Kỷ nguyên smartphone giá rẻ lung lay ngay từ linh kiện
Smartphone tầm trung và giá rẻ là những mẫu điện thoại nhắm tới số đông người dùng, cân bằng giữa hiệu năng, dung lượng RAM/ROM ở mức đủ dùng và giá bán dễ tiếp cận, nhưng nay đang bị đe dọa xóa sổ bởi cú sốc tăng giá chip nhớ toàn cầu. Thị trường bộ nhớ đã đảo chiều từ khủng hoảng thừa sang thiếu hụt diện rộng, khiến giá RAM và bộ nhớ lưu trữ tăng vọt và chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong chi phí sản xuất thiết bị di động. Kết quả là giá smartphone tăng trở thành xu hướng không thể né tránh: kỷ nguyên smartphone giá rẻ lung lay, còn điện thoại tầm trung đứng trước nguy cơ mất dần lý do tồn tại. Đây không phải biến động ngắn hạn, mà là sự thay đổi mang tính cấu trúc của toàn ngành.
Từ chip nhớ khan hiếm đến làn sóng Oppo, Vivo tăng giá
Gốc rễ của cuộc khủng hoảng không nằm ở điện thoại, mà ở cuộc đua hạ tầng AI toàn cầu. Sau khi nhu cầu smartphone, PC và tablet suy giảm mạnh, các nhà sản xuất chip đã siết công suất để cắt lỗ. Khi AI bùng nổ, các công ty như OpenAI cùng nhà cung cấp đám mây ào ạt gom chip nhớ băng thông cao (HBM) cho máy chủ, kéo nguồn lực sản xuất rời khỏi dòng DRAM và NAND phổ thông dành cho thiết bị cá nhân. Hệ quả là chip nhớ khan hiếm, giá DRAM tăng hơn một nửa, bộ nhớ flash NAND tăng gần gấp đôi chỉ trong vài tháng. Dưới áp lực này, ngày 10/3, Oppo tuyên bố điều chỉnh giá nhiều mẫu thuộc phân khúc tầm trung đến thấp cấp từ ngày 16/3. Ngay sau đó, Vivo và thương hiệu con iQOO cũng thông báo tăng giá từ ngày 18/3, nối bước Honor trong làn sóng điều chỉnh giá bán smartphone vì chi phí chip và bộ nhớ leo thang.
Chi phí bộ nhớ thổi bay lợi nhuận, điện thoại tầm trung mất thế
Khi giá smartphone tăng, vấn đề không chỉ nằm ở việc người dùng phải trả nhiều hơn, mà là cấu trúc chi phí của cả chiếc máy bị đảo lộn. Trước đây, bộ xử lý trung tâm (SoC) thường là linh kiện đắt nhất, nhưng hiện chi phí RAM và bộ nhớ đã vượt lên, chiếm hơn một phần ba hóa đơn nguyên vật liệu (BOM) trên nhiều thiết bị. Trên các mẫu cao cấp, bộ nhớ có thể chiếm tới khoảng 30–40% chi phí BOM. Ở phân khúc điện thoại tầm trung và thấp, phần nguy hiểm hơn là chi phí bộ nhớ cho mỗi máy đã tiệm cận ngưỡng vốn dùng để định nghĩa smartphone giá rẻ, khiến hãng gần như không còn biên lợi nhuận. Trong trường hợp tình hình nguồn cung không cải thiện, phân khúc smartphone giá rẻ có thể bị tạm ngừng hoặc bị loại bỏ hoàn toàn khỏi danh mục sản phẩm. Khi lợi nhuận ở đáy, các hãng chỉ còn hai lựa chọn: tăng giá bán hoặc khai tử các dòng máy tầm trung, giá rẻ.
Thị trường co lại, người dùng buộc phải chấp nhận mặt bằng giá mới
Sự bùng nổ giá chip nhớ đang thiết lập một mặt bằng giá mới cho toàn ngành di động, chứ không phải đợt tăng nhất thời. Dự báo giá LPDDR sẽ tiếp tục tăng thêm trong quý tới, còn tỷ trọng chi phí bộ nhớ trong BOM được ước tính sẽ tiếp tục nhích lên trong nửa đầu năm sau. Các nhà phân tích cảnh báo smartphone phân khúc giá rẻ chịu tác động nặng nhất, với mức tăng giá tương đối cao so với tổng giá trị sản phẩm, trong khi thiết bị cao cấp cũng phải điều chỉnh mạnh. Kết hợp với chi phí kim loại và năng lượng đứng trước rủi ro tăng vì bất ổn địa chính trị, các hãng smartphone bước vào giai đoạn buộc phải đánh đổi: hoặc cắt giảm lợi nhuận, hoặc giảm sản lượng, hoặc đẩy giá lên để sống sót. Theo dự báo, lượng xuất xưởng điện thoại toàn cầu có thể giảm sâu, chỉ bắt đầu phục hồi từ năm sau nếu nguồn cung chip theo kịp nhu cầu. Điều đó đồng nghĩa với việc người dùng phải quen dần với một thực tế: smartphone giá rẻ biến mất không phải vì hãng "tham", mà vì bài toán kinh tế không còn cho phép chúng tồn tại.
