đỡ xấu” là tương lai của điện thoại dưới 10 triệu chưa hẳn là dấu chấm hết, nhưng chắc chắn sẽ khác xa hiện tại. Trong vài năm tới, người dùng nên chuẩn bị tâm thế: smartphone ngân sách sẽ ít mẫu hơn, cấu hình “vừa đủ xài”, còn điện thoại cấu hình cao với giá rẻ là chuyện xa xỉ. Ai muốn nâng cấp nên cân nhắc kỹ về thời điểm, ưu tiên mua khi có khuyến mãi, hoặc chấp nhận giữ máy lâu hơn. Khi cuộc khủng hoảng linh kiện lắng xuống, thị trường có thể xuất hiện thế hệ chip nhớ giá rẻ mới, nhưng cho đến lúc đó, điện thoại dưới 10 triệu như chúng ta từng biết đang dần biến thành một thứ hoài niệm.
